प्लॅस्टिकमध्ये भाज्या ठेवता? ‘हे’ ५ धोके जाणून घ्या

5 major disadvantages of storing vegetables भाज्या खरेदी केल्यानंतर त्या अधिक काळ ताज्या राहाव्यात यासाठी अनेकजण त्या प्लॅस्टिकच्या पिशव्यांमध्ये भरून फ्रीजमध्ये ठेवतात. ही पद्धत सोयीची वाटत असली, तरी भाज्यांची साठवणूक करताना प्लॅस्टिकचा अयोग्य वापर केल्यास त्यांची गुणवत्ता आणि ताजेपणा कमी होऊ शकतो. ओलावा कोंडणे, हवा खेळती न राहणे आणि इथिलीन वायू साचणे यांसारख्या कारणांमुळे भाज्या अपेक्षेपेक्षा लवकर खराब होऊ शकतात. त्यामुळे भाज्या कशा साठवल्या जातात, याकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे.

 

 

प्लॅस्टिकमध्ये भाज्या पूर्णपणे बंद करून ठेवल्यास भाज्यांमधून बाहेर पडणारा नैसर्गिक ओलावा किंवा बाष्प पिशवीतच साचून राहतो. त्यामुळे आत दमट वातावरण तयार होते. अशा वातावरणात जिवाणू आणि बुरशी वाढण्यास पोषक परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. परिणामी भाज्या ताज्या राहण्याऐवजी लवकर सडू लागतात आणि त्यांना चिकटपणा येऊ शकतो.

फळे आणि भाज्या नैसर्गिकरित्या ‘इथिलीन’ नावाचा वायू सोडतात. हा वायू त्यांच्या पिकण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतो. प्लॅस्टिकच्या बंद पिशवीत हा वायू साचल्यास त्याचे प्रमाण वाढू शकते. त्यामुळे काही भाज्या आणि फळे गरजेपेक्षा लवकर पिकू शकतात आणि त्यानंतर वेगाने खराब होण्याची शक्यता असते. याचा त्यांच्या चवीलाही परिणाम होऊ शकतो.

भाज्या तोडल्यानंतरही त्यांच्यातील जैविक प्रक्रिया सुरूच असतात आणि त्या श्वसन करतात. मात्र, प्लॅस्टिकच्या पिशवीत हवा खेळती न राहिल्यास त्यांच्या साठवणीचे वातावरण बदलते. परिणामी ताजेपणा आणि गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो. भाज्यांमधील जीवनसत्त्वे आणि इतर पोषक घटकही कालांतराने कमी होत जातात.

प्लॅस्टिकच्या प्रकारानुसार  रसायनांच्या संपर्काचा मुद्दाही महत्त्वाचा ठरतो. विशेषतः अन्न साठवण्यासाठी तयार न केलेल्या किंवा कमी दर्जाच्या प्लॅस्टिकमध्ये विविध रसायने असू शकतात. BPA आणि फ्थॅलेट्स यांसारख्या रसायनांच्या अन्नाशी संपर्काबाबत आरोग्यविषयक चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे भाज्या किंवा इतर अन्नपदार्थ साठवताना अन्नासाठी सुरक्षित, म्हणजेच फूड-ग्रेड साहित्याचा वापर करणे अधिक योग्य ठरते.

प्लॅस्टिकच्या संपर्कामुळे थेट कर्करोग होतो, असा निष्कर्ष मात्र सर्व प्रकारच्या प्लॅस्टिकसाठी सरसकट काढता येत नाही. काही प्लॅस्टिकशी संबंधित रसायने आणि त्यांच्या दीर्घकालीन संपर्काबाबत आरोग्यविषयक संशोधन सुरू आहे. त्यामुळे अन्न साठवताना अनावश्यक रासायनिक संपर्क टाळणे आणि योग्य दर्जाच्या साहित्याचा वापर करणे ही सुरक्षित सवय मानली जाते.

भाज्यांच्या प्रकारानुसार साठवणीची पद्धत बदलणे महत्त्वाचे आहे. कापडी किंवा सुती पिशव्या वापरल्यास हवा खेळती राहण्यास मदत होते आणि अतिरिक्त ओलाव्याचा त्रास कमी होऊ शकतो. पालेभाज्या, जसे की कोथिंबीर आणि पालक, स्वच्छ केल्यानंतर त्यातील अतिरिक्त पाणी काढून पेपर टॉवेलमध्ये गुंडाळून ठेवल्यास त्यांचा ताजेपणा टिकवण्यास मदत होऊ शकते.

कापलेल्या भाज्यांसाठी मात्र स्वच्छ, हवाबंद आणि अन्नासाठी सुरक्षित डबे वापरणे योग्य ठरते. यासाठी स्टीलचे डबे किंवा चांगल्या दर्जाचे फूड-ग्रेड प्लॅस्टिक कंटेनर वापरता येतात. गाजर, काकडी आणि बीट यांसारख्या काही भाज्या फ्रीजच्या क्रिस्पर ड्रॉवरमध्ये योग्य प्रकारे ठेवल्यास त्यांना स्वतंत्र प्लॅस्टिकच्या पिशवीची आवश्यकता नसते.

भाज्या साठवताना केवळ प्लॅस्टिक टाळणे एवढेच महत्त्वाचे नाही, तर कोणती भाजी किती ओलावा, हवा आणि थंडावा मागते, यानुसार तिची साठवणूक करणेही तितकेच गरजेचे आहे. योग्य पद्धत अवलंबल्यास भाज्या अधिक काळ ताज्या ठेवता येतात, अन्नाची नासाडी कमी करता येते आणि सुरक्षित अन्नसाठवणुकीची सवयही लागते.