चातुर्मासात ‘या’ ४ पदार्थांना का आहे मनाई? जाणून घ्या कारण

foods are prohibited during Chaturmas चातुर्मास सुरू झाल्यानंतर श्रावण, भाद्रपद, आश्विन आणि कार्तिक या काळात धार्मिक आचार-विचारांसोबतच आहाराबाबतही काही नियम पाळले जातात. सनातन धर्मातील परंपरा आणि आयुर्वेदिक दृष्टिकोनानुसार या कालावधीत शरीर आणि मनावर विशेष लक्ष देण्याचा सल्ला दिला जातो. त्यामुळे अनेक कुटुंबांमध्ये या चार महिन्यांत काही पदार्थ वर्ज्य करण्याची पद्धत आजही कायम आहे.

 

 

 

पावसाळ्यात वातावरणात आर्द्रता वाढल्याने अन्नपदार्थांच्या स्वच्छतेकडे अधिक लक्ष देणे आवश्यक मानले जाते. याच कारणामुळे चातुर्मासात आहार साधा आणि सात्त्विक ठेवण्यावर भर दिला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार अशा आहारामुळे मन शांत राहण्यास आणि आध्यात्मिक साधनेत एकाग्रता वाढण्यास मदत होते.श्रावण महिन्यात हिरव्या पालेभाज्या टाळण्याची परंपरा अनेक ठिकाणी आढळते. पालक, मेथी आणि कोबी यांसारख्या भाज्यांमध्ये पावसाळ्यात सूक्ष्म कीटक किंवा जंतू असण्याची शक्यता असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे या काळात पालेभाज्या खाण्याऐवजी त्या टाळण्याची पद्धत रूढ झाली आहे. मात्र भाज्या स्वच्छ धुऊन आणि योग्य प्रकारे शिजवून खाणे हे आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

 

 

कांदा आणि लसूण यांनाही श्रावणात अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये वर्ज्य मानले जाते. हिंदू धर्मशास्त्रातील काही मान्यतांनुसार त्यांचा समावेश राजसिक किंवा तामसिक आहारात केला जातो. उपवास आणि धार्मिक साधनेदरम्यान मनावर नियंत्रण ठेवण्याला महत्त्व दिले जात असल्याने कांदा-लसूण टाळण्याची प्रथा प्रचलित झाली. चातुर्मासातील उपवासाच्या परंपरेत मांसाहारालाही स्थान दिले जात नाही. धार्मिक मान्यतेनुसार मांसाहार तामसिक मानला जातो, तर उपवासाच्या काळात सात्त्विक आहार घेण्यावर भर असतो. त्यामुळे अनेक भाविक या काळात मांसाहार पूर्णपणे टाळतात. उपवासाचा उद्देश केवळ अन्नापासून दूर राहणे नसून मन, शरीर आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणे, तसेच ईश्वरभक्तीमध्ये मन एकाग्र करणे असा धार्मिक दृष्टिकोन आहे.चातुर्मासातील आहारविषयक नियम हे प्रामुख्याने धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक परंपरा आणि आयुर्वेदिक विचारांशी जोडलेले आहेत. त्यामुळे हे नियम पाळताना वैयक्तिक आरोग्य, आहाराच्या गरजा आणि डॉक्टरांचा सल्ला यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.