श्रावण महिना दोन वेगवेगळ्या तारखांना का सुरू होतो? जाणून घ्या

month of shravan  हिंदू धर्मात श्रावण महिन्याला अत्यंत पवित्र आणि विशेष महत्त्वाचा महिना मानले जाते. भगवान शंकराची आराधना, उपवास, रुद्राभिषेक, जलाभिषेक आणि विविध धार्मिक विधींमुळे हा महिना भक्ती आणि श्रद्धेचा काळ मानला जातो. मात्र, दरवर्षी अनेकांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण होतो की, भारतातील काही भागांमध्ये श्रावण महिना एका तारखेला सुरू होतो, तर काही राज्यांमध्ये तो त्यानंतर काही दिवसांनी का सुरू होतो?

 

 

 

 

वास्तविक, श्रावण महिन्याच्या सुरुवातीच्या तारखांमध्ये दिसणारा हा फरक कोणत्याही मतभेदामुळे नाही, तर हिंदू पंचांगाच्या वेगवेगळ्या गणना पद्धतींमुळे आहे. भारतात प्रामुख्याने पौर्णिमांत आणि अमावस्यांत अशा दोन प्रकारच्या पंचांग पद्धतींचा वापर केला जातो. त्यामुळे महिन्याची सुरुवात आणि समाप्ती यामध्ये फरक दिसून येतो. मात्र, श्रावण महिन्याचे धार्मिक महत्त्व दोन्ही पद्धतींमध्ये समानच आहे.

'श्रावण' हे नाव संस्कृतमधील 'श्रवण' या नक्षत्रावरून आले असल्याचे मानले जाते. ज्योतिषशास्त्रानुसार, श्रावण महिन्यात पौर्णिमेच्या दिवशी चंद्र श्रवण नक्षत्राच्या जवळ असतो. त्यामुळे या चंद्रमासाला 'श्रावण' असे नाव मिळाले. या नावाचा संबंध आकाशातील नक्षत्रांशी जोडला जातो.

पौर्णिमा पंचांग पद्धतीनुसार, पौर्णिमेनंतरच्या दुसऱ्या दिवसापासून नवीन महिना सुरू होतो. ही पद्धत प्रामुख्याने उत्तर भारतातील अनेक राज्यांमध्ये प्रचलित आहे. उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान, हरियाणा, पंजाब, हिमाचल प्रदेश आणि मध्य प्रदेश यांसारख्या भागांमध्ये याच पद्धतीनुसार श्रावण महिन्याची गणना केली जाते.

दुसरीकडे, अमावस्या पंचांग पद्धतीमध्ये अमावस्येनंतरच्या दुसऱ्या दिवसापासून नवीन महिना सुरू होतो. महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा तसेच दक्षिण भारतातील अनेक भागांमध्ये ही पद्धत प्रामुख्याने वापरली जाते.

यामुळे उत्तर भारत आणि महाराष्ट्रासह दक्षिण भारतातील काही राज्यांमध्ये श्रावण महिन्याच्या तारखा वेगळ्या दिसतात. मात्र, हा फरक केवळ पंचांग मोजण्याच्या पद्धतीपुरता मर्यादित आहे.month of shravan भगवान शंकरावरील श्रद्धा, पूजा-पद्धती आणि श्रावण महिन्याचे धार्मिक महत्त्व सर्वत्र समानच राहते.

श्रावण महिना भगवान शिवाला अत्यंत प्रिय मानला जातो. या काळात शिवभक्त मंदिरांमध्ये जाऊन शिवलिंगावर जलाभिषेक करतात. दूध, बेलपत्र, फुले आणि विविध पूजासाहित्य अर्पण करून महादेवाची आराधना केली जाते. अनेक भाविक श्रावण महिन्यातील सोमवारी उपवास करतात, रुद्राभिषेक करतात आणि 'ॐ नमः शिवाय' या मंत्राचा जप करतात.

श्रावण हा केवळ धार्मिक विधींचा महिना नसून निसर्ग, श्रद्धा आणि परंपरेचा सुंदर संगम मानला जातो. त्यामुळे भारतातील वेगवेगळ्या भागांत तारखांमध्ये फरक असला तरी या पवित्र महिन्याबद्दलची भक्ती आणि उत्साह मात्र कायम एकसारखाच असतो.