मुसळधार पाऊस, यमुनेचा प्रवाह अन् शेषनागाचे छत्र!

krishna journeyed towards gokul यंदा श्रीकृष्ण जन्माष्टमीचा उत्सव शुक्रवार, 4 सप्टेंबर रोजी देशभरात भक्तिभावाने साजरा केला जाणार आहे. श्रावण महिन्यातील कृष्ण पक्षाच्या अष्टमीला होणाऱ्या या उत्सवात मध्यरात्री श्रीकृष्ण जन्माचा सोहळा पार पडतो. मंदिरांमध्ये घंटानाद, घरांमध्ये बाळगोपाळाचे देखावे आणि कृष्ण जन्माच्या जयघोषाने वातावरण भक्तिमय होते. मात्र, या उत्सवामागे केवळ धार्मिक विधी नाहीत, तर कंसाचा अत्याचार, देवकी-वासुदेवांचा संघर्ष आणि श्रीकृष्णाच्या दैवी अवताराची कथा जोडलेली आहे.

 

 

 

कथेनुसार, मथुरेतील देवकीचा विवाह वासुदेवांशी झाल्यानंतर कंस स्वतः त्यांना रथातून घेऊन जात होता. त्याच वेळी आकाशवाणी झाली आणि देवकीचा आठवा पुत्र कंसाच्या मृत्यूचे कारण ठरेल, अशी भविष्यवाणी करण्यात आली. यामुळे घाबरलेल्या कंसाने देवकी आणि वासुदेवांना कारागृहात कैद केले. त्यानंतर देवकीला झालेल्या प्रत्येक अपत्याचा कंसाने वध केला. मात्र, आठव्या पुत्राच्या रूपाने भगवान विष्णू श्रीकृष्ण म्हणून अवतार घेणार असल्याची कथा सांगितली जाते. भाद्रपद कृष्ण पक्षातील अष्टमीच्या मध्यरात्री देवकीच्या पोटी श्रीकृष्णाचा जन्म झाला. कथेनुसार, जन्मानंतर श्रीकृष्णांनी देवकी आणि वासुदेवांना आपले दिव्य रूप दाखवले. त्यांच्या हातात शंख, चक्र, गदा आणि कमळ होते. कंसापासून बाळाचे रक्षण व्हावे, यासाठी देवकी-वासुदेवांनी त्यांना बालरूप धारण करण्याची विनंती केली. त्यानंतर श्रीकृष्णांनी सामान्य बालकाचे रूप घेतले.

 

 

बाळकृष्णाचा जन्म होताच वासुदेवांना त्यांना गोकुळात नेण्याची दैवी आज्ञा मिळाली. त्यांनी कृष्णाला टोपलीत घेतले आणि कारागृहातून बाहेर पडण्यास सुरुवात केली. या वेळी त्यांच्या बेड्या आपोआप तुटल्या, कारागृहाचे दरवाजे उघडले आणि पहारेकरी गाढ झोपेत गेले, असे कथेत वर्णन आहे. बाहेर मुसळधार पाऊस सुरू असताना वासुदेव बाळकृष्णाला घेऊन गोकुळाच्या दिशेने निघाले. त्यावेळी शेषनागाने आपल्या फण्यांचे छत्र धरून कृष्णाचे पावसापासून रक्षण केले. पुढे यमुना नदीसमोर आल्यानंतर वाढलेल्या प्रवाहातूनही वासुदेवांना मार्ग मिळाला. भक्तांच्या श्रद्धेनुसार, श्रीकृष्णाच्या रक्षणासाठी निसर्गातील शक्तीही त्या वेळी अनुकूल झाल्या.

 

 

यमुना पार केल्यानंतर वासुदेव नंदबाबांच्या घरी गोकुळात पोहोचले. त्याच वेळी यशोदा मातेला एका कन्येचा जन्म झाला होता. वासुदेवांनी बाळकृष्णाला यशोदेजवळ ठेवले आणि त्या कन्येला सोबत घेऊन मथुरेच्या कारागृहात परतले. ही कन्या योगमाया असल्याचे कथेत सांगितले जाते. वासुदेव कारागृहात पोहोचताच दरवाजे पुन्हा बंद झाले. देवकीच्या आठव्या अपत्याच्या जन्माची माहिती मिळाल्यानंतर कंस कारागृहात पोहोचला. मात्र, त्याच्या हातातून योगमाया निसटली आणि देवीच्या रूपात आकाशात प्रकट होऊन कंसाला त्याच्या विनाशाची सूचना दिली. दुसरीकडे, गोकुळात नंदबाबांच्या घरी श्रीकृष्ण जन्माचा आनंदोत्सव सुरू झाला. जन्माच्या आनंदात उत्सव आणि दानधर्म करण्यात आला. याच घटनेनंतर गोकुळातील नंदलालाच्या बाललीलांना सुरुवात झाली, अशी श्रद्धा आहे.