महाराष्ट्रावर दुष्काळाचे सावट!

maharashtra weather राज्यात यंदाच्या मान्सूनने सुरुवातीपासूनच अनिश्चित स्वरूप दाखवले आहे. जून महिना तुलनेने कोरडा गेल्यानंतर जुलैमध्ये दमदार पावसाने हजेरी लावली आणि अनेक धरणे भरली. ऑगस्टमध्येही राज्यात चांगला पाऊस होईल, अशी अपेक्षा होती; मात्र प्रत्यक्षात ऑगस्ट महिन्यात समाधानकारक पाऊस झाला नाही. आता सप्टेंबरमध्येही सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज असल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. त्यातच भारतीय हवामान विभागाने पुढील चार ते पाच दिवस राज्यात पावसाची शक्यता नसल्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. त्यामुळे आधीच पावसाची प्रतीक्षा असलेल्या भागांवरील दुष्काळाचे संकट अधिक गडद होण्याची शक्यता आहे.

 

 

यंदाच्या मॉन्सूनवर एल निनोचा प्रभाव राहण्याची शक्यता सुरुवातीपासूनच व्यक्त करण्यात येत होती. आता एल निनोचा वाढता प्रभाव आणि राज्यातील कमजोर झालेली मान्सूनची स्थिती यामुळे सप्टेंबर महिन्यातील एकूण पाऊसही सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे. त्यामुळे पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीसमोर मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.

भारतीय हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, राज्यातील मान्सूनचे वारे कमकुवत झाले आहेत. वातावरणातील आर्द्रतेचे प्रमाणही कमी झाले असून, राज्यावर प्रभाव टाकणारी कोणतीही प्रभावी हवामान प्रणाली सध्या सक्रिय नाही. या पार्श्वभूमीवर पुढील चार ते पाच दिवस पावसाची शक्यता कमी असल्याचे हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे. राज्याच्या बहुतांश भागात या काळात हवामान कोरडे राहण्याची शक्यता आहे.

या परिस्थितीचा सर्वाधिक फटका मराठवाड्याला बसताना दिसत आहे. मराठवाड्यात पावसाचा मोठा खंड पडला असून, तब्बल ३५ दिवसांपासून पावसाने दडी मारली आहे. पेरणीनंतर पावसाने पाठ फिरवल्याने खरीप पिके करपू लागली आहेत. अनेक भागांत पिके वाळून चालली असून, शेतकऱ्यांसमोर दुहेरी संकट उभे ठाकले आहे. एकीकडे पिकांना पाण्याची गरज असताना दुसरीकडे धरणांमधील पाणीसाठाही झपाट्याने कमी होत असल्याने जलसंकट अधिक गंभीर बनत आहे.

सिना कोळेगाव धरणातील पाणीसाठा शून्य टक्क्यांवर आला असून, मराठवाड्यातील अनेक धरणांमध्ये २५ टक्क्यांपेक्षाही कमी उपयुक्त पाणीसाठा शिल्लक आहे. सलग ३५ दिवस पाऊस न झाल्याने खरीप पिकांच्या नुकसानीबरोबरच आगामी काळातील पाणीटंचाईची भीतीही निर्माण झाली आहे. त्यामुळे मराठवाड्यावर दुष्काळाची छाया अधिक गडद होताना दिसत आहे.

जलसंपदा विभाग आणि मराठवाडा विभागीय आयुक्तालयाच्या ७ सप्टेंबर २०२६ पर्यंतच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, संपूर्ण छत्रपती संभाजीनगर विभागात पावसाचे प्रमाण घटले आहे. त्याचवेळी विभागातील अनेक प्रमुख धरणांमधील उपयुक्त पाणीसाठा चिंताजनक पातळीवर पोहोचला आहे. मागील वर्षाच्या तुलनेत यंदा धरणांच्या पाणीसाठ्यात मोठी घट नोंदवण्यात आली आहे.

मराठवाड्यात आतापर्यंत केवळ ५७.१ टक्के पाऊस नोंदवला गेला असून, लातूर आणि धाराशिव जिल्ह्यांमध्ये पावसाची सर्वाधिक तूट दिसून येत आहे. त्यामुळे या भागातील शेतकऱ्यांचे लक्ष आता आभाळाकडे लागले आहे.जूनमधील कोरडे वातावरण, जुलैतील दमदार पाऊस, त्यानंतर ऑगस्टमधील अपेक्षेइतका न झालेला पाऊस आणि आता सप्टेंबरमधील कमी पावसाचा अंदाज, या सलग घडामोडींमुळे राज्यातील पावसाचे चित्र पुन्हा चिंताजनक बनले आहे. पुढील चार ते पाच दिवस पावसाची शक्यता नसल्याचा हवामान विभागाचा अंदाज आणि एल निनोचा वाढता प्रभाव यामुळे राज्यातील विशेषतः मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांची चिंता आणखी वाढली आहे.