जर्मनी तयार करतेय् कृत्रिम सौरऊर्जा

germany जर्मनी पृथ्वीवर सौर ऊर्जेसारखी ऊर्जा निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे. हे साध्य करण्यासाठी, शास्त्रज्ञ आणि खाजगी कंपन्या अणु संलयनावर काम करत आहेत. संलयन प्रक्रियेमध्ये हलके अणू एकत्र जोडले जातात. ज्यामुळे प्रचंड ऊर्जा निर्माण होते. जर्मन कंपनी ‘प्रॉक्सिमा फ्यूजन’, ‘मॅक्स प्लँक इन्स्टिट्यूट फॉर प्लाझ्मा फिजिक्स’सोबत ‘स्टेलारेटर’ तंत्रज्ञानावर काम करत आहे.

 

 

 

ही कंपनी सर्वप्रथम ‘अल्फा’ नावाचे एक यंत्र तयार करेल. यानंतर, ‘स्टेलारिस’ नावाचा एक संलयन ऊर्जा प्रकल्प उभारण्याची योजना आहे. संलयन ही तीच प्रक्रिया आहे जी सूर्यामध्ये ऊर्जा निर्माण करते. सूर्याचा अंतर्भाग अत्यंत उष्ण आणि दाबयुक्त असतो, ज्यामुळे हायड्रोजन अणूंना एकत्र येऊन ऊर्जा निर्माण करण्यास भाग पाडले जाते. शास्त्रज्ञ पृथ्वीवर हीच प्रक्रिया पुन्हा निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहेत, परंतु हे सोपे काम नाही.

 

संलयन प्रक्रियेसाठी प्लाझ्माला लाखो अंशांपर्यंत गरम करणे आवश्यक असते. यंत्रामध्ये अशा उष्णतेवर नियंत्रण ठेवणे हे सर्वात मोठे आव्हान आहे. जर्मनी या उद्देशासाठी ‘स्टेलारेटर’ तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहे. यामुळे एक अत्यंत शक्तिशाली चुंबकीय क्षेत्र तयार होते. हे चुंबकीय क्षेत्र उष्ण प्लाझ्माला यंत्राच्या भिंतींपासून दूर ठेवते. ‘स्टेलारेटर’ ही एक विशेष प्रकारची संलयन मशीन आहे. त्यात अनेक शक्तिशाली चुंबकीय ‘कॉइल्स’ असतात.

 

 

हे ‘कॉइल्स’ मिळून एक चुंबकीय क्षेत्र तयार करतात. जे उष्ण प्लाझ्माला मशीनच्या आतच रोखून ठेवण्यास मदत करते. संलयन प्रक्रियेसाठी प्लाझ्माचे तापमान अनेकशे दशलक्ष अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचणे आवश्यक असते. जर्मनीमधील ‘वेंडेलस्टाईन ७-एक्स’ नावाचे एक मशीन या तंत्रज्ञानावर काम करत आहे. २०२५ मध्ये, या मशीनमधील प्लाझ्माचे तापमान अंदाजे ३० दशलक्ष अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचले होते. एका प्रयोगात, प्लाझ्मा ४३ सेकंदांपर्यंत टिकवून ठेवण्यात आला होता.

 

जर्मन सरकारदेखील संलयन संशोधनात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत आहे. सरकारच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या सध्याच्या कार्यकाळात संलयन संबंधित संशोधन आणि इतर प्रकल्पांवर अंदाजे २.४ अब्ज युरो खर्च करण्याची त्यांची योजना आहे. तथापि, संलयनमधून थेट वीज निर्माण करणे अजूनही अत्यंत कठीण आहे. प्लाझ्मावर सातत्याने नियंत्रण ठेवणे, यंत्राला अतिरिक्त उष्णतेपासून वाचवणे आणि फ्यूजनमधून निर्माण झालेल्या ऊर्जेचे विजेमध्ये रूपांतर करणे, यांसारखी अनेक आव्हाने अजूनही आहेत.