आसाममधील ‘पक्ष्यांचे आत्महत्येचे गाव’

Suicide Village for Birds in Assam आसामच्या दिमा हासाओ जिल्ह्यातील जटिंगा गाव गेल्या अनेक वर्षांपासून एका अनोख्या नैसर्गिक घटनेमुळे चर्चेत आहे. दरवर्षी पावसाळ्यानंतर सप्टेंबर ते नोव्हेंबरदरम्यान या परिसरात मोठ्या संख्येने पक्षी मृत किंवा जखमी अवस्थेत आढळतात. त्यामुळे जटिंगा हे ‘पक्ष्यांच्या आत्महत्येचे ठिकाण’ म्हणून प्रसिद्ध झाले आहे. मात्र, पक्षी जाणीवपूर्वक आत्महत्या करत नसल्याचे शास्त्रज्ञ आणि पक्षीशास्त्रज्ञांचे मत आहे. या काळात दाट धुके, जोरदार वारे, अंधार आणि वाऱ्याच्या दिशेतील बदल यामुळे पक्ष्यांना उड्डाण करताना दिशेचा अंदाज घेणे अवघड होते.

 

 

 

 

रात्रीच्या वेळी कमी दृश्यमानतेमुळे दिशाहीन झालेले पक्षी अनेकदा मानवी वस्तीकडे वळतात. अंधार आणि धुक्यात घरांचे दिवे, कंदील तसेच मशाली त्यांना प्रकाशाचे स्रोत वाटतात आणि ते त्या दिशेने उडू लागतात. मात्र, कमी दृश्यमानतेमुळे झाडे, घरे, बांबूचे खांब आणि इतर अडथळे त्यांना वेळेत दिसत नाहीत. परिणामी पक्ष्यांची या वस्तूंशी धडक होऊन त्यांना गंभीर किंवा प्राणघातक इजा होऊ शकते. काही भूगर्भशास्त्रज्ञांनी या घटनेमागे स्थानिक चुंबकीय क्षेत्रातील संभाव्य बदलांचाही सिद्धांत मांडला आहे. भूमिगत पाण्याचा प्रवाह आणि दरीची विशिष्ट भूवैज्ञानिक रचना यामुळे चुंबकीय क्षेत्रात तात्पुरते बदल होऊन पक्ष्यांच्या दिशादर्शनावर परिणाम होऊ शकतो, असे या सिद्धांतात म्हटले जाते. मात्र, हे या घटनेचे निश्चित स्पष्टीकरण नसून संभाव्य कारणांपैकी एक मानले जाते.

 

 

पूर्वी जटिंगातील पक्ष्यांच्या या असामान्य मृत्यूला स्थानिकांकडून गूढ किंवा दैवी शक्तींशी जोडले जात होते. मात्र, कालांतराने वैज्ञानिक अभ्यासामुळे या घटनेकडे नैसर्गिक प्रक्रियेच्या दृष्टिकोनातून पाहिले जाऊ लागले. हवामानातील बदल, धुके, वारे, अंधार, कृत्रिम प्रकाश आणि दिशादर्शनातील अडथळे हे पक्ष्यांसाठी धोकादायक परिस्थिती निर्माण करू शकतात, असे समोर आले आहे. त्यामुळे आता या घटनेच्या निरीक्षणासोबतच पक्षीसंवर्धनावरही भर दिला जात आहे. आसाम सरकार आणि वन्यजीव संघटनांकडून वाहनांची ये-जा आणि बाहेरील व्यक्तींवरील निर्बंध तसेच रात्रीच्या वेळी प्रखर दिव्यांच्या वापरावर नियंत्रण यांसारख्या उपाययोजना केल्या जात आहेत. त्यामुळे जटिंगाची कथा पक्ष्यांनी स्वतःहून मृत्यू स्वीकारल्याची नसून, विशिष्ट हवामान, भौगोलिक परिस्थिती आणि मानवी प्रकाशामुळे त्यांच्या दिशादर्शनात निर्माण होणाऱ्या अडचणींची आहे.