नेपाळच्या पुरात मृतदेहांचा ढिग; मृतदेहांच्या व्यवस्थापनाचे मोठे आव्हान

a pile of bodies in nepals floods नेपाळमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरानंतर बचाव आणि शोधमोहीम सुरू असतानाच मृतदेहांच्या व्यवस्थापनाचा गंभीर प्रश्न प्रशासनासमोर उभा राहिला आहे. पुराच्या पाण्याबरोबर मृतदेह मोठ्या अंतरापर्यंत वाहून गेल्याने त्यांचा शोध घेणे आणि त्यानंतर त्यांची ओळख पटवणे प्रशासनासाठी आव्हानात्मक ठरत आहे. आतापर्यंत जवळपास ४०० मृतदेह सापडल्याची माहिती असून, मृतदेहांची वाढती संख्या आणि अपुऱ्या शवगृह सुविधांमुळे परिस्थिती आणखी कठीण झाली आहे.

 

 

चितवन जिल्ह्यातील आरोग्य संस्थांमध्ये एकावेळी जास्तीत जास्त ५० मृतदेह ठेवण्याची क्षमता आहे. मात्र, या भागात आतापर्यंत १३० हून अधिक मृतदेह सापडल्याने त्यांचे जतन आणि व्यवस्थापन कसे करायचे, हा प्रश्न निर्माण झाला आहे. नियमांनुसार मृतदेहाची विल्हेवाट लावण्यापूर्वी त्याची सविस्तर माहिती नोंदवणे, छायाचित्रे घेणे आणि ओळख पटवण्यासाठी आवश्यक पुरावे जतन करणे गरजेचे आहे. त्यामुळे मोठ्या संख्येने मृतदेह सापडत असताना प्रशासनावरील जबाबदारी आणखी वाढली आहे.त्रिभुवन युनिव्हर्सिटी टीचिंग हॉस्पिटलमधील वरिष्ठ न्यायवैद्यक तज्ज्ञ डॉ. गोपाल चौधरी यांनी मोठ्या नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात मृतदेहांबाबत घाईने निर्णय घेणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. त्यांच्या मते, मृतदेह ज्या ठिकाणी सापडला, त्याची अवस्था काय होती आणि त्यावर कोणती ओळखचिन्हे आहेत, याची व्यवस्थित नोंद करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार मृतदेहांची सुरक्षितता आणि ओळख पटवण्याची प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतरच पुढील कार्यवाही करणे आवश्यक आहे.

 

नेपाळमधील अनेक रुग्णालयांमध्ये एकाच वेळी शेकडो मृतदेह हाताळण्यासाठी पुरेशा शवगृह आणि शीतगृह सुविधा उपलब्ध नसल्याचेही डॉ. चौधरी यांनी सांगितले. अनेक नागरिक तासन्‌तास ढिगाऱ्याखाली अडकून राहिल्यानंतर बाहेर काढण्यात आले आहेत. अशा मृतदेहांचे जतन करणे अधिक कठीण ठरते, कारण काही काळानंतर त्यांच्यात विघटनाची प्रक्रिया सुरू होऊन दुर्गंधी निर्माण होऊ शकते.दरम्यान, नेपाळमधील पुराचा परिणाम सीमावर्ती भारतातील भागांवर होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन उत्तर प्रदेशातील महाराजगंज आणि कुशीनगर जिल्ह्यांमध्ये हाय अलर्ट जारी करण्यात आला आहे. गंडक नदीच्या पाणीपातळीवर प्रशासनाकडून विशेष लक्ष ठेवले जात आहे. वाल्मिकी गंडक बॅरेजमधून लाखो क्युसेक पाणी सोडण्यात आल्याने कुशीनगरमधील नारायणी नदीची पाणीपातळी वाढत आहे. त्यामुळे संभाव्य पुराचा धोका लक्षात घेऊन स्थानिक प्रशासनाने तयारी सुरू केली आहे.

 

मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या निर्देशानुसार, बचाव आणि मदतकार्यासाठी नेपाळमध्ये ३२ सदस्यीय एसडीआरएफ प्लाटून आणि २२ पीएसी जवान तैनात करण्यात आले आहेत. याशिवाय आणखी एक एसडीआरएफ प्लाटून, चार रबर बोटी आणि एक ॲल्युमिनियम बोटही पाठवली जात आहे. सीमावर्ती जिल्ह्यांतील परिस्थितीवर मदत आयुक्तांचे नियंत्रण कक्ष सातत्याने नजर ठेवून आहे.नेपाळमध्ये अडकलेल्या उत्तर प्रदेशातील नागरिकांच्या नातेवाईकांसाठी प्रशासनाने १०७० ही हेल्पलाइन उपलब्ध करून दिली आहे. एकीकडे नेपाळमध्ये पुरामुळे झालेल्या जीवितहानीनंतर मृतदेह शोधणे, त्यांची ओळख पटवणे आणि सुरक्षितपणे जतन करणे हे मोठे आव्हान ठरत असताना, दुसरीकडे सीमावर्ती भारतीय जिल्ह्यांमध्येही संभाव्य पुराच्या धोक्यामुळे प्रशासन सतर्क झाले आहे.