चाऱ्याचे प्रमाण चुकले तर दूध उत्पादनावर परिणाम

plan the diet for cows and buffaloes दुभत्या गायी आणि म्हशींचे आरोग्य तसेच दूध उत्पादन टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांना संतुलित आहार देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जनावराला गरजेपेक्षा कमी चारा मिळाल्यास शरीर कमजोर होण्यासोबतच दूध उत्पादन घटू शकते, तर अति आहारामुळेही आरोग्याच्या समस्या निर्माण होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे जनावराचे वय, वजन, आरोग्य आणि त्यातून मिळणारे दूध यांचा विचार करून चाऱ्याचे प्रमाण ठरवावे, असा पशुतज्ज्ञांचा सल्ला आहे. हिरवा चारा, सुका चारा आणि धान्य यांचा योग्य समतोल आहारात असणे आवश्यक मानले जाते.

 

 

दुभत्या जनावरांसाठी चाऱ्याचे प्रमाण त्यांच्या गरजेनुसार निश्चित केले जाते. प्रौढ गाय किंवा म्हशीला शरीराच्या वजनानुसार हिरवा आणि सुका चारा देणे गरजेचे आहे. हिरव्या चाऱ्यामध्ये बरसीम, ज्वारी, मका आणि बाजरी यांसारख्या पिकांचा वापर केला जातो, तर सुक्या चाऱ्यामध्ये प्रामुख्याने पेंढ्याचा समावेश होतो. एकाच प्रकारचा चारा देण्याऐवजी विविध प्रकारचे चारे एकत्रित करून दिल्यास आहार अधिक संतुलित होण्यास मदत होते. जास्त दूध देणाऱ्या गायी-म्हशींना अतिरिक्त पोषणाची आवश्यकता असल्याने त्यांच्या आहारात धान्य, पेंड आणि इतर पौष्टिक घटकांचाही समावेश करावा लागतो. दूध उत्पादन वाढत गेले की जनावराच्या पोषणाची गरजही वाढते.

 

जनावराला दिवसभराचा संपूर्ण चारा एकाच वेळी देण्याऐवजी तो दोन किंवा तीन वेळा विभागून देणे अधिक योग्य ठरते. त्यामुळे पचनक्रिया सुरळीत राहण्यास आणि अन्न पचण्यातील अडचणी कमी होण्यास मदत होते. चाऱ्यासोबत जनावराला पुरेसे आणि स्वच्छ पाणी मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. गाभण गायी-म्हशी, लहान वासरे आणि अधिक दूध देणारी जनावरे यांच्या पोषणाच्या गरजा एकसारख्या नसतात. त्यामुळे प्रत्येक जनावराची परिस्थिती लक्षात घेऊन आहार ठरवणे आवश्यक आहे. सडलेला, खराब झालेला किंवा बुरशी लागलेला चारा जनावरांना देऊ नये. हिरवा चारा स्वच्छ करून योग्य पद्धतीने कापून देणे फायदेशीर ठरते. चाऱ्यामध्ये मीठ आणि खनिजांचा समावेश करण्याची शिफारसही पशुतज्ज्ञ करतात. एखादे जनावर अचानक कमी खाऊ लागले, अशक्त दिसले किंवा त्याचे दूध कमी झाले, तर विलंब न करता पशुवैद्याचा सल्ला घ्यावा. योग्य प्रमाणातील चारा, संतुलित आहार आणि स्वच्छ पाण्यामुळे जनावरांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासोबतच दूध उत्पादनातही सुधारणा होण्यास मदत होऊ शकते.