एआयचा धक्कादायक खेळ! खरा व्हिडिओ की डीपफेक कसे ओळखाल?

How to identify an AI-generated video कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने बनावट व्हिडिओ तयार करणे आता पूर्वीपेक्षा सोपे झाले आहे. एआयच्या माध्यमातून एखाद्या व्यक्तीचा चेहरा, आवाज आणि बोलण्याची पद्धत बदलून हुबेहुब खरा वाटणारा व्हिडिओ तयार केला जाऊ शकतो. अशा प्रकारच्या बनावट व्हिडिओंना ‘डीपफेक’ म्हटले जाते. सोशल मीडियावर असे व्हिडिओ वेगाने व्हायरल होत असल्याने ते पाहताच त्यावर विश्वास ठेवण्याऐवजी त्याची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे. एआयच्या मदतीने तयार केलेल्या व्हिडिओमध्ये चेहऱ्याच्या हालचालींमध्ये काही विसंगती दिसू शकतात. पापण्यांची उघडझाप, डोळ्यांची हालचाल, चेहऱ्यावरील भाव आणि ओठांची हालचाल याकडे बारकाईने लक्ष दिल्यास काही त्रुटी लक्षात येऊ शकतात. विशेषतः व्यक्तीच्या बोलण्याच्या आवाजाशी ओठांची हालचाल जुळत नसेल किंवा चेहऱ्याच्या वैशिष्ट्यांमध्ये अचानक बदल जाणवत असेल, तर तो व्हिडिओ संशयास्पद असू शकतो.

 

 

 

 

डीपफेकमध्ये केवळ चेहराच नव्हे, तर आवाजाचीही हुबेहुब नक्कल करता येते. त्यामुळे व्हिडिओ पाहताना व्यक्तीच्या ओठांच्या हालचाली आणि आवाज यांच्यात योग्य ताळमेळ आहे का, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे. काही एआय-निर्मित व्हिडिओंमध्ये आवाज रोबोटिक किंवा भावनाविरहित जाणवू शकतो. आवाजातील चढ-उतार आणि व्यक्तीच्या चेहऱ्यावरील भाव यांच्यात विसंगती असल्यासही सतर्क राहण्याची गरज आहे. सोशल मीडियावर एखादा व्हिडिओ अचानक मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाला म्हणून तो खरा आहे, असे मानू नये. सर्वप्रथम तो व्हिडिओ कोणत्या अकाऊंटवरून पोस्ट करण्यात आला आहे आणि त्याचा मूळ स्रोत काय आहे, हे तपासावे. एखाद्या मोठ्या नेत्याचा, अभिनेत्याचा किंवा कंपनीचा व्हिडिओ असल्याचा दावा केला जात असेल, तर संबंधित व्यक्ती किंवा संस्थेच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाऊंटवर तसेच अधिकृत वेबसाइटवर त्याबाबतची माहिती उपलब्ध आहे का, हे पाहणे आवश्यक आहे.

 

 

व्हिडिओची दृश्य गुणवत्ता तपासतानाही अनेक संकेत मिळू शकतात. हात, बोटे, दात, केस, कान किंवा पार्श्वभूमीतील वस्तूंचा आकार असामान्य दिसणे ही त्यातील एक त्रुटी असू शकते. चेहरा आणि मानेच्या भागात अस्पष्टता किंवा अचानक बदल जाणवू शकतो. त्यामुळे एखाद्या व्हिडिओबाबत थोडीही शंका निर्माण झाल्यास तो थांबवून वेगवेगळ्या फ्रेम काळजीपूर्वक पाहणे उपयोगी ठरते. एखाद्या फ्रेममध्ये चेहरा बदललेला किंवा पार्श्वभूमीतील वस्तू विकृत झालेली दिसल्यास व्हिडिओच्या सत्यतेबाबत अधिक तपास करणे गरजेचे आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे केवळ एखाद्या व्हायरल व्हिडिओच्या आधारे कोणताही निष्कर्ष किंवा निर्णय घेऊ नये. त्यातील दाव्यांची पडताळणी विश्वसनीय वृत्तसंकेतस्थळे आणि अधिकृत स्रोतांवरून करावी. एखाद्या व्हिडिओमध्ये मोठ्या घटनेचा दावा केला जात असेल, मात्र त्याची माहिती कोणत्याही विश्वासार्ह माध्यमात किंवा अधिकृत स्रोतामध्ये आढळत नसेल, तर त्या व्हिडिओपासून सावध राहणे आवश्यक आहे.