कृषी

पपईची लागवड

राज्यात अलिकडच्या काळात पपईच्या लागवडीखालील क्षेत्र वाढत चाललं आहे. कमी कालावधीत, कमी खर्चात येणारं आणि चांगलं उत्पन्न मिळवून देणारं असं हे पीक आहे. पपईच्या कच्च्या फळापासून काढलेल्या पेपेनचा औषधी आणि अन्नप्रक्रिया उद्योगात मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. त्यामुळे पेपेनला वाढती मागणी प्राप्त होते. पपईपासून अनेक प्रक्रियायुक्त पदार्थ तयार केले जातात. आपल्याकडे प्रामुख्यानं जळगाव, धुळे, नंदुरबार, अमरावती, जालना, नाशिक, अहमदनगर, पुणे, सोलापूर पुणे आणि सोलापूर या जिल्ह्यात पपईचं उत्पादन घेतलं जातं.  ..

शेतकर्‍यांसाठी वरदान धुर्‍यावरील वृक्ष...

पवनकुमार लढ्‌ढाचिखली तालुक्यात वृक्षतोडीमुळे शेतशिवार ओसाड झाल्याचे चित्र दिसत आहे. शेतातील मोठ्या झाडांचे प्रमाण कमी झाले आहे. शेताच्या धुर्‍यावर असलेले झाड शेतकर्‍यांच्या दृष्टीने उपयोगी आहे. धुर्‍यावर झाड असेल, तर पालापाचोळ्यापासून खत तयार होईल. वाढत्या तापमानामुळे जमिनीवर व पिकावर होणारा दुष्परिणाम कमी होऊ शकतो, पाळीव जनावरांना सावली मिळेल, आंबा, चिंच, जांभूळ, साग या वृक्षांपासून शेतकर्‍यांना आर्थिक लाभ होऊ शकतो. सर्वांत महत्त्वाचा फायदा म्हणजे पाऊस पडण्यास मदत ..

फुलशेतीचा उत्तम जोडव्यवसाय

जागतिक बाजारपेठेचा विचार करायचा तर फुलांमध्ये सर्वात जास्त दबदबा केनियाचा आहे. याचं कारण या देशात फुलांचं प्रचंड प्रमाणात होणारं उत्पादन आणि स्वाभाविक जागतिक बाजारात तेवढ्याच स्वरुपात होणारी निर्यात. अशा परिस्थितीत भारत आणि इथिओपिया या देशांकडून तुलनेनं स्वस्त तसंच परवडणार्‍या दरात फुलांची आयात करणार्‍या देशांची वाढलेली अपेक्षा पूर्ण करणं गरजेचं आहे. त्यादृष्टीने भारतातील फुल उत्पादक शेतकर्‍यांना जागतिक प्रमाणकांसह फुलांचं उत्पादन करून निर्यातीच्या मोठ्या आणि शाश्वत संधी उपलब्ध होत ..

गरज पर्यायी शेतीची

शेती व्यवसायात चांगला नफा मिळवायचा तर पिकांची उत्पादकता अधिकाधिक कशी वाढेल यावर शेतकर्‍यांनी भर द्यायला हवा. केवळ एखाद्या वर्षापुरती उत्पादकता वाढवून उपयोग नाही. त्यामध्ये सातत्य राखणंही गरजेचं आहे. या दृष्टीकोनातून उत्पादन घ्यायचं आहे त्या पिकांचं चांगलं नियोजन केल्यास शेतकर्‍यांना निश्चित फायदा मिळू शकतो. उदाहरण द्यायचं तर दुष्काळी भागात पडीक जमिनीत पावसाच्या पाण्यावर येणारं आणि औषधी गुणधर्म असणारे पिक म्हणून गुग्गुळ या पिकाकडे पाहिलं जातं. याचा उपयोग आयुर्वेदिक आणि युनानी औषधांमध्ये ..

संकरित गायींची ओळख

अलिकडच्या काळात दूग्ध व्यवसायासाठी संकरित गायींचा वापर वाढू लागला आहे. त्यादृष्टीने निवड करताना संकरित गायींची योग्य ओळख लक्षात घेणं गरजेचं ठरतं. सर्वसाधारणपणे देशी, विदेशी आणि संकरित गायी असे तीन प्रकार शेतकर्‍यांना परिचित आहेत. यातील प्रत्येक प्रकाराचे काही फायदे तर काही मर्यादा आहेत. म्हणून या व्यवसायाविषयी अधिक माहिती गरजेची आहे.  करणस्विस : ही गाय राष्ट्रीय दूध संशोधन केंद्र, कर्नाल, हरियाणा इथं साहिवाल गाय आणि ब्राऊन स्विस वळू यांच्या संयोगातून तयार करण्यात आली आहे. या जातीचे ..

वैशिष्ट्यपूर्ण ‘करिझ्मा’ बटाटा

सामान्य बटाट्यांपेक्षा चांगला आणि कमी जीआय असलेल्या खाद्यपदार्थांच्या तुलनेतही चांगला बटाटा विकसित करण्यात शास्त्रज्ञांना यश मिळालं आहे. या बटाट्याला शास्त्रज्ञांनी करिझ्मा हे नाव दिलं आहे. खरं तर बटाट्याचा अधिक जीआययुक्त कर्बोदकं असलेल्या गटात समावेश होतो.   त्यामुळे मधुमेह, हृदयरोग आणि तत्सम आजार असलेल्या रूग्णांना बटाटा न खाण्याचा सल्ला दिला जातो. मात्र करिझ्मामध्ये अन्य बटाटा जातीच्या तुलनेत केवळ अर्धेच ग्लुकोज असल्याचे दिसून आलं आहे. करिझ्मा बटाट्याचा जीआय निर्देशांक 55 असून बाजारात ..

