दुष्काळाच्या संकटात शेतकऱ्यांना दुहेरी फटका

vegetable prices अपुऱ्या पावसामुळे खरीप हंगामावर मोठे संकट ओढवले असतानाच राज्यातील शेतकऱ्यांसमोर आता भाजीपाल्याच्या घसरलेल्या दराचेही आव्हान उभे राहिले आहे. पावसाअभावी अनेक भागांतील पिकांचे नुकसान झाले असून, महाराष्ट्र सरकारने शनिवारी ३५८ पैकी २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ घोषित केला. ही घोषणा राज्यातील सुमारे ७४ टक्के तालुक्यांना लागू असून, दुष्काळ व्यवस्थापन संहितेतील ‘ट्रिगर-१’ निकषांच्या आधारे हा निर्णय घेण्यात आला आहे.

 

 

राज्यातील अनेक भागांमध्ये दीर्घकाळ पावसाचा खंड पडल्याने खरीप पिकांवर त्याचा परिणाम झाला. शेतातील उभी पिके वाळल्याने उत्पादनात घट होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर सरकारकडून मदतीची अपेक्षा असताना दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची घोषणा करण्यात आली. जिल्हाधिकाऱ्यांना संबंधित भागांमध्ये पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे करण्याचे निर्देश देण्यात आले असून, नुकसानीची नोंद छायाचित्रे आणि जीपीएसच्या माध्यमातून करण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात येणार आहे.

दुष्काळाच्या घोषणेनंतर प्रभावित भागांसाठी विविध उपाययोजना लागू करण्यात येणार आहेत. यामध्ये पीककर्जाचे पुनर्गठन, कृषी कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती, जमीन महसुलात सवलत आणि कृषी पंपांच्या वीजबिलाबाबत सवलतींचा समावेश आहे. तसेच दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक व परीक्षा शुल्कातून सवलत देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. रोजगारनिर्मितीसाठी ग्रामीण रोजगाराशी संबंधित कामांना गती देण्याबरोबरच गरजेनुसार टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करण्याचेही नियोजन आहे.

पिण्याच्या पाण्याबरोबरच जनावरांसाठी चाऱ्याची उपलब्धता आणि शेतकरी तसेच कृषी मजुरांसाठी अन्नधान्याचा पुरवठा करण्याचीही व्यवस्था करण्यात येणार आहे. दरम्यान, पीक नुकसानीच्या आधारे आर्थिक मदत देण्याबाबतचा स्वतंत्र निर्णय निर्धारित मूल्यांकन प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर घेतला जाणार असल्याचे सरकारी माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.

दुष्काळामुळे शेतीचे नुकसान होत असतानाच नवी मुंबईतील एपीएमसी बाजार समितीत भाजीपाल्याच्या दरातही घसरण झाल्याचे चित्र आहे. बाजारात विविध प्रकारच्या भाज्यांची आवक वाढली असताना त्या तुलनेत मागणी कमी राहिल्याने दरावर परिणाम झाल्याचे व्यापाऱ्यांनी सांगितले आहे. गणपती उत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर भाजीपाल्याला अपेक्षित मागणी मिळत नसल्याने बाजारभावात घट झाल्याचेही त्यांचे म्हणणे आहे.

आवक आणि मागणीतील या तफावतीचा थेट परिणाम भाजीपाला उत्पादक शेतकऱ्यांवर होत आहे. मागील काही दिवसांच्या तुलनेत विविध भाज्यांचे दर कमी झाले असून, येत्या काही दिवसांतही दर आणखी घसरण्याची शक्यता व्यापाऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. आगामी काळात गणपती उत्सवातील मागणी तसेच बाजारात होणारी आवक यावर भाजीपाल्याचे दर अवलंबून राहणार असल्याचे बाजारातील व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे.

एकीकडे पावसाअभावी खरीप पिकांचे नुकसान आणि दुष्काळाची परिस्थिती, तर दुसरीकडे उत्पादित भाजीपाल्याला कमी दर मिळत असल्याने शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक अडचणींचे दुहेरी संकट उभे राहिले आहे. दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये जाहीर केलेल्या उपाययोजनांची अंमलबजावणी आणि पीक नुकसानीच्या पंचनाम्यांनंतर मिळणारी मदत याकडे आता शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.