एनईपी २०२०नुसार राज्यशास्त्राची नवी पुस्तके!

New Political Science textbooks राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषदेने (एनसीईआरटी) इयत्ता ११वी आणि १२वीच्या राज्यशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये बदल करण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे. यासाठी एनसीईआरटीने २० सदस्यीय नव्या संघाची पुनर्रचना केली असून, राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० (NEP 2020) आणि शालेय शिक्षणासाठीच्या राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा (NCF-SE) यांच्याशी सुसंगत नवीन अभ्यासक्रम आणि पाठ्यपुस्तके तयार करण्याची जबाबदारी या संघाकडे सोपवण्यात आली आहे.या २० सदस्यीय संघाचे नेतृत्व एनआयटीटी डीम्ड युनिव्हर्सिटी, बंगळुरूचे उपाध्यक्ष तसेच शैक्षणिक आणि राजकीय विश्लेषक प्रा. संदीप शास्त्री करणार आहेत. डॉ. वंथंगपुई खोबुंग आणि डॉ. सुभाष सिंग यांची सदस्य समन्वयक म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. संघ आणि एनसीईआरटी यांच्यातील औपचारिक संवाद सुलभ करण्यासोबतच बैठका आणि प्रकाशनाशी संबंधित नियमांची माहिती देण्याचे काम त्यांच्याकडे असेल.

 

 

 

 

नव्या संघातील किमान चार सदस्यांचे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS), अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद (ABVP) किंवा त्यांच्या संलग्न संघटनांशी संबंध असल्याचे सांगण्यात आले आहे. यामध्ये शिक्षण मंत्रालयाच्या राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आणि अध्यापन-अध्ययन साहित्य समितीचे वरिष्ठ सल्लागार यदुनाथ देशपांडे यांचा समावेश आहे. एबीव्हीपीच्या नोंदीनुसार, देशपांडे यांनी महाराष्ट्रात संघटनेचे संयुक्त राज्य संघटन सचिव तसेच मुंबई-कोकण विभागाचे संघटन सचिव म्हणून काम केले आहे.पुण्यातील ज्ञान प्रबोधिनी येथील शिक्षक शिक्षण केंद्र आणि संशोधन कार्यक्रमाचे प्रमुख डॉ. प्रशांत दिवेकर यांचाही या संघात समावेश करण्यात आला आहे. ज्ञान प्रबोधिनीची स्थापना १९६२ मध्ये आरएसएसचे प्रचारक विनायक विश्वनाथ यांनी केली होती.

 

 

 

जेएनयूच्या प्राध्यापिका वंदना मिश्रा यांचाही २० सदस्यीय संघात समावेश आहे. त्या एबीव्हीपीच्या माजी राष्ट्रीय सचिव आहेत. जेएनयूचे सहयोगी प्राध्यापक डॉ. रवी रमेश चंद्र शुक्ला हे देखील आरएसएसशी संबंधित असल्याचे नमूद करण्यात आले आहेएनसीईआरटीने नव्या पुस्तकांसाठी वेळापत्रकही निश्चित केले आहे. इयत्ता ११वीचे राज्यशास्त्राचे पाठ्यपुस्तक ३० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. त्यानंतर इयत्ता १२वीचे राज्यशास्त्राचे पाठ्यपुस्तक ३० जुलै २०२७ पर्यंत तयार करण्याचे नियोजन आहे.ही पुस्तके एनईपी २०२० आणि राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा-शालेय शिक्षण (NCF-SE) २०२३ अंतर्गत होत असलेल्या अभ्यासक्रमातील बदलांच्या आधारे तयार केली जाणार आहेत. या प्रक्रियेत विद्यापीठे, विधी संस्था, मुक्त शिक्षण संस्था आणि शिक्षण क्षेत्रातील विविध तज्ज्ञ व शिक्षकांचा सहभाग राहणार आहे.

 

 

भारतीय ज्ञानप्रणाली आणि संस्कृतीवर विशेष भर 

नव्या राज्यशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये भारतीय ज्ञानप्रणाली आणि सांस्कृतिक संबंध हे महत्त्वाचे सर्वसमावेशक विषय असतील. त्याचबरोबर समानता आणि सर्वसमावेशकता, वयोगटानुसार योग्य अध्यापन पद्धती, मूल्य शिक्षण, पर्यावरण शिक्षण तसेच माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञानाशी संबंधित विषयांचाही पुस्तकांमध्ये समावेश केला जाणार आहे.यासाठी हा संघ भारतीय ज्ञानप्रणाली, सामाजिक शास्त्रे, भाषा, पर्यावरण शिक्षण आणि नाविन्यपूर्ण अध्यापनशास्त्र यांसंबंधी एनसीईआरटीच्या विविध गटांशी चर्चा करणार आहे. पुस्तकातील प्रत्येक अध्यायात या विषयांचा योग्य पद्धतीने समावेश झाला आहे की नाही, याचाही आढावा घेतला जाणार आहे.

 

नवीन पाठ्यपुस्तके तयार करण्याची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने पार पडणार आहे. २० सदस्यीय संघातील प्रत्येक सदस्य लेखन, मजकुराचे पुनरावलोकन, भाषेचे संपादन आणि विविध विषयांमधील परस्परसंबंध निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी होईल. प्रारूप मजकूर तयार करण्यापूर्वी संबंधित साहित्याचाही अभ्यास केला जाणार आहे.तयार झालेले अध्याय प्रथम संपूर्ण संघासमोर मांडले जातील. त्यानंतर पाठ्यपुस्तक कोअर ग्रुपकडून वेळोवेळी त्यांचे परीक्षण करून आवश्यक सूचना दिल्या जातील. पुढील टप्प्यात एनसीईआरटीची संलग्नता समिती या पुस्तकांचे पुनरावलोकन करेल. अंतिम मंजुरी मिळाल्यानंतरच पाठ्यपुस्तके प्रकाशित करून विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध करून दिली जातील. आवश्यकतेनुसार विशिष्ट अध्याय अधिक प्रभावी करण्यासाठी एनसीईआरटी बाहेरील तज्ज्ञ शिक्षक, चित्रकार किंवा डिझाइनर यांचीही मदत घेऊ शकते. त्यामुळे नव्या राज्यशास्त्राच्या पुस्तकांची निर्मिती ही केवळ लेखनापुरती मर्यादित न राहता पुनरावलोकन, संपादन आणि विविध विषयांचे एकत्रीकरण अशा अनेक टप्प्यांतून केली जाणार आहे.