भारताने पेट्रोलची ‘धुरा’ सांभाळली!

ukraine drone attacks russ युक्रेनकडून रशियाच्या तेलशुद्धीकरण प्रकल्पांवर सातत्याने होत असलेल्या ड्रोन हल्ल्यांचा परिणाम देशातील इंधन उत्पादनावर झाला असून, रशियाला आता पेट्रोलच्या आयातीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागत आहे. या पार्श्वभूमीवर भारत हा रशियाला पेट्रोलची निर्यात करणाऱ्या प्रमुख देशांपैकी एक ठरला आहे. ऊर्जा विश्लेषक कंपनी वॉर्टेक्साच्या आकडेवारीनुसार, ऑगस्टमध्ये रशियाची समुद्रमार्गे होणारी पेट्रोल आयात विक्रमी पातळीवर पोहोचली असून ती दररोज सुमारे १ लाख २५ हजार बॅरल इतकी होती. संपूर्ण ऑगस्ट महिन्याच्या हिशेबाने हे प्रमाण सुमारे ४.७ लाख टन इतके आहे.

 

 

व्यापार क्षेत्रातील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भारतीय रिफायनरी युनिट्सनी गेल्या दोन महिन्यांत रशियाला सुमारे १० लाख बॅरल पेट्रोलचा पुरवठा केला आहे. या निर्यातीत गुजरातमधील वाडिनार रिफायनरीची महत्त्वाची भूमिका राहिली आहे. या रिफायनरीचे संचालन नयारा एनर्जी करते. नयारा एनर्जीमध्ये रशियाची सरकारी पेट्रोलियम कंपनी रोसनेफ्टची ५० टक्के हिस्सेदारी आहे.

रशिया-युक्रेन युद्ध सुरू झाल्यानंतर भारताने रशियन कच्च्या तेलाची खरेदी मोठ्या प्रमाणात वाढवली आहे. जून आणि जुलै महिन्यांत भारताने रशियातून दररोज २६ लाख बॅरलपेक्षा अधिक कच्चे तेल आयात केले. फेब्रुवारीमध्ये हे प्रमाण सुमारे १० लाख बॅरल प्रतिदिन होते. भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी या आयातीचा वाटा निम्म्यापेक्षाही अधिक राहिला आहे. त्यामुळे रशियाला निर्यात करण्यात आलेल्या पेट्रोलपैकी काही पेट्रोल भारतात रशियातून आयात केलेल्या कच्च्या तेलापासूनच तयार झाले असण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. म्हणजेच, रशियातून भारतात आलेले कच्चे तेल शुद्धीकरणानंतर पेट्रोलच्या स्वरूपात पुन्हा रशियात पोहोचत आहे.

रशिया हा जगातील प्रमुख कच्च्या तेल निर्यातदार देशांपैकी एक असला, तरी युक्रेनच्या ड्रोन हल्ल्यांमुळे त्याच्या तेलशुद्धीकरण क्षमतेला मोठा फटका बसला आहे. रशियातील देशांतर्गत पेट्रोल उत्पादनात तब्बल ७० टक्क्यांपर्यंत घट झाल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे देशांतर्गत मागणी भागवण्यासाठी रशियाला पेट्रोलची आयात करावी लागत आहे. त्याचबरोबर रशियात इंधनाच्या विक्रीवर लागू असलेले निर्बंधही कायम आहेत.

वॉर्टेक्साच्या माहितीनुसार, ऑगस्टमध्ये रशियाला पेट्रोलचा पुरवठा करणाऱ्या देशांमध्ये भारतासोबत तुर्किये आणि मोरोक्को यांचाही समावेश होता. दरम्यान, रशियाने जुलैमध्ये पेट्रोलच्या निर्यातीवर लागू केलेली पूर्ण बंदी उत्पादक आणि गैर-उत्पादक अशा दोन्ही प्रकारच्या कंपन्यांसाठी जानेवारी २०२७ अखेरपर्यंत वाढवली आहे. डिझेलच्या निर्यातीवरील निर्बंधही १ सप्टेंबर २०२६ पर्यंत वाढवण्यात आले आहेत.

रशियाच्या ऑगस्टमधील पेट्रोल आयातीपैकी सुमारे ५५ टक्के माल, म्हणजेच जवळपास २.६ लाख टन पेट्रोल, निर्बंधित जहाजांच्या माध्यमातून रशियात पोहोचल्याचे वॉर्टेक्साच्या आकडेवारीतून समोर आले आहे. युक्रेनच्या सातत्यपूर्ण ड्रोन हल्ल्यांमुळे रशियाच्या रिफायनरी क्षमतेवर निर्माण झालेला दबाव आणि त्यातून वाढलेली पेट्रोल आयात यामुळे भारताची रशियाला होणारी इंधन निर्यात सध्या विशेष चर्चेत आली आहे.