जग ओलांडणार १.५ अंश सेल्सिअस तापमानवाढीची मर्यादा

global warming limit जागतिक हवामान बदलांविरुद्धच्या लढ्यात एक महत्त्वपूर्ण वळण म्हणून, जग आता पुढील काही वर्षांतच २०१५ च्या पॅरिस हवामान करारांतर्गत निश्चित केलेली १.५ अंश सेल्सिअस तापमान वाढीची मर्यादा ओलांडण्याची शक्यता आहे, असे संयुक्त राष्ट्रांनी म्हटले आहे.

 

 

 

बुधवारी प्रसिद्ध केलेल्या एका अहवालात ‘संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमा’ने आता तापमान त्या मर्यादेच्या वर किती प्रमाणात वाढते यावर नियंत्रण ठेवणे आणि त्यानंतर ते पुन्हा खाली आणणे या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे, हे नमूद केले. जरी त्या मार्गाचा अवलंब केला गेला, तरीही जगाला अनेक दशके हवामान बदलामुळे होणाऱ्या अधिक गंभीर नुकसानाचा सामना करावा लागेल. यामध्ये अत्यंत तीव्र हवामान, वाढती समुद्रपातळी, प्रजातींचा ऱ्हास आणि बर्फ व हिमनद्यांचे वितळणे यांचा समावेश आहे. पॅरिस करारांनंतर, संयुक्त राष्ट्रांनी आपल्या हवामान-विज्ञानविषयक संस्थेला धोक्याच्या विविध मर्यादांची तपासणी करण्यास सांगितले.

 

 

शास्त्रज्ञांना १.५अंश सेल्सिअसच्या तुलनेत २ अंश सेल्सिअस तापमानात लोक आणि पृथ्वी यांच्यावर होणारे परिणाम अत्यंत गंभीर असतील, असे आढळून आले. काही शास्त्रज्ञांच्या मते, केवळ एका वर्षाऐवजी २० वर्षांच्या सरासरीचा विचार करता, जगाचे तापमान औद्योगिक क्रांतीपूर्व पातळीच्या तुलनेत आधीच १.४ अंश सेल्सिअसने वाढले आहे. सर्वात आशावादी परिस्थितीत, जर देशांनी हवामानविषयक महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्टे साध्य केली, तर या शतकाच्या मध्यापर्यंत जागतिक तापमानवाढ १.८ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचून स्थिरावेल. मात्र, सध्याच्या सरकारी धोरणांनुसार, २१०० सालापर्यंत तापमान औद्योगिक क्रांतीपूर्व पातळीच्या तुलनेत २.६ अंश सेल्सिअसने वाढण्याचा अंदाज आहे.

 

 

धोरणकर्त्यांनी आता अशा भविष्याची तयारी केली पाहिजे आणि त्यानुसार मार्गक्रमण केले पाहिजे. ज्यामध्ये जागतिक तापमानवाढ १.५ अंश सेल्सिअसची मर्यादा ओलांडेल आणि त्यानंतर पुन्हा त्या पातळीच्या खाली येईल, असे अहवालात म्हटले आहे. या प्रक्रियेचे वर्णन ‘ओव्हरशूट’ असे करण्यात आले आहे. थोडक्यात तापमानातील अशी वाढ जी एका शिखरापर्यंत (उच्चांकापर्यंत) पोहोचते आणि त्यानंतर आदर्शरीत्या शतकाच्या अखेरीस हळूहळू कमी होते.

 

 

हे अगदी स्पष्ट असायला हवे की, १.५ अंशांचे उद्दिष्ट हेच आपले ध्येय आहे. परंतु आता आपल्याला त्या दिशेने वेगळ्या पद्धतीने म्हणजेच वरच्या पातळीवरून प्रयत्न करावे लागतील, असे यूएनईपीच्या कार्यकारी संचालक इंगर अँडरसन यांनी सांगितले. यासाठी जीवाश्म इंधनाचा वापर थांबवणे आणि हवेतून कार्बन डायऑक्साइड काढून टाकण्याचे मार्ग विकसित करणे आवश्यक ठरेल. आपल्याला आता या अधिक उष्ण झालेल्या जगातच जगावे लागणार आहे, असे या अहवालाचे सह-लेखक आणि एक्सेटर विद्यापीठातील हवामानशास्त्रज्ञ रिचर्ड बेट्स यांनी म्हटले.