कॉफीच्या कपांवर लागला ‘ब्रेक’!

brakes-put-on-coffee-cups अनेकांच्या दिवसाची सुरुवात कॉफीच्या कपाने होते. कामावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी आणि ताजेतवाने वाटण्यासाठी कॉफीचा आधार घेतला जातो. कॉफीमध्ये असलेले कॅफीन हे नैसर्गिक उत्तेजक असून, त्यामुळे काही काळासाठी सतर्कता आणि मानसिक कार्यक्षमता वाढण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, कॉफीचे सेवन किती प्रमाणात करावे आणि ती कोणत्या पद्धतीने घेतली जाते, याकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे. फोर्टिस हॉस्पिटल, फरिदाबाद येथील मुख्य आहारतज्ज्ञ किरण दलाल यांनी कॉफीच्या सेवनाबाबत महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

 

 

कॉफीचे किती कप प्यावेत यासाठी सर्वांसाठी लागू होईल अशी निश्चित संख्या सांगता येत नाही. कॉफीच्या प्रकारासोबतच कपाचा आकार, ती बनवण्याची पद्धत आणि कॉफीची तीव्रता यामुळे त्यातील कॅफीनचे प्रमाण बदलते. बहुतांश निरोगी प्रौढांसाठी दिवसाला ४०० मिलीग्रॅमपर्यंत कॅफीन सुरक्षित मानले जाते. हे प्रमाण साधारणपणे ३ ते ४ कप सामान्य ब्रू केलेल्या कॉफीइतके असू शकते. मात्र, केवळ कपांची संख्या पाहण्याऐवजी दिवसभरात घेतलेल्या एकूण कॅफीनचे प्रमाण लक्षात घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

 

२४० मिली ब्रू केलेल्या कॉफीमध्ये साधारण ८० ते १२० मिलीग्रॅम कॅफीन असू शकते, तर ३० मिली एस्प्रेसोमध्ये सुमारे ६० ते ७५ मिलीग्रॅम आणि २४० मिली इन्स्टंट कॉफीमध्ये अंदाजे ५० ते ९० मिलीग्रॅम कॅफीन असते. कॅफेमध्ये मिळणाऱ्या मोठ्या आकाराच्या कॉफीमध्ये मात्र यापेक्षा बरेच अधिक कॅफीन असू शकते. विशेषतः त्यात एस्प्रेसोचे अनेक शॉट्स वापरले असल्यास कॅफीनचे प्रमाण वाढते. त्याचप्रमाणे साखर, फ्लेवर्ड सिरप, व्हीप्ड क्रीम आणि गोड क्रीमर्स यांचा वापर केल्यास कॉफीतील कॅलरी आणि साखरेचे प्रमाणही मोठ्या प्रमाणात वाढते.

 

प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीरावर कॅफीनचा परिणाम सारखा होत नाही. काही जणांना एक किंवा दोन कप कॉफीनंतरही त्याची तीव्रता जाणवू शकते, तर नियमित कॉफी पिणाऱ्या व्यक्तीला अधिक प्रमाणात सेवन केल्यानंतरही तात्काळ त्रास जाणवणार नाही. त्यामुळे अधिक कॉफी प्यायल्याने अधिक आरोग्यदायी फायदे मिळतात, असे मानणे योग्य नाही. माफक प्रमाणात कॉफीमुळे सतर्कता आणि मानसिक कार्यक्षमता सुधारण्यास मदत होऊ शकते; मात्र शरीराची सहनशीलता ओलांडून कॅफीन घेतल्यास उलट त्रास होऊ शकतो.

 

अतिरिक्त कॉफीमुळे काही व्यक्तींमध्ये अस्वस्थता, बेचैनी, चिंता आणि चिडचिड वाढू शकते. कॅफीनसाठी संवेदनशील असलेल्या व्यक्तींना हातांना कंप सुटणे किंवा अधिक अस्वस्थ वाटणे अशी लक्षणेही जाणवू शकतात. कॅफीन शरीरात अनेक तास सक्रिय राहू शकत असल्याने दिवसाच्या उत्तरार्धात कॉफी घेतल्यास झोप लागण्यास अडचण येऊ शकते. त्यामुळे झोपेची गुणवत्ता आणि झोपेचा कालावधीही प्रभावित होऊ शकतो.

 

कॅफीनचे अतिसेवन काही लोकांच्या हृदयाची गती तात्पुरती वाढवू शकते. अशावेळी हृदयाचे ठोके वेगाने जाणवणे, धडधडणे किंवा अस्वस्थता निर्माण होऊ शकते. कॉफी घेतल्यानंतर वारंवार हृदयाची गती वाढत असल्याचे किंवा तीव्र अस्वस्थता जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. त्यामुळे कॉफीचा आनंद घेताना कपांची संख्या नव्हे, तर त्यातून शरीरात जाणारे एकूण कॅफीन आणि त्याचा स्वतःच्या शरीरावर होणारा परिणाम लक्षात घेणे महत्त्वाचे ठरते.