श्रीकृष्ण जन्माष्टमीचा उपवास कसा कराल? हे नियम नक्की जाणून घ्या

shri krishna janmashtami fast भगवान श्रीकृष्णाच्या जन्माचा उत्सव यंदा ४ सप्टेंबर, शुक्रवार रोजी साजरा केला जाणार आहे. जन्माष्टमीच्या दिवशी अनेक भाविक उपवास करतात. या उपवासाची सुरुवात कधी करावी, कोणते पदार्थ खाता येतात आणि पूजा कोणत्या पद्धतीने करावी, याबाबत धार्मिक परंपरांमध्ये काही नियम सांगितले आहेत. श्रीकृष्णाचा जन्म मध्यरात्री झाला असल्याने जन्माष्टमीच्या रात्री निशिता काळात विशेष पूजा केली जाते. यंदाही ४ सप्टेंबरच्या मध्यरात्री कृष्णजन्माचा सोहळा पार पडेल.

 

 

जन्माष्टमीच्या उपवासाची तयारी आदल्या दिवसापासूनच करण्याची परंपरा आहे. सप्तमी तिथीपासून आहारात संयम ठेवण्यास सुरुवात केली जाते. या काळात कांदा, लसूण, मांसाहार आणि मद्यपान टाळून सात्त्विक आहार घेण्याचा सल्ला दिला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार सप्तमीच्या दिवशी वांगी आणि मुळा यांसारख्या भाज्यांचे सेवनही टाळले जाते.

 

४ सप्टेंबरला सकाळी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. दैनंदिन विधी पूर्ण केल्यानंतर हातात पाणी, अक्षता आणि फुले घेऊन श्रीकृष्णाच्या उपवासाचा संकल्प केला जातो. दिवसभर मन शांत ठेवून श्रीकृष्णाचे नामस्मरण, मंत्रजप आणि भक्ती करावी. संध्याकाळीही स्नान करून पूजेसाठी तयारी करण्याची परंपरा आहे.

 

रात्री निशिता काळात बालकृष्णाची विशेष पूजा केली जाते. बाळ गोपाळाच्या मूर्तीला पंचामृताने अभिषेक करून नवीन वस्त्र परिधान केले जाते. त्यानंतर फुले, चंदन आणि माळांनी मूर्ती सजवून तिला पाळण्यात विराजमान केले जाते. कृष्णजन्माच्या वेळी आरती, भजन आणि लोरी म्हणत पाळणा हलवण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आहे. यंदा नवी दिल्लीसाठी निशिता पूजा साधारण ४ सप्टेंबर रात्री ११.५७ ते ५ सप्टेंबर मध्यरात्री १२.४३ या वेळेत असल्याचे पंचांगाधारित माहितीत नमूद आहे. शहरानुसार वेळेत थोडा फरक असू शकतो.

 

उपवास करणाऱ्यांना फलाहाराचा पर्यायही असतो. केळी, सफरचंद, डाळिंब यांसारखी फळे खाता येतात. त्याचबरोबर दही, साबुदाणा आणि कुट्टूच्या पिठापासून तयार केलेले पदार्थही उपवासाच्या आहारात घेतले जातात. स्वयंपाक करताना साखरेऐवजी मध किंवा गूळ आणि रिफाइंडऐवजी तूप वापरण्याची पद्धत सांगितली जाते. साध्या मिठाऐवजी सेंधव मीठ वापरले जाते.

 

उपवासाच्या दिवशी अन्नधान्याचे सेवन टाळण्याची परंपरा आहे. तसेच लौकी, मुळा, गाजर आणि बीट यांचे सेवन करू नये, अशीही धार्मिक मान्यता आहे. कांदा-लसूण, मांसाहार आणि मद्यापासून पूर्णपणे दूर राहण्याचा नियम पाळला जातो. काही भाविक निर्जल उपवासही करतात. अशा उपवासात पारणा होईपर्यंत पाणीदेखील घेतले जात नाही. त्यामुळे निर्जल उपवास करण्यापूर्वी स्वतःची क्षमता आणि आरोग्य लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.श्रीकृष्णाचा जन्म झाल्यानंतर मध्यरात्री पूजा करून चंद्राला अर्घ्य दिल्यानंतर काही परंपरांमध्ये उपवास सोडला जातो. तर काही भाविक दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर पारणा करतात. त्यामुळे पारणा करण्याची वेळ कुटुंबाची परंपरा आणि स्थानिक पंचांगानुसार ठरवली जाते.