सूर्य मावळल्यानंतर शिवलिंगावर जलाभिषेक करणे योग्य की अयोग्य?

Performing Jalabhishek on Shivling after sunset श्रावण महिना सुरू झाल्याने देशभरातील शिवमंदिरांमध्ये भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळत आहे. भगवान शिवाला समर्पित मानल्या जाणाऱ्या या महिन्यात भक्तांकडून विविध धार्मिक विधी केले जात असून शिवलिंगावर जलाभिषेक करण्यालाही विशेष महत्त्व दिले जाते. मात्र, सकाळच्या वेळेत मंदिरात गर्दी असल्याने अनेक भाविकांच्या मनात सूर्यास्तानंतर शिवलिंगावर पाणी अर्पण करता येते का, असा प्रश्न निर्माण होतो.धार्मिक मान्यतेनुसार, श्रावण महिन्यात सूर्यास्तानंतरही शिवलिंगावर जलाभिषेक करता येतो. भक्त आपल्या सोयीनुसार तसेच पूजेच्या योग्य वेळेनुसार संध्याकाळी भगवान शिवाची उपासना करू शकतात. विशेषतः प्रदोष काळ हा शिवपूजेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. सूर्यास्ताच्या आसपासचा हा काळ भगवान शिव आणि माता पार्वतीच्या पूजेसाठी शुभ असल्याची धार्मिक श्रद्धा आहे.

 

 

सकाळी काही कारणामुळे जलाभिषेक करता आला नाही, तरी संध्याकाळी शिवलिंगावर पाणी अर्पण करण्यास धार्मिक परंपरेत मनाई असल्याचे मानले जात नाही. उलट प्रदोष काळात शिवलिंगाला जल अर्पण करणे, बेलपत्र वाहणे आणि भगवान शिवाचे स्मरण करणे पुण्यकारक मानले जाते.भगवान शिवाला हिंदू धर्मात ‘महाकाळ’ म्हणजेच काळाचे स्वामी मानले जाते. त्यामुळे शिवोपासनेला दिवस-रात्रीच्या विशिष्ट मर्यादांपेक्षा श्रद्धेला अधिक महत्त्व असल्याची धार्मिक धारणा आहे. शिवरात्री आणि श्रावण शिवरात्रीच्या वेळी रात्रीच्या चारही प्रहरांत भगवान शिवाची पूजा करण्याची परंपरा आहे. त्यामुळे रात्रीच्या वेळी शिवलिंगावर जलाभिषेक करण्याची पद्धतही अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये आढळते.

प्रदोष काळाला शिवभक्तांसाठी विशेष महत्त्व आहे. प्रदोष व्रताच्या दिवशी संध्याकाळच्या वेळी भगवान शिव आणि माता पार्वतीची पूजा केली जाते. या काळात शिवलिंगावर जल अर्पण करून बेलपत्र वाहणे आणि शिवाचे ध्यान करणे शुभ मानले जाते. विशेष म्हणजे श्रावण महिन्यात सोमवारी प्रदोष काळ आल्यास हा योग शिवभक्तांसाठी अधिक महत्त्वाचा मानला जातो. हिंदू धार्मिक परंपरांमध्ये काही देवतांच्या पूजेसाठी संध्याकाळ किंवा रात्रीची वेळही विशेष मानली जाते. देवी महाकाली, भगवान हनुमान, काळभैरव आणि शनिदेव यांच्या उपासनेची संध्याकाळी किंवा रात्री पूजा करण्याची परंपरा अनेक ठिकाणी प्रचलित आहे. त्याचप्रमाणे प्रदोष काळ हा भगवान शिवाच्या उपासनेसाठी महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे सूर्यास्तानंतर शिवलिंगावर जलाभिषेक करणे अशुभ किंवा पाप मानले जाते, असे सर्वसाधारणपणे म्हणता येत नाही. मात्र, मंदिरातील स्थानिक परंपरा, पूजा-विधी आणि पुजाऱ्यांनी सांगितलेल्या नियमांचे पालन करणेही तितकेच महत्त्वाचे मानले जाते.