‘ऑपरेशन सफेद सागर’ ठरते भावनिक आणि प्रभावी युद्धकथा

operation safed sagar कारगिल युद्धाची कहाणी आतापर्यंत अनेक दृष्टिकोनांतून मांडली गेली आहे. मात्र, ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ ही मालिका या युद्धातील तुलनेने कमी चर्चिल्या गेलेल्या एका महत्त्वपूर्ण पैलूवर प्रकाश टाकते. १९९९च्या कारगिल युद्धादरम्यान भारतीय हवाई दलाने पार पाडलेल्या ऐतिहासिक उच्च-उंचीवरील मोहिमेवर आधारित ही नेटफ्लिक्स मालिका आहे. सखोल संशोधन आणि प्रत्यक्ष घटनांच्या आधारावर साकारलेली ही मालिका ‘गोल्डन एरोज स्क्वाड्रन’च्या शौर्याला सलाम करतेच; पण युद्धाची भावनिक किंमतही तितक्याच प्रभावीपणे मांडते. त्यामुळे अॅक्शन आणि भावनांचा योग्य समतोल साधण्यात ही मालिका कितपत यशस्वी ठरते, हा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो.

 

 

१९९९च्या कारगिल युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर उलगडणारी ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ भारतीय हवाई दलाच्या ऐतिहासिक कॉम्बॅट एअर सपोर्ट मिशनचे मोठ्या प्रमाणावर आणि प्रामाणिकपणे चित्रण करते. १६ हजार ते १८ हजार फूट उंचीवरून पाकिस्तानी सैन्याच्या मजबूत ठिकाणांवर हल्ले करणाऱ्या या मोहिमांमध्ये MiG-21, MiG-23 आणि MiG-27 या लढाऊ विमानांनी अत्यंत धोकादायक ग्राउंड अटॅक मिशन पार पाडले होते. ही मालिका त्याच थरारक मोहिमांचा अनुभव प्रेक्षकांसमोर पुन्हा उभा करते.

‘गोल्डन एरोज स्क्वाड्रन’च्या जवानांची ही कथा कारगिलच्या पर्वतरांगांमधील कठीण परिस्थितीशी त्यांच्या संघर्षाभोवती फिरते. मात्र, युद्ध हा केवळ या कथानकाचा आधार आहे. वर्दीमागील माणसांकडेही मालिका तितक्याच बारकाईने पाहते. या हवाई योद्ध्यांच्या मोहिमा आणि एस्कॉर्ट मिशनमुळे असंख्य जीव वाचवण्यात तसेच जमिनीवर लढणाऱ्या सैन्याला योग्य माहिती पुरवण्यात मदत झाली होती. त्याचबरोबर तरुण फायटर पायलटमधील मैत्री, त्यांच्या खांद्यावर असलेली जबाबदारी, घरी त्यांच्या परतीची शांतपणे वाट पाहणारी कुटुंबे आणि काही वेळा कायमची प्रतीक्षा करणाऱ्या कुटुंबांची वेदनाही मालिकेत मांडण्यात आली आहे.

अभिनयाच्या बाबतीत जिमी शेरगिल या मालिकेचा ठळक चेहरा ठरतात. विंग कमांडर बी.एस. धनोआ ‘टोनी’ यांच्या भूमिकेत त्यांनी कोणताही अतिरिक्त आव न आणता अधिकार, संयम आणि एक वेगळेच वजन निर्माण केले आहे. स्क्वाड्रन लीडर अजय आहूजा यांच्या भूमिकेतील सिद्धार्थची कामगिरी अलीकडच्या काळातील त्यांच्या सर्वाधिक संयत आणि प्रभावी अभिनयांपैकी एक म्हणावी लागेल. या भूमिकेत त्यांनी प्रतिष्ठा, धैर्य आणि भावनिक खोली प्रभावीपणे साकारली आहे.अभय वर्मा, मिहिर आहूजा, तारुक रैना आणि अर्नव भसीन यांनी तरुण फायटर पायलटच्या भूमिका अत्यंत प्रभावीपणे साकारल्या आहेत. त्यांच्या अभिनयातील परस्पर केमिस्ट्री नैसर्गिक वाटते आणि त्यामुळे प्रेक्षकांना त्यांच्या व्यक्तिरेखांशी भावनिकरित्या जोडले जाते. दीया मिर्झा आणि आदिल हुसैन यांना तुलनेने कमी स्क्रीन टाइम मिळाला असला तरी त्यांनी आपली छाप सोडली आहे. प्राजक्ता कोळीनेही प्रामाणिक अभिनय केला आहे; मात्र तिच्या ‘माधवी’ या व्यक्तिरेखेचे लेखन आणखी चांगले करता आले असते. काही प्रसंगी तिची व्यक्तिरेखा कथानकाच्या प्रवाहाशी विसंगत वाटते.

 

 

मालिकेची सर्वात मोठी जमेची बाजू operation safed sagar  म्हणजे हवेत रंगणारे युद्धाचे प्रसंग. हे एरियल कॉम्बॅट सीक्वेन्स थरारक आणि प्रभावी आहेत. कोणताही अनावश्यक दिखावा न करता ते पडद्यावर भव्य दिसतात. व्हीएफएक्ससाठी मोठ्या प्रमाणावर मेहनत घेण्यात आली असून ती स्पष्टपणे जाणवते.मालिकेच्या ताकदीमध्ये तिच्या कास्टिंगचाही विशेष उल्लेख करावा लागेल. प्रत्येक कलाकार आपल्या भूमिकेसाठी योग्य वाटतो आणि त्यामुळे व्यक्तिरेखा पडद्यावर लगेच जिवंत भासतात. चांगले कास्टिंग उत्तम पटकथेलाही अधिक प्रभावी बनवते, ही बाब येथे प्रकर्षाने जाणवते. मुख्य कलाकारांपासून सहाय्यक भूमिकांपर्यंत प्रत्येक व्यक्तिरेखेला कथेत एक निश्चित स्थान आणि उद्देश आहे. या सर्वांचा एकत्रित परिणाम म्हणजे कथेला वजन, वास्तवता आणि भावनिक खोली प्राप्त होते.

