आकाशातून भारताची नजर आणखी तीक्ष्ण!

isro gslv-f17 eos-05 launch भारत पुन्हा एकदा अंतराळातून पृथ्वीवर नजर ठेवण्याची आपली क्षमता अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल टाकणार आहे. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात ISROचे GSLV-F17 हे मिशन EOS-05 या अर्थ ऑब्झर्वेशन उपग्रहासह 4 सप्टेंबर रोजी पहाटे 2 वाजून 55 मिनिटांनी आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथून अंतराळाकडे झेपावणार आहे. हे मिशन केवळ आणखी एका उपग्रहाचे प्रक्षेपण नसून, भारताच्या पृथ्वी निरीक्षण, आपत्ती व्यवस्थापन आणि धोरणात्मक देखरेख क्षमतेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. या प्रक्षेपणामुळे भारताला अंतराळातून व्यापक आणि सातत्यपूर्ण निरीक्षणाची नवी क्षमता मिळण्याची अपेक्षा आहे. EOS-05 हा भारताच्या आतापर्यंतच्या अत्याधुनिक ‘आय इन द स्काय’पैकी एक ठरणार असल्याचे मानले जात आहे.

 

 

EOS-05 उपग्रहाला जिओसिंक्रोनस कक्षेत स्थापित करण्यात येणार आहे. पृथ्वीपासून सुमारे 36 हजार किलोमीटर उंचीवरून हा उपग्रह मोठ्या भौगोलिक क्षेत्रावर सातत्याने नजर ठेवू शकणार आहे. या उपग्रहाची सर्वात महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्याची उच्च वारंवारतेने प्रतिमा घेण्याची क्षमता. निवडक भागांची प्रतिमा सुमारे दर पाच मिनिटांनी, तर भारताच्या विस्तृत भौगोलिक क्षेत्राचे कव्हरेज सुमारे 30 मिनिटांच्या अंतराने मिळू शकणार असल्याचे सांगितले जात आहे.

या क्षमतेचा सर्वाधिक फायदा आपत्ती व्यवस्थापन आणि पर्यावरणीय निरीक्षणात होऊ शकतो. पूर, चक्रीवादळे आणि जंगलातील आगीसारख्या नैसर्गिक आपत्तींच्या परिस्थितीवर अंतराळातून सातत्याने लक्ष ठेवणे शक्य होईल. त्याचबरोबर शेती आणि पर्यावरणातील बदलांचे निरीक्षण करण्यासाठीही उपग्रहाकडून मिळणाऱ्या प्रतिमांचा उपयोग होऊ शकतो. पिकांची स्थिती, वनस्पतींचे आरोग्य आणि विविध भागांतील पर्यावरणीय बदल यांचा आढावा घेण्यासाठी ही माहिती उपयुक्त ठरणार आहे. दरम्यान, ISROकडून अंतराळ क्षेत्रात सातत्याने नवनवीन मोहिमा राबवून भारताची क्षमता वाढवली जात आहे.

EOS-05चे महत्त्व केवळ नागरी वापरापुरते मर्यादित राहणार नाही. सरकारी दस्तऐवजांमध्ये या उपग्रहाचा धोरणात्मक वापर करणाऱ्या यंत्रणांसाठी अर्थ ऑब्झर्वेशन सॅटेलाइट म्हणूनही उल्लेख करण्यात आला आहे. सातत्याने उपलब्ध होणाऱ्या उपग्रह प्रतिमांमुळे सीमावर्ती भाग, महत्त्वाची पायाभूत सुविधा आणि सागरी क्षेत्रांमधील बदलत्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यास मदत होऊ शकते. त्यातून विविध परिस्थितींचे अधिक व्यापक आकलन होण्याची शक्यता आहे.

उपग्रहाकडून मिळणारी माहिती इतर उपग्रहांकडून प्राप्त होणाऱ्या डेटासोबत, जमिनीवर आधारित देखरेख यंत्रणा आणि गुप्तचर माहितीसोबत एकत्रित करून धोरणात्मक नियोजनासाठी वापरता येऊ शकते. त्यामुळे EOS-05कडे केवळ पृथ्वीचे निरीक्षण करणारा उपग्रह म्हणून नव्हे, तर देशाच्या धोरणात्मक क्षमतांना बळ देणारी महत्त्वाची अंतराळ मालमत्ता म्हणून पाहिले जात आहे.

राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीनेही या मोहिमेला विशेष महत्त्व आहे. EOS-05 हा मुख्यतः पृथ्वी निरीक्षणासाठीचा उपग्रह असला, तरी त्याची सातत्यपूर्ण निरीक्षण क्षमता त्याला राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीनेही महत्त्वपूर्ण बनवते. GSLV-F17च्या माध्यमातून भारत केवळ एक उपग्रह अंतराळात पाठवत नाही, तर पृथ्वीवरील घडामोडी अधिक वेगाने पाहण्याची, त्यांचे विश्लेषण करण्याची आणि आवश्यकतेनुसार तत्परतेने प्रतिसाद देण्याची आपली क्षमता अधिक मजबूत करत आहे. त्यामुळे EOS-05ला भारताची नवी ‘आय इन द स्काय’ अशी ओळख मिळत आहे.