‘एव्हरेस्ट’ इंजिनने दाखवली भारताची अंतराळ ताकद!
Total Views |
नवी दिल्ली,
India’s space in Everest engine भारताच्या खासगी अंतराळ क्षेत्राने अत्याधुनिक रॉकेट तंत्रज्ञानाच्या दिशेने आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल टाकले आहे. बंगळुरूस्थित एस्ट्रोबेस स्पेस टेक्नॉलॉजीजने ८०० किलो न्यूटन क्षमतेचे ‘एव्हरेस्ट’ रॉकेट इंजिन सादर केले आहे. खासगी भारतीय कंपनीने विकसित केलेले हे पहिले हाय-थ्रस्ट फुल फ्लो स्टेज कंबशन म्हणजेच FFSC इंजिन असल्याचा कंपनीचा दावा आहे. त्यामुळे देशाच्या खासगी अंतराळ उद्योगासाठी ही घडामोड महत्त्वाची मानली जात आहे.‘एव्हरेस्ट’ इंजिनची रचना भविष्यात पुन्हा वापरता येणाऱ्या रॉकेटसाठी करण्यात आली आहे. रॉकेट प्रक्षेपित केल्यानंतर त्याचे काही भाग पुन्हा पृथ्वीवर आणून त्यांचा वापर करता येणे हा पुनर्वापरक्षम रॉकेट तंत्रज्ञानाचा महत्त्वाचा भाग आहे. एस्ट्रोबेसकडून या इंजिनाच्या मदतीने मध्यम क्षमतेचे रॉकेट विकसित करण्याचे नियोजन आहे. कंपनीने या रॉकेटचे पहिले ऑर्बिटल मिशन डिसेंबर २०२८ मध्ये करण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.
मात्र, ‘एव्हरेस्ट’ इंजिनची प्रत्यक्ष क्षमता अद्याप सिद्ध झालेली नाही. इंजिनचे हॉट-फायर परीक्षण अजून झालेले नसल्याने आगामी चाचण्यांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या चाचण्यांमधून इंजिनची कार्यक्षमता, स्थिरता आणि प्रत्यक्ष कामगिरी किती प्रभावी ठरते, हे स्पष्ट होणार आहे.फुल फ्लो स्टेज कंबशन तंत्रज्ञान हे रॉकेट इंजिन क्षेत्रातील अत्यंत गुंतागुंतीचे तंत्रज्ञान मानले जाते. या प्रक्रियेत इंधन आणि ऑक्सिडायझरचे वायूमध्ये रूपांतर करून ते कंबशन चेंबरमध्ये पाठवले जाते. यामुळे इंजिनची कार्यक्षमता वाढवण्यास मदत होते. भविष्यात वारंवार वापरल्या जाणाऱ्या रॉकेटच्या निर्मितीसाठी हे तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरू शकते.
कंपनीच्या माहितीनुसार, ‘एव्हरेस्ट’ इंजिनमध्ये लिक्विड ऑक्सिजन आणि मिथेनचा वापर केला जाणार आहे. इंजिनची डिझाइन थ्रस्ट क्षमता सुमारे ८०० kN असून सुमारे ३४० सेकंदांच्या स्पेसिफिक इम्पल्सचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, इंजिनचा थ्रस्ट ५० ते ११० टक्क्यांपर्यंत नियंत्रित करता येईल, अशा पद्धतीने त्याची रचना करण्यात आली आहे.रॉकेटच्या उड्डाणातील वेगवेगळ्या टप्प्यांनुसार इंजिनची शक्ती नियंत्रित करणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. विशेषतः पुनर्वापरक्षम रॉकेट पृथ्वीवर परत आणताना थ्रस्टचे अचूक नियंत्रण आवश्यक ठरते. त्यामुळे ‘एव्हरेस्ट’मध्ये करण्यात आलेली ही रचना भविष्यातील पुनर्वापरक्षम रॉकेट तंत्रज्ञानासाठी महत्त्वाची ठरू शकते.
FFSC इंजिन विकसित करताना प्रचंड दाब, अत्यंत उच्च तापमान आणि यंत्रणेवरील मोठा ताण यांचे एकाच वेळी व्यवस्थापन करावे लागते. त्यामुळे या प्रकारचे इंजिन विकसित करणे तांत्रिकदृष्ट्या मोठे आव्हान मानले जाते. एस्ट्रोबेसचे सीईओ नीरज खंडेलवाल यांच्या मते, या पातळीवरील FFSC इंजिन विकसित करणाऱ्या मोजक्या खासगी कंपन्यांमध्ये एस्ट्रोबेसचा समावेश होतो. आता ‘एव्हरेस्ट’च्या आगामी चाचण्यांकडे अंतराळ क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे. या चाचण्यांमध्ये इंजिन अपेक्षित कामगिरी बजावते का आणि डिसेंबर २०२८च्या ऑर्बिटल मिशनच्या दिशेने कंपनी कितपत वेगाने पुढे जाते, हे आगामी काळात स्पष्ट होणार आहे.