२४ वेळा बदली, तरी ‘शिस्तप्रिय अधिकारी’ हीच ओळख

tukaram-mundhe : महाराष्ट्रातील धडाडीचे आणि शिस्तप्रिय आयएएस अधिकारी म्हणून ओळख असलेले तुकाराम मुंढे पुन्हा एकदा चर्चेत आहेत. २०२६ मध्ये झालेल्या त्यांच्या नव्या बदलीनंतर त्यांच्या २१ वर्षांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीत २४ वेळा बदली झाल्याचे वृत्त समोर आले आहे. मात्र, ‘२४ वेळा बदली’ ही संख्या त्यांच्या संपूर्ण प्रशासकीय नियुक्त्यांचा आढावा घेणाऱ्या वृत्तांवर आधारित आहे; प्रत्येक बदलीमागे एकच कारण किंवा केवळ राजकीय हस्तक्षेप कारणीभूत होता, असा निष्कर्ष अधिकृतपणे काढता येत नाही.

 

 

 

 

 

 

तुकाराम मुंढे हे २००५च्या तुकडीतील आयएएस अधिकारी आहेत. सोलापूर येथे प्रशिक्षणार्थी उपजिल्हाधिकारी म्हणून त्यांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीची सुरुवात झाली. त्यानंतर सप्टेंबर २००७ मध्ये देगलूरचे उपजिल्हाधिकारी म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली. मात्र काही महिन्यांतच जानेवारी २००८ मध्ये त्यांना नागपूर जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारीपदी पाठवण्यात आले. पुढे मार्च २००९ मध्ये आदिवासी विकास विभागाचे आयुक्त आणि त्याच वर्षी जुलैमध्ये वाशिम जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अशी जबाबदारी त्यांनी सांभाळली.

 

यानंतर जून २०१० मध्ये कल्याण येथे मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून काम केल्यानंतर जून २०११ मध्ये ते जालना जिल्हाधिकारी झाले. सप्टेंबर २०१२ मध्ये मुंबईतील विक्रीकर विभागात सहआयुक्तपदाची जबाबदारी त्यांच्याकडे आली. नोव्हेंबर २०१४ मध्ये त्यांनी सोलापूर जिल्हाधिकारी म्हणून पदभार स्वीकारला. त्यांच्या या काळातील कामामुळे ते राज्याच्या प्रशासकीय वर्तुळात विशेष चर्चेत आले.

 

 

मे २०१६ मध्ये तुकाराम मुंढे यांची नवी मुंबई महानगरपालिकेच्या आयुक्तपदी नियुक्ती झाली. मात्र सुमारे वर्षभरातच मार्च २०१७ मध्ये त्यांना पुण्याच्या पीएमपीएमएलच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारीपदी पाठवण्यात आले. त्यानंतर फेब्रुवारी २०१८ मध्ये नाशिक महापालिका आयुक्त म्हणून त्यांनी पदभार स्वीकारला. नाशिकमधील त्यांच्या कामाच्या पद्धतीमुळे ते पुन्हा चर्चेत आले. नोव्हेंबर २०१८ मध्ये त्यांची नियोजन विभागात सहसचिव म्हणून नियुक्ती झाली आणि त्यानंतर डिसेंबरमध्ये एड्स नियंत्रण प्रकल्पाच्या जबाबदारीकडे त्यांची बदली झाली.

 

जानेवारी २०२० मध्ये ते नागपूर महापालिकेचे आयुक्त झाले. या काळात त्यांच्या कठोर प्रशासकीय निर्णयांमुळे आणि महापालिकेतील काही लोकप्रतिनिधींशी झालेल्या मतभेदांमुळे ते राज्यभर चर्चेचा विषय ठरले. ऑगस्ट २०२० मध्ये त्यांची महाराष्ट्र जीवन प्राधिकरणाकडे बदली झाली. २०२१ मध्ये त्यांची राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाशी संबंधित जबाबदारीवर नियुक्ती झाली.

 

 

२०२२ मध्ये आरोग्य सेवा आयुक्त आणि राष्ट्रीय आरोग्य अभियानाशी संबंधित जबाबदारी त्यांनी सांभाळली. २०२३ मध्ये पशुसंवर्धन, दुग्धविकास, मराठी भाषा आणि कृषी अशा विविध विभागांत त्यांना जबाबदाऱ्या मिळाल्या. जून २०२४ मध्ये ते असंघटित कामगार विकास आयुक्त म्हणून कार्यरत झाले. ऑगस्ट २०२५ मध्ये त्यांची दिव्यांग कल्याण विभागात नियुक्ती झाली. त्यानंतर २०२६ मध्ये मदत व पुनर्वसन विभागाच्या प्रधान सचिवपदाची जबाबदारी त्यांच्याकडे सोपवण्यात आली.

 

 

मुंढे यांची ओळख कठोर शिस्त, नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी आणि पारदर्शक प्रशासनासाठी झाली आहे. विविध वृत्तांमध्ये त्यांच्या वारंवार बदल्यांचा संबंध त्यांच्या कार्यशैलीशी आणि काही ठिकाणी निर्माण झालेल्या राजकीय-प्रशासकीय मतभेदांशी जोडला जातो. मात्र प्रत्येक बदली ही केवळ विरोधामुळे किंवा राजकीय दबावामुळे झाली, असे सिद्ध करणारे अधिकृत दस्तऐवज उपलब्ध नाहीत. काही बदल्या नियमित प्रशासकीय फेरबदलाचाही भाग असू शकतात. त्यामुळे ‘प्रामाणिकपणामुळेच २४ बदल्या’ असा सरसकट निष्कर्ष काढण्याऐवजी त्यांच्या कारकिर्दीतील वारंवार बदल्या ही वस्तुस्थिती आणि त्यामागची कारणे प्रकरणानुसार वेगवेगळी असू शकतात, असे म्हणणे अधिक अचूक ठरेल.

 

 

तुकाराम मुंढे यांच्या कारकिर्दीत एकीकडे वारंवार बदल्यांचा विक्रम चर्चेत राहिला, तर दुसरीकडे ज्या-ज्या ठिकाणी त्यांनी काम केले तेथे शिस्त, आर्थिक काटेकोरपणा आणि प्रशासनातील पारदर्शकतेवर त्यांनी भर दिल्याचे अनेक वृत्तांत नमूद झाले आहे. सोलापूरचे जिल्हाधिकारी, नवी मुंबई आणि नाशिकचे महापालिका आयुक्त, नागपूरचे महापालिका आयुक्त तसेच विविध मंत्रालयीन विभागांतील वरिष्ठ अधिकारी म्हणून त्यांनी काम केले. त्यामुळे २४ बदल्यांचा हा प्रवास केवळ बदलींची आकडेवारी नसून, महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय व्यवस्थेतील एका चर्चित अधिकाऱ्याच्या कार्यशैलीचा प्रवास म्हणूनही पाहिला जातो.