गोमूत्राला ‘भाव’! 10 रुपये लिटरने खरेदी, बुलंदशहरचा अनोखा प्रयोग चर्चेत

cow urine bought उत्तर प्रदेशातील बुलंदशहरात गोमूत्र खरेदीचा अनोखा पायलट प्रोजेक्ट सुरू करण्यात आला आहे. मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या व्हिजनअंतर्गत गोसंरक्षण, सेंद्रिय शेती आणि महिला सशक्तीकरणाला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने शेतकरी उत्पादक संघटनेमार्फत (FPO) गोमूत्र 10 रुपये प्रति लिटर दराने खरेदी केले जात आहे. या प्रयोगाला भविष्यात उत्तर प्रदेशातील इतर भागांतही लागू करण्याची योजना असल्याचे सांगण्यात येत आहे.

 

 

बुलंदशहरच्या स्याना तहसीलमधील नरसैना गावात डॉ. प्रवीण यांच्या नेतृत्वाखालील शेतकरी उत्पादक संघटनेने या प्रकल्पाची सुरुवात केली आहे. यासाठी परिसरातील 15 गावांना या उपक्रमाशी जोडण्यात आले असून, गोमूत्र संकलनासाठी गोमूत्र डेअरी आणि स्थानिक केंद्राची निर्मिती करण्यात आली आहे. सध्या या व्यवस्थेद्वारे दररोज सुमारे 500 लिटर गोमूत्र संकलित केले जात आहे. भविष्यात गोमूत्र खरेदीचा दर 20 रुपये प्रति लिटरपर्यंत वाढवण्याची योजनाही विचाराधीन असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

गोमूत्र संकलनासाठी गावांमध्ये 200 लिटर क्षमतेचे विशेष टँक बसवण्यात आले आहेत. त्यामुळे पशुपालकांना गोमूत्र विक्रीसाठी दूरवर जाण्याची गरज भासत नाही. गावातच संकलनाची सुविधा उपलब्ध झाल्यामुळे स्थानिक पशुपालकांसह महिलांनाही या उपक्रमाशी जोडणे सोपे झाले आहे.

संकलित केलेल्या गोमूत्रात विविध जडी-बुटी मिसळून शेतीसाठी उपयुक्त आणि रसायनमुक्त उत्पादने तयार केली जात असल्याचे सांगण्यात आले आहे. तयार झालेली उत्पादने समितीच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवली जात आहेत. गो सेवा आयोगाचे अध्यक्ष शाम बिहारी गुप्ता यांच्या मते, हे मॉडेल रासायनिक उत्पादनांना पर्याय उपलब्ध करून देण्यासोबतच नैसर्गिक शेतीला प्रोत्साहन देण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल ठरू शकते.

या प्रकल्पाच्या आर्थिक मॉडेलमध्ये ग्रामीण महिलांची भूमिकाही महत्त्वाची ठेवण्यात आली आहे. सुमारे 300 महिलांना या मोहिमेशी जोडून त्यांना शेअरहोल्डर बनवण्यात आले आहे. गोमूत्र संकलनाच्या कामात सहकार्य केल्यानंतर महिलांना प्रति लिटर दोन रुपयांचे थेट कमिशन दिले जात असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

या उपक्रमामुळे महिलांना गावातच राहून नियमित तसेच अतिरिक्त उत्पन्नाचे नवे साधन उपलब्ध झाले आहे. गोसंरक्षण, ग्रामीण रोजगार, महिला सशक्तीकरण आणि नैसर्गिक शेती या चारही बाबींना एकाच मॉडेलच्या माध्यमातून चालना देण्याचा प्रयत्न या पायलट प्रोजेक्टद्वारे केला जात आहे. बुलंदशहरातील या प्रयोगाचा विस्तार इतर भागांत झाल्यास गोमूत्र संकलन आणि त्यावर आधारित ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला कितपत चालना मिळते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.