गोड खाल्ल्यानंतर लगेच झोप का येते? कारण फक्त साखर नाही; जाणून घ्या शरीरात नेमकं काय घडतं
Total Views |
sweets गोड पदार्थ म्हटले की अनेकांच्या तोंडाला पाणी सुटते. मिठाई, चॉकलेट, केक किंवा इतर गोड पदार्थ खाण्याची आवड अनेकांना असते. मात्र, काही जणांना गोड खाल्ल्यानंतर अचानक सुस्ती जाणवते आणि डोळ्यांवर झोप येऊ लागते. हा अनुभव केवळ गैरसमज नसून, त्यामागे शरीरातील रक्तातील साखर, इन्सुलिन, पचनक्रिया आणि आपण त्यापूर्वी घेतलेल्या आहारासह अनेक घटक कारणीभूत असू शकतात.
गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर त्यातील कार्बोहायड्रेट्सचे पचन होऊन ग्लुकोज रक्तात मिसळते. त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढते. त्याला प्रतिसाद म्हणून स्वादुपिंडातून इन्सुलिनची निर्मिती वाढते. इन्सुलिन ग्लुकोज शरीरातील पेशींमध्ये पोहोचवण्यास मदत करते. या प्रक्रियेदरम्यान काही लोकांना तात्पुरती सुस्ती किंवा थकवा जाणवू शकतो. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीला गोड खाल्ल्यानंतर झोप येतेच असे नाही.
गोड पदार्थ आणि झोप यांच्यातील संबंधामध्ये ट्रिप्टोफॅन आणि सेरोटोनिनचीही भूमिका असल्याचे मानले जाते. कार्बोहायड्रेटयुक्त आहारामुळे इन्सुलिनची पातळी वाढल्यानंतर रक्तातील काही अमिनो आम्लांच्या प्रमाणात बदल होऊ शकतो. त्याचा परिणाम ट्रिप्टोफॅनच्या मेंदूकडे जाण्यावर होऊ शकतो. ट्रिप्टोफॅनपासून सेरोटोनिनची निर्मिती होते आणि सेरोटोनिनचा झोपेच्या चक्राशी संबंधित मेलाटोनिनच्या निर्मितीशी संबंध आहे. त्यामुळे काही परिस्थितींमध्ये गोड किंवा कार्बोहायड्रेटयुक्त आहार घेतल्यानंतर आरामशीर किंवा झोपाळू वाटू शकते.
मात्र, ‘गोड खाल्ले की रक्तातील साखर वेगाने वाढते आणि त्यानंतर लगेचच ती तितक्याच वेगाने खाली येते’ असे प्रत्येक वेळी घडत नाही. काही लोकांमध्ये मोठ्या प्रमाणात गोड पदार्थ किंवा साध्या कार्बोहायड्रेट्सचे सेवन केल्यानंतर रक्तातील ग्लुकोजमध्ये झपाट्याने बदल होऊ शकतो. त्यानंतर येणाऱ्या थकवा, अशक्तपणा किंवा सुस्तीच्या भावनेला काही वेळा ‘ब्लड शुगर क्रॅश’ असे संबोधले जाते. मात्र, यामागील प्रक्रिया व्यक्तिनुसार बदलते.
गोड पदार्थ जर मोठ्या जेवणानंतर खाल्ले असतील, तर झोप येण्याचे कारण केवळ साखर असेलच असे नाही. जेवणानंतर शरीर पचनाच्या प्रक्रियेत व्यस्त असते आणि हार्मोन्स तसेच मज्जासंस्थेतील बदलांमुळे काही प्रमाणात गुंगी किंवा विश्रांतीची भावना निर्माण होऊ शकते. विशेषतः भरपूर आणि जड जेवणानंतर हा अनुभव अधिक जाणवू शकतो. त्यामुळे ‘पचनासाठी मेंदूकडून रक्त पोटाकडे वळते आणि म्हणून झोप येते’ हे सरळ स्पष्टीकरण मात्र अचूक मानले जात नाही.
गोड खाल्ल्यानंतर वारंवार सुस्ती जाणवत असेल, तर गोड पदार्थांचे प्रमाण कमी ठेवणे हा एक चांगला उपाय ठरू शकतो. आहारात प्रथिने आणि तंतुमय पदार्थांचा समावेश केल्याने जेवणातील कार्बोहायड्रेट्सचे शोषण तुलनेने हळू होण्यास मदत होऊ शकते. गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर काही वेळ हलके चालणे किंवा शारीरिक हालचाल करणेही उपयुक्त ठरू शकते. यासोबतच दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे आणि नियमित झोप घेणे महत्त्वाचे आहे.मात्र, गोड पदार्थ किंवा जेवण घेतल्यानंतर प्रत्येक वेळी अतिशय जास्त झोप येणे, थकवा जाणवणे, चक्कर येणे, घाम येणे किंवा अशक्तपणा जाणवणे अशी लक्षणे वारंवार होत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा वेळी रक्तातील साखरेसह इतर आरोग्यविषयक कारणांची तपासणी करण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.