१२ ऑगस्टला अमावस्या अन् सूर्यग्रहणाचा योग!भारतात सुतक आहे की नाही?

Conjunction of Amavasya and a Solar Eclipse १२ ऑगस्ट २०२६, बुधवार हा दिवस धार्मिकदृष्ट्या विशेष मानला जात आहे. या दिवशी श्रावण कृष्ण पक्षातील अमावस्या असून ती हरियाली अमावस्या म्हणूनही ओळखली जाते. याच दिवशी जगातील काही भागांत पूर्ण सूर्यग्रहण होणार आहे. मात्र, हे सूर्यग्रहण भारतातून दिसणार नसल्याने प्रचलित दृश्यता-आधारित पंचांग नियमानुसार भारतात त्याचे सुतक मानले जाणार नाही. त्यामुळे भारतातील भाविकांना अमावस्येचे स्नान, दान आणि पूजाविधी नेहमीप्रमाणे करता येतील.

 

 

 

 

पंचांगानुसार अमावस्या तिथी ११ ऑगस्टच्या रात्री १ वाजून ५२ मिनिटांनी सुरू होऊन १२ ऑगस्टच्या रात्री ११ वाजून ६ मिनिटांनी समाप्त होईल. त्यामुळे स्नान, दान, पितृतर्पण आणि अमावस्येशी संबंधित धार्मिक विधी १२ ऑगस्टलाच करण्याचे सांगितले आहे. मात्र, पंचांगातील वेळेत ठिकाणानुसार काही मिनिटांचा फरक पडू शकतो. त्यामुळे स्थानिक पंचांगानुसार वेळ तपासणे योग्य ठरेल. या दिवशी सकाळच्या वेळी पुष्य नक्षत्र राहणार असून त्यानंतर आश्लेषा नक्षत्र सुरू होईल. बुधवार असल्यामुळे भगवान गणेश आणि बुध ग्रहाच्या उपासनेचाही विशेष संयोग असल्याचे मानले जाते. श्रावण महिना भगवान शिवाच्या आराधनेसाठी महत्त्वाचा मानला जातो, तर अमावस्या ही पितरांचे स्मरण आणि आत्मचिंतनाशी जोडली जाते. हरियाली अमावस्या ही निसर्ग, वृक्ष आणि पर्यावरणाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस म्हणूनही साजरी केली जाते.अमावस्येच्या दिवशी पितरांच्या स्मरणार्थ जल अर्पण करण्याची धार्मिक परंपरा आहे. स्नान केल्यानंतर दक्षिण दिशेकडे तोंड करून स्वच्छ पाण्यात काळे तीळ मिसळून पितरांचे स्मरण करत जल अर्पण केले जाते. कुटुंबातील ज्ञात पूर्वजांचे स्मरण करता येते. त्यानंतर गरजू व्यक्तीला भोजन देणे किंवा आपल्या क्षमतेनुसार पीठ, तांदूळ, डाळ, वस्त्र अथवा दक्षिणा देण्याची परंपरा आहे.

 

श्रावण अमावस्येला भगवान शिवाची उपासना करण्यालाही विशेष महत्त्व दिले जाते. शिवलिंगावर स्वच्छ पाणी अर्पण करून बेलपत्र वाहता येते. त्यानंतर ‘ॐ नमः शिवाय’चा १०८ वेळा जप करण्याची धार्मिक मान्यता आहे. मात्र, पूजा करताना अनेक इच्छा व्यक्त करण्यापेक्षा एखादा सकारात्मक संकल्प करण्यावर भर दिला जातो. रागावर नियंत्रण ठेवणे, एखादी चुकीची सवय सोडणे, नातेसंबंध सुधारण्याचा प्रयत्न करणे किंवा कामात नियमितता आणणे अशा संकल्पांना या दिवसाशी जोडले जाते.

हरियाली अमावस्येच्या निमित्ताने वृक्षारोपणालाही विशेष महत्त्व आहे. नीम, पीपळ, वड, आवळा, बेल किंवा स्थानिक हवामानाला अनुकूल असलेले देशी झाड लावण्याची परंपरा आहे. मात्र, केवळ झाड लावण्यापेक्षा त्याची नियमित देखभाल करणे अधिक महत्त्वाचे असल्याचे सांगितले जाते. जागेची अडचण असल्यास आधीपासून असलेल्या झाडांची निगा राखणे, त्यांना पाणी देणे आणि परिसर स्वच्छ ठेवणे हा देखील या पर्वाचा भाग मानला जातो. या दिवशी घरातील अनावश्यक वस्तू आणि कचरा हटवून स्वच्छता करण्याचीही परंपरा आहे. व्यावसायिकांनी आपल्या कामाच्या ठिकाणी स्वच्छता करून अनावश्यक कागदपत्रे आणि वस्तू बाजूला करण्याचा सल्ला दिला जातो. आर्थिक बाबतीतही अनावश्यक खर्च टाळणे, कर्जाची नोंद करणे आणि नियमित बचतीचा संकल्प करणे यासारखे व्यावहारिक निर्णय घेण्यावर भर दिला जातो.

१२ ऑगस्टला होणारे पूर्ण सूर्यग्रहण भारतातून दिसणार नसल्याने भारतात त्याचे सुतक लागू होणार नसल्याचे प्रचलित दृश्यता-आधारित नियम सांगतात. मात्र, परदेशात राहणाऱ्या व्यक्तींनी आपल्या शहरातून ग्रहण दिसणार आहे की नाही आणि स्थानिक पंचांगानुसार सुतकाचा नियम काय आहे, हे तपासणे आवश्यक आहे. स्थानिक मंदिर किंवा कुटुंबाच्या धार्मिक परंपरा वेगळ्या असू शकतात. अमावस्येच्या दिवशी अंधश्रद्धा किंवा भीती पसरवणाऱ्या दाव्यांपासून सावध राहण्याचेही आवाहन केले जाते. प्रत्येक कौटुंबिक, आर्थिक किंवा मानसिक समस्येला पितृदोष अथवा नकारात्मक शक्तींशी जोडणे योग्य नाही. अशा गंभीर समस्यांवर संबंधित तज्ज्ञांची मदत आणि व्यावहारिक उपाय करणे आवश्यक आहे. संध्याकाळी घरातील देवघरात दिवा लावून पूर्वजांचे स्मरण करण्याची परंपरा आहे. या दिवशी केलेली पूजा, दान आणि वृक्षसेवा ही केवळ धार्मिक विधी न मानता आपल्या पूर्वजांप्रती कृतज्ञता, निसर्गाप्रती जबाबदारी आणि स्वतःमध्ये सकारात्मक बदल घडवण्याचा संकल्प म्हणून पाहता येते. १२ ऑगस्टची श्रावण अमावस्या त्यामुळे शिवआराधना, पितृस्मरण आणि पर्यावरण संवर्धन या तिन्ही गोष्टींचा संगम ठरणार आहे.