धान पिकावरील तुडतुडे निरीक्षण व व्यवस्थापन

•डॉ. उषा डोंगरवार भंडारा जिल्ह्यात खरीप हंगामात धानाचे पीक महत्त्वाचे असून सध्या फुलोरावस्थेत आहे. सद्य:स्थिती बघता धान पिकावर हिरवे, तपकिरी तसेच पांढर्‍या पाठीच्या तुडतुड्यांचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे. पावसाचा अनियमितपणा, वाढते तापमान व कोरडे हवामान तुडतुड्यांच्या वाढीस पोषक आहे. सप्टेंबर व ऑक्टोबर महिन्यात तुडतुड्यांचा प्रामुख्याने धान पिकावर प्रादुर्भाव दिसून येतो. त्यामुळे शेतकर्‍यांची धान पिकाचे निरीक्षण करून किडींची संख्या आर्थिक नुकसान पातळीच्या वर गेल्यास व्यवस्थापन करणे ..

वृक्षांचं स्थलांतर

आता वृक्ष लागवडीचं महत्त्व सार्‍यांनाच पटलं आहे. त्यामुळे दरवर्षी वृक्षारोपणाचे अनेक कार्यक्रम पार पडतात. ते पर्यावरणाचे संतुलन राखण्यासाठी महत्त्वाचे असतात. परंतु शाळा-कॉलेज आणि स्वयंसेवी संस्थांनी वृक्षारोपणासोबत वृक्ष स्थलांतराच्या कार्यक्रमावर भर देणंही गरजेचं आहे. कारण देशात रस्ते रूंदीकरण तसंच विविध विकास प्रकल्पांची कामं वेगानं सुरू आहेत. त्यात अडसर ठरणारी परंतु अनेेक वर्षांपासून सावली देणारी झाडे तोडावी लागतात. हे नष्ट होणारे वृक्ष आपण स्थलांतराद्वारे वाचवू शकतो. त्यादृष्टीने वृक्ष ..

शेतीला जोड बिजोत्पादनाची

हल्ली प्रसारमाध्यमांमुळे आणि शेतकर्‍यांच्या जागरूकतेमुळे सुधारित तसंच संकरित वाणांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. अशा परिस्थितीत शेतकर्‍यांनी धान्य उत्पादनासोबत शेताच्या काही भागात बीजोत्पादन घेतलं तर निश्चित अधिक आर्थिक फायदा मिळवणं शक्य होणार आहे. त्यादृष्टीने बीजोत्पादनापूर्वी काय करावं याची माहिती घेऊ.  सुधारित आणि संकरित वाणांचं, शुद्ध दर्जेदार चांगल्या प्रतीच्या बियाण्याचे बीजोत्पादन घेण्यासाठी बीज प्रमाणीकरण यंत्रणेनं ठरवून दिलेल्या प्रमाणकांची माहिती असणं आवश्यक आहे. ..

प्रक्रिया उद्योगाचा आधार

देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेचा विचार करता भारतात अन्नप्रक्रियेला मोठा वाव आहे. सशक्त अन्न तंत्रज्ञान उद्योग उभा राहिल्यास परंपरागत शेतीचे तंत्र बदलेल. ती व्यापारक्षम होईल. शेतमालाचे मूल्यवर्धन होण्याबरोबरच रोजगारनिर्मिती, उत्पन्नवाढ आणि निर्यातीला चालना या बाबीही साध्य होतील. शहरातील वाढते उत्पन्न, तरुणांची अधिक संख्या आणि खाण्या-पिण्याच्या बदलत्या सवयी यामुळे प्रक्रियायुक्त अन्नाची मागणी वाढत आहे. गुणवत्तापूर्ण स्वच्छ आणि सहज उपलब्ध होणार्‍या प्रक्रियायुक्त अन्नाचा खप वाढला आहे. ..

अशी करा फुलशेती

आता शेतीमध्ये आधुनिकता आली असून अनेक शेतकर्‍यांनी शेतीला व्यावसायिक स्वरूप दिलं आहे. शेतीच्या अनेक शाखांमध्ये फुलशेतीचा नेहमी उल्लेख होतो. त्यादृष्टीने यशस्वी फुलशेतीबाबत शेतकर्‍यांनी काही बाबी लक्षात घ्याव्या.   शोभेच्या, फुलांच्या आणि कुंडीतील झाडांची अभिवृद्धी करून त्यापासून चांगला नफा कमवता येऊ शकतो. घर, कार्यालय, औद्योगिक कारखान्यांचा परिसर, शाळा, विद्यालये यांच्या सुशोभिकरणासाठी शोभेच्या झाडांची मागणी वाढत आहे. ऑर्किड, ॲन्थुरियम, शेवंती, कार्नेशन यासारख्या जास्त किंमतीच्या ..

लिंबूवर्गीय फळझाडांवरील फळगळीचे व्यवस्थापन

• डॉ. प्रदीप एन. दवने• डॉ. एकता दी. बागडे 4) एन.ए.ए. चा 10 पीपीएम (10 मि.ली.) + 1 टक्का युरिया मिश्रणाचा झाडावर फळे वाटाण्याएवढी होण्यापूर्वी दरमहा फवारा करावा. पडलेली किडकी सडकी फळे नाहीशी करावीत. एन.ए.ए. 10 पीपीएम तीव्रतेच्या द्रावणाची जून-ऑगस्ट व ऑक्टोबर महिन्याचा दुसर्‍या आठवड्यात झाडांवर फवारणी करावी.5) बागेभोवती शