दीर्घकाळ चालणारे झटके रोखण्यात क्लोबाझाम प्रभावी

clobazam दीर्घकाळ सुरू राहणारे झटके रोखण्यासाठी तोंडावाटे देण्यात येणारे क्लोबाझाम प्रभावी ठरू शकते, असा महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष एम्स नवी दिल्ली आणि जी. बी. पंत इन्स्टिट्यूटच्या संशोधकांनी केलेल्या अभ्यासातून समोर आला आहे. संशोधनानुसार, तोंडात विरघळणारे क्लोबाझाम हे नाकातून देण्यात येणाऱ्या मिडाझोलमइतकेच प्रभावी ठरू शकते. दोन्ही औषधांनी दोन मिनिटांपेक्षा अधिक काळ सुरू असलेले स्थानिक झटके सुमारे एका मिनिटात नियंत्रणात आणल्याचे अभ्यासात आढळले.

 

 

हे संशोधन एम्स दिल्लीच्या अपस्मार निरीक्षण विभागात करण्यात आले. औषधांना प्रतिसाद न देणाऱ्या अपस्माराच्या रुग्णांचा यामध्ये समावेश होता. एकूण १६५ रुग्णांची तपासणी केल्यानंतर ९५ रुग्णांचा प्रत्यक्ष अभ्यासासाठी समावेश करण्यात आला. यातील ४७ रुग्णांना नाकातून मिडाझोलम, तर ४८ रुग्णांना तोंडावाटे क्लोबाझाम देण्यात आले. अभ्यासाच्या कालावधीत एकूण ५७० झटके नोंदवण्यात आले. त्यापैकी ५२ झटके दोन मिनिटांपेक्षा जास्त काळ सुरू राहिले आणि अशा परिस्थितीत बचाव औषधांची आवश्यकता भासली. संशोधकांनी रुग्णांच्या झटक्यांची दिसणारी लक्षणे नोंदवण्यासोबतच ईईजीच्या माध्यमातून मेंदूतील विद्युत हालचालींचेही निरीक्षण केले.

 

अभ्यासातून असे दिसून आले की, दोन्ही औषधांनी दीर्घकाळ चालणारे स्थानिक झटके जवळपास एका मिनिटात थांबवण्यात परिणामकारकता दाखवली. त्यामुळे मिडाझोलमपेक्षा क्लोबाझाम निश्चितच श्रेष्ठ आहे, असा निष्कर्ष या संशोधनातून काढता येत नाही. मात्र, नाकातून देण्यात येणारे औषध उपलब्ध नसलेल्या किंवा त्याचा वापर करणे अवघड ठरणाऱ्या परिस्थितीत क्लोबाझामचा संभाव्य पर्याय म्हणून विचार केला जाऊ शकतो, असे संशोधकांचे मत आहे.

 

अभ्यासात मिडाझोलम नाकातून देण्यात आले होते. डॉ. मंजरी त्रिपाठी यांच्या मते, लहान मुलांना हे औषध देताना अनेक फवारे द्यावे लागू शकतात, तर प्रौढांनाही अनेक फवारण्यांची आवश्यकता भासू शकते. औषध देताना त्याची गळती होण्याची शक्यताही असते. याशिवाय नाकातून देण्यात येणारी औषधे सर्व ठिकाणी सहज उपलब्ध नसणे आणि त्यांची किंमत हेही अडथळे ठरू शकतात. दुसरीकडे, या अभ्यासात वापरलेले क्लोबाझाम साध्या गोळीप्रमाणे गिळावे लागत नाही; ते तोंडात विरघळते. त्यामुळे झटका येत असताना गिळण्यास अडचण येणाऱ्या रुग्णांना ते देणे तुलनेने सोपे ठरू शकते. झटका येण्यापूर्वी धोक्याची चिन्हे जाणवत असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार बचाव औषधाचा वापर करून दीर्घकाळ चालणारा झटका टाळण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. मात्र, अशी औषधे केवळ डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनानुसार आणि निर्धारित मात्रेतच वापरणे आवश्यक आहे.