पावसाळ्यात ताप? डेंग्यू की व्हायरल, ओळखा फरक!

fever during the monsoon पावसाळा सुरू होताच सर्दी, खोकला आणि तापाच्या तक्रारी वाढू लागतात. बदलते हवामान आणि संसर्गाचा वाढता धोका यामुळे या काळात अनेकांना आरोग्याच्या समस्यांना सामोरे जावे लागते. विशेषतः डेंग्यू आणि मलेरियाच्या रुग्णसंख्येत वाढ होण्याची शक्यता असते. मात्र ताप नेमका डेंग्यूमुळे आहे, मलेरियामुळे आहे की साधा विषाणूजन्य संसर्ग आहे, हे सुरुवातीला ओळखणे सहज शक्य नसते.

 

 

या तिन्ही आजारांमध्ये सुरुवातीची काही लक्षणे एकमेकांशी मिळतीजुळती असल्याने केवळ लक्षणे पाहून आजाराचे निश्चित निदान करणे कठीण ठरते. त्यामुळे तापाची तीव्रता, इतर लक्षणे आणि रुग्णाची परिस्थिती लक्षात घेऊन डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. फोर्टिस मेमोरियल रिसर्च इन्स्टिट्यूट, गुरुग्राम येथील संसर्गजन्य रोग विभागातील वरिष्ठ सल्लागार डॉ. नेहा रस्तोगी यांनी अशा परिस्थितीत तपासणी कधी करावी, याबाबत माहिती दिली आहे.

डेंग्यूमध्ये अनेकदा अचानक जोराचा ताप येतो. त्यासोबत तीव्र डोकेदुखी, डोळ्यांच्या मागील भागात वेदना, अंगदुखी, सांधेदुखी आणि मोठ्या प्रमाणात अशक्तपणा जाणवू शकतो. काही रुग्णांमध्ये मळमळ, उलट्या किंवा त्वचेवर पुरळही दिसू शकते. मात्र काही लक्षणे अधिक गंभीर परिस्थितीचे संकेत देऊ शकतात. तीव्र पोटदुखी, वारंवार उलट्या होणे, नाक किंवा हिरड्यांतून रक्तस्राव होणे, असामान्य सुस्ती जाणवणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे अशी लक्षणे दिसल्यास वेळ न दवडता वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे.

मलेरियामध्ये तापाचा विशिष्ट पॅटर्न दिसू शकतो. ताप येण्यापूर्वी किंवा तापासोबत थंडी वाजणे आणि अंग थरथरणे, त्यानंतर शरीराचे तापमान वाढणे आणि पुढे मोठ्या प्रमाणात घाम येणे अशी लक्षणे काही रुग्णांमध्ये दिसतात. याशिवाय डोकेदुखी, अशक्तपणा आणि अंगदुखीचा त्रास होऊ शकतो. काही रुग्णांना उलट्याही होऊ शकतात. मात्र प्रत्येक व्यक्तीमध्ये मलेरियाची लक्षणे अगदी याच पद्धतीने दिसतील असे नाही. त्यामुळे तापाचा प्रकार पाहून स्वतःहून मलेरियाचे निदान करणे योग्य ठरत नाही.

सामान्य विषाणूजन्य संसर्गामध्ये तापासोबत घसा खवखवणे, खोकला, नाक वाहणे, अंगदुखी आणि थकवा यांसारख्या तक्रारी आढळू शकतात. त्यामुळे पावसाळ्यात ताप आला आणि त्यासोबत सर्दी-खोकल्याची लक्षणे असतील तर तो विषाणूजन्य संसर्ग असण्याची शक्यता असू शकते. मात्र डेंग्यू, मलेरिया आणि विषाणूजन्य तापाची काही लक्षणे सारखीच असल्याने केवळ लक्षणांच्या आधारे निष्कर्ष काढणे टाळावे. योग्य आजार निश्चित करण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला आणि आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.

अनेक दिवस ताप कमी होत नसेल, ताप खूप जास्त असेल, त्यासोबत तीव्र अशक्तपणा, डोकेदुखी किंवा थंडी वाजत असेल, तसेच डेंग्यू किंवा मलेरियाचा धोका असलेल्या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. रुग्णाची लक्षणे आणि परिस्थिती पाहून डॉक्टर सीबीसी, डेंग्यूची चाचणी, मलेरिया अँटीजेन किंवा रक्तातील मलेरियाचा स्मीअर यांसारख्या तपासण्या सुचवू शकतात. कोणती चाचणी करायची आणि ती नेमक्या कोणत्या वेळी करायची, हे संबंधित आजार तसेच वापरल्या जाणाऱ्या चाचणीच्या प्रकारावर अवलंबून असते. पावसाळ्यात ताप आल्यास तो साधा व्हायरल ताप आहे असे गृहीत धरून उपचार सुरू करण्यापेक्षा लक्षणांकडे गांभीर्याने पाहणे आणि गरज भासल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अधिक सुरक्षित ठरते.