फायबर म्हणजे नेमकं काय? जाणून घ्या

what exactly is fiber प्रथिने, जीवनसत्त्वे, कॅल्शियम आणि खनिजे यांच्याबाबत नेहमी चर्चा होते, मात्र शरीराच्या आरोग्यासाठी तितकेच महत्त्वाचे असलेले फायबर अनेकदा दुर्लक्षित राहते. फायबर हा वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थांमध्ये आढळणारा कार्बोहायड्रेटचा असा घटक आहे, जो शरीरात पूर्णपणे पचत नाही. मात्र तो पचनसंस्थेचे कार्य सुरळीत ठेवण्यासह संपूर्ण आरोग्य जपण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. फायबरयुक्त आहारामुळे मलाचे प्रमाण वाढण्यास मदत होते आणि मलविसर्जन सुलभ होते. त्यामुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी होण्यास मदत मिळू शकते. मात्र फायबरचे योग्य फायदे मिळवण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणेही तितकेच आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.

 

 

फायबरचे महत्त्व केवळ पचनसंस्थेपुरते मर्यादित नाही. नियमित फायबरयुक्त आहाराचा संबंध हृदयाचे आरोग्य चांगले राहणे, एलडीएल अर्थात 'वाईट' कोलेस्टेरॉल कमी होणे, रक्तातील साखरेचे नियंत्रण सुधारण्यास मदत होणे, वजन संतुलित ठेवणे तसेच टाइप-२ मधुमेह आणि हृदयविकाराचा धोका कमी होण्याशी जोडला गेला आहे. याशिवाय आतड्यांच्या आरोग्यासाठीही फायबर उपयुक्त मानले जाते. मानवी आतड्यांमध्ये असलेल्या उपयुक्त सूक्ष्मजीवांना गट मायक्रोबायोम असे म्हटले जाते. फायबरचे काही प्रकार या सूक्ष्मजीवांसाठी अन्नाचे काम करतात. त्यामुळे आतड्यांतील उपयुक्त जीवाणूंचे संतुलन राखण्यास मदत होते. मात्र फायबरचे प्रकार आणि त्यांचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीनुसार वेगळा असू शकतो.

 

फायबरसाठी महागडे पदार्थ खरेदी करण्याची गरज नसते. संपूर्ण धान्य, ज्वारी, बाजरी, डाळी, हरभरा, राजमा, विविध कडधान्ये, हिरव्या पालेभाज्या, इतर भाज्या, फळे, बदाम, शेंगदाणे, बिया आणि इतर वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थ हे फायबरचे उत्तम स्रोत आहेत. शक्य असल्यास खाण्यायोग्य फळांची सालासह फळे खाण्याचा सल्ला दिला जातो. दररोज किती फायबर घ्यावे, हे वय, लिंग आणि आहारातील कॅलरींच्या प्रमाणावर अवलंबून असते. बहुतांश प्रौढांसाठी दररोज २२ ते ३४ ग्रॅम फायबर घेण्याचा सल्ला दिला जातो. काही मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार महिलांनी सुमारे २५ ग्रॅम, तर पुरुषांनी सुमारे ३८ ग्रॅम फायबर दररोज आहारातून मिळवण्याचे लक्ष्य ठेवावे.

 

तज्ज्ञांच्या मते, अत्यंत प्रक्रिया केलेल्या अन्नपदार्थांवर अवलंबून राहण्याऐवजी रोजच्या जेवणात भाज्या, फळे, डाळी, कडधान्ये आणि संपूर्ण धान्यांचा समावेश केल्यास शरीराला आवश्यक पोषण मिळते आणि दीर्घकाळ निरोगी राहण्यास मदत होते. आरोग्य बिघडल्यानंतर उपचार करण्यापेक्षा संतुलित आणि फायबरयुक्त आहार स्वीकारणे अधिक फायदेशीर ठरते.