स्क्वाड्रनमधील सदस्यांमधील परस्पर संबंधही मालिकेचे एक वैशिष्ट्य आहे. पायलटमधील तणावपूर्ण प्रसंगांसोबतच त्यांच्यातील हलकेफुलके क्षण भावनिक प्रसंगांचा परिणाम अधिक तीव्र करतात. कुटुंबांशी संबंधित प्रसंग मर्यादित ठेवले जातात तेव्हा कथेत एक आपलेपणा निर्माण होतो. युद्धभूमीपासून दूर असतानाही अनेक कुटुंबांना द्याव्या लागणाऱ्या त्यागाची जाणीव हे प्रसंग करून देतात. त्यामुळे प्रेक्षकांना लष्करी कुटुंबांच्या धैर्याचा विचार करण्यास भाग पाडले जाते.

‘असुर’ या सुपरहिट मालिकेसाठी प्रसिद्ध असलेले दिग्दर्शक ओनी सेन यांनी या गंभीर विषयाला अत्यंत समजूतदारपणे हाताळले आहे. देशभक्तीचा अतिरेक करण्याचा किंवा प्रभाव निर्माण करण्यासाठी भडक संवादांचा आधार घेण्याचा त्यांनी प्रयत्न केलेला नाही. त्याऐवजी कथा आणि व्यक्तिरेखांना केंद्रस्थानी ठेवण्यात आले आहे. त्यामुळे मालिकेत वास्तवतेचा सूर कायम राहतो. ऑपरेशनचे वातावरण असो किंवा लष्कराशी संबंधित बारकावे, इतिहासातील हा अध्याय पुन्हा उभा करताना करण्यात आलेले संशोधन आणि मेहनत स्पष्टपणे जाणवते.

मोठ्या कॅनव्हासवर कथा सांगतानाही ओनी सेन यांनी भावनिक भाग जमिनीशी जोडून ठेवला आहे. या दिग्दर्शनाचे सर्वात मोठे यश म्हणजे प्रेक्षकांना मोहिमेची चिंता करण्याआधी त्या मोहिमेत सहभागी असलेल्या माणसांची काळजी वाटू लागते.

‘ऑपरेशन सफेद सागर’ची अस्सलता ही तिची सर्वात मोठी ताकद आहे. सखोल संशोधन, हवाई दलाच्या प्रत्यक्ष लोकेशन्सचा वापर आणि दमदार अभिनय यामुळे मालिकेला विश्वासार्हता प्राप्त होते. अॅक्शन सीक्वेन्स उत्तम प्रकारे चित्रित करण्यात आले असून त्यात अनावश्यक अतिरंजितपणा जाणवत नाही. विशेषतः स्क्वाड्रनच्या सदस्यांमधील भावनिक प्रसंग मनाला भिडतात. मालिकेत राजकीय पैलूही आहे; मात्र तो कथानकाच्या मूळ हेतूवर किंवा मुख्य आशयावर हावी होत नाही. या मालिकेचा खरा नायक हवाई दलाची मोहीमच आहे आणि सहाव्या, अंतिम भागाच्या अखेरपर्यंत हेच तिचे केंद्र राहते.

तरीही मालिकेत काही त्रुटी आहेत. काही ठिकाणी कथानकाचा वेग मंदावतो आणि काही भावनिक प्रसंग गरजेपेक्षा अधिक लांबलेले वाटतात. प्राजक्ता कोळीच्या ‘माधवी’ व्यक्तिरेखेचे काही प्रसंग कथानकापासून भरकटल्यासारखे जाणवतात. अधिकाऱ्यांचा मानवी पैलू आणि त्यांच्या कुटुंबांचा संघर्ष दाखवणे हा या प्रसंगांचा उद्देश असला तरी ते प्रत्येक वेळी कथा पुढे नेत नाहीत.

मालिकेच्या एडिटिंगमध्येही आणखी सुधारणा करता आली असती. काही संवादांमध्ये यापूर्वीच दाखवलेल्या भावनांची पुनरावृत्ती जाणवते. सध्याच्या सब-प्लॉटला अधिक ताणण्याऐवजी काही सहाय्यक व्यक्तिरेखांना अधिक प्रभावीपणे विकसित करता आले असते.

एकूणच, ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ ही आणखी एक युद्धमालिका म्हणून मर्यादित राहत नाही. भारतीय हवाई दलाला आणि भारतीय लष्करी इतिहासातील अत्यंत कठीण कॉम्बॅट मिशनमध्ये सहभागी झालेल्या शूर जवानांना ती मनापासून आदरांजली वाहते. त्यांच्या शौर्याचा गौरव करताना कर्तव्याशी जोडलेल्या भावनांकडेही ती दुर्लक्ष करत नाही. विशेष म्हणजे, अनावश्यक गोष्टींमध्ये न अडकता ही मालिका थेट आपल्या मूळ विषयावर लक्ष केंद्रित करते.

मालिकेतील काही संथ भाग तिच्या गतीवर परिणाम करतात, हे खरे; मात्र दमदार अभिनय, प्रभावी दिग्दर्शन आणि थरारक एरियल सीक्वेन्स यामुळे ती सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत प्रेक्षकांची उत्सुकता टिकवून ठेवते. ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ला ५ पैकी ३.५ स्टार देता येतील.