आता दुकाने-रेस्टॉरंट्स २४ तास उघडी राहणार; कर्मचाऱ्यांसाठीही नवीन नियम लागू

new-rules-for-shops-restaurants-employees : मध्य प्रदेशात व्यवसाय आणि व्यावसायिक उपक्रमांना चालना देण्यासाठी सरकारने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. राज्यपाल मंगुभाई पटेल यांनी 'मध्य प्रदेश कार्यस्थळ सक्षमीकरण संहिता (श्रम शक्ती संहिता), २०२६' ला मंजुरी दिली आहे. यामुळे राज्यातील दुकाने, मॉल्स, हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि इतर व्यावसायिक आस्थापनांना दिवसाचे २४ तास, आठवड्याचे सातही दिवस कार्यरत राहण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. तथापि, व्यवसायाच्या वेळा वाढवण्यासोबतच, सरकारने कर्मचाऱ्यांच्या कामाचे तास, ओव्हरटाईम, सुरक्षा आणि महिला कर्मचाऱ्यांसंदर्भात नियमही स्थापित केले आहेत. याचा अर्थ असा की, आस्थापना दिवस-रात्र उघड्या राहू शकतात, परंतु कर्मचाऱ्यांवर मनमानीपणे काम करण्याची सक्ती केली जाऊ शकत नाही.

 

 

 

 

 

 

नवीन प्रणालीनुसार, दुकाने आणि इतर व्यावसायिक आस्थापनांच्या कामकाजाच्या वेळेत शिथिलता आणण्यात आली आहे. आता, दुकाने, मॉल्स, हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि इतर आस्थापना गरजेनुसार दिवसाचे २४ तास कार्यरत राहू शकतात. याचा उद्देश राज्यातील व्यवसायाला चालना देणे आणि व्यावसायिक उपक्रमांना सुलभ करणे हा आहे. तथापि, रात्रीच्या वेळी व्यवसाय आणि कर्मचाऱ्यांच्या कर्तव्यांसाठी वेगवेगळ्या सुरक्षा तरतुदी लागू होतील.

 

 

एखादी संस्था दिवसाचे २४ तास उघडी असली तरी, याचा अर्थ असा नाही की कोणताही कर्मचारी सतत काम करेल. नवीन नियमांनुसार, कोणत्याही कर्मचाऱ्याला आठवड्यातून ४८ तासांपेक्षा जास्त काम करण्याची आवश्यकता भासणार नाही. यासाठी, संस्थांना कर्मचाऱ्यांची पाळीनुसार (शिफ्ट सिस्टीम) नेमणूक करावी लागेल. यामुळे कोणत्याही कर्मचाऱ्याला जास्त वेळ काम करण्यास भाग पाडले जाणार नाही, हे सुनिश्चित होईल. नवीन प्रणालीनुसार दररोजच्या कामाच्या तासांवरही मर्यादा घालण्यात आल्या आहेत. विधानसभेत सादर केलेल्या तरतुदींनुसार, कर्मचाऱ्याची दैनंदिन ड्युटी १२ तासांपेक्षा जास्त असू शकत नाही. जर एखाद्या कर्मचाऱ्याला निर्धारित वेळेपेक्षा जास्त काम करावे लागले, तर त्यांची संमती आवश्यक असेल. नियमांनुसार, ओव्हरटाईमसाठी अतिरिक्त मोबदला देणे देखील आवश्यक असेल.

 

 

सरकारने दुकाने आणि व्यावसायिक आस्थापनांसाठी नोंदणी प्रक्रिया देखील सुलभ केली आहे. आता, एकच ऑनलाइन नोंदणी पुरेशी असेल. नोंदणी झाल्यावर, आस्थापनेला एक अद्वितीय ओळख क्रमांक दिला जाईल. भविष्यात दुकान किंवा आस्थापनेशी संबंधित कोणतीही माहिती बदलल्यास, ती ऑनलाइन अद्ययावत (अपडेट) केली जाऊ शकते. यामुळे व्यवसायांना वारंवार नोंदणी आणि कागदपत्रांची पूर्तता करण्याचा त्रास कमी होईल. नवीन नियमांमध्ये कर्मचारी आणि ग्राहकांच्या सुरक्षेवरही भर देण्यात आला आहे. आस्थापना मालकांनी कामाच्या ठिकाणी स्वच्छता, अग्निसुरक्षा, आपत्कालीन व्यवस्था आणि आवश्यक सुरक्षा उपकरणे असल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे. रात्रंदिवस कार्यरत असलेल्या आस्थापनांनी अपघात किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत कर्मचारी आणि ग्राहकांच्या संरक्षणासाठी पुरेशी व्यवस्था असल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

 

नवीन संहितेमध्ये महिला कर्मचाऱ्यांसाठी सुरक्षित कामाच्या ठिकाणाकरिता विशेष तरतुदीही करण्यात आल्या आहेत. महिला रात्रीच्या पाळीत काम करू शकतात, परंतु मालकांनी त्यांची सुरक्षा आणि आवश्यक वाहतुकीची खात्री करणे आवश्यक आहे. महिलांना त्यांच्या सुरक्षेशी तडजोड न करता वाढीव कामकाजाच्या वेळेचा लाभ मिळावा, हे सुनिश्चित करणे हा यामागील उद्देश आहे. सरकारने असंघटित क्षेत्रातील कामगारांनाही या प्रणालीमध्ये समाविष्ट करण्याचा पुढाकार घेतला आहे. रिक्षाचालक, घरगुती कामगार, बांधकाम कामगार आणि इतर कामगारांना विविध सामाजिक सुरक्षा योजनांचा लाभ देण्याची योजना आहे. यासाठी, कामगारांशी संबंधित तक्रारींचे निवारण करणारी प्रणाली देखील मजबूत केली जाईल, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या समस्यांसह संबंधित विभागापर्यंत सहज पोहोचता येईल.

 

 

नवीन संहितेनुसार, कामगार विभागाच्या अधिकाऱ्यांना आस्थापनांची तपासणी करण्याचा आणि आवश्यक कागदपत्रांची पडताळणी करण्याचा अधिकार असेल. जर कोणत्याही आस्थापनेत कर्मचाऱ्यांच्या कामाचे तास, ओव्हरटाईम, सुरक्षा किंवा इतर नियमांचे उल्लंघन आढळून आले, तर कामगार विभाग तपास करून त्या आस्थापनेवर कारवाई करू शकेल. सरकारच्या या नवीन प्रणालीचा मुख्य उद्देश राज्यात व्यवसाय अधिक सोयीस्कर करणे आणि व्यावसायिक उपक्रमांना प्रोत्साहन देणे हा आहे. याव्यतिरिक्त, कर्मचाऱ्यांच्या कामाचे तास, ओव्हरटाईम, सुरक्षा, महिला कर्मचाऱ्यांसाठी सुविधा आणि सामाजिक सुरक्षा यासंबंधी नियम स्थापित करण्यात आले आहेत. त्यामुळे, आता मध्य प्रदेशात २४ तास व्यवसाय करण्यास परवानगी दिली जाईल, परंतु कर्मचाऱ्यांचे हक्क आणि सुरक्षित कार्यस्थळाची जबाबदारी आस्थापना मालकांवरही राहील.