GPS शिवाय उपग्रहांचा प्रवास शक्य!

Satellite travel possible without GPS अवकाशातील उपग्रहांना आपले स्थान निश्चित करण्यासाठी GPSवर अवलंबून राहण्याची गरज भविष्यात कमी होण्याची शक्यता आहे. नासाच्या एका प्रयोगातून उपग्रह आपल्या आसपासच्या अवकाशातील वस्तूंचा संदर्भ घेत स्वतःचे स्थान आणि कक्षा निश्चित करू शकतात, हे स्पष्ट झाले आहे. चंद्र मोहिमा, खोल अवकाशातील संशोधन तसेच एकाच वेळी अनेक उपग्रहांचा समावेश असलेल्या मोहिमांसाठी हे तंत्रज्ञान महत्त्वाचे ठरू शकते.नासाच्या स्टारलिंग मोहिमेने स्वयंचलित मार्गक्रमणाच्या दिशेने आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा गाठला आहे. या मोहिमेत फाल्कन म्हणजेच फास्ट ऑटोनॉमस लॉस्ट-इन-स्पेस कॅटलॉग-बेस्ड ऑप्टिकल नेव्हिगेशन तंत्रज्ञानाची चाचणी घेण्यात आली. या पद्धतीमध्ये उपग्रह केवळ पृथ्वीवरून मिळणाऱ्या नेहमीच्या मार्गक्रमण संकेतांवर अवलंबून राहत नाही. त्याऐवजी, उपग्रहावरील कॅमेऱ्यांच्या माध्यमातून आजूबाजूच्या अवकाशातील वस्तूंचे निरीक्षण केले जाते आणि त्यांची माहिती आधीपासून उपलब्ध असलेल्या अवकाश-वस्तूंच्या कॅटलॉगशी जुळवली जाते.

 

 

 

 

पृथ्वीभोवती फिरणारे अनेक उपग्रह मार्गक्रमणासाठी GPSचा वापर करतात. मात्र, एखादे अवकाशयान चंद्राच्या आसपास किंवा त्याहून अधिक दूर गेले की GPS संकेतांची उपलब्धता आणि विश्वासार्हता कमी होते. अशा परिस्थितीत फाल्कनसारखे तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरू शकते. नासा आणि स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाशी संबंधित एराड्राइव्ह यांनी संयुक्तपणे हा उड्डाण प्रयोग विकसित केला. यामध्ये एराड्राइव्हच्या एरा-कोर या उड्डाण सॉफ्टवेअरसह स्टारलिंगवरील कॅमेऱ्यांचा वापर करण्यात आला. जमिनीवरील यंत्रणांवर सतत अवलंबून न राहता उपग्रहाला स्वतःची स्थिती समजून घेता यावी, हा या प्रयोगामागील प्रमुख उद्देश होता.

 

 

फाल्कनने स्टारलिंगवरील स्टार-ट्रॅकर कॅमेऱ्यांचा नेहमीपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने वापर केला. हे कॅमेरे सामान्यतः अवकाशातील तेजस्वी वस्तू शोधून अवकाशयानाची दिशा निश्चित करण्यासाठी वापरले जातात. मात्र, या प्रयोगात कॅमेऱ्यांच्या माध्यमातून इतर अवकाशयान तसेच कक्षीय कचरा यांसारख्या वस्तू शोधण्यात आल्या. त्यानंतर या वस्तूंची माहिती आधीपासून उपलब्ध असलेल्या कॅटलॉगशी तपासण्यात आली. एखाद्या वस्तूची ओळख निश्चित झाल्यानंतर तिचा संदर्भबिंदू म्हणून वापर करून स्टारलिंगने स्वतःची कक्षा आणि स्थान यांचा अंदाज घेतला.

 

 

या प्रयोगासाठी स्टारलिंगमध्ये सुमारे २०,००० अवकाश वस्तू आणि त्यांच्या कक्षांची संपूर्ण माहिती असलेला कॅटलॉग साठवण्यात आला होता. उपग्रहाच्या कॅमेऱ्यांनी केलेली प्रत्यक्ष निरीक्षणे या कॅटलॉगमधील माहितीसोबत जुळवण्यात आली. या प्रक्रियेमुळे केवळ स्टारलिंगचे स्थान अधिक अचूकपणे निश्चित करण्यात मदत झाली नाही, तर त्याच्या जवळील इतर अवकाश वस्तूंच्या कक्षांमध्येही सुधारणा करता आली. विशेष म्हणजे, केवळ तीन दिवसांच्या कालावधीत फाल्कनने जमिनीवरील ऑपरेटरच्या कोणत्याही हस्तक्षेपाशिवाय २०० हून अधिक अवकाश वस्तूंच्या कक्षा दुरुस्त केल्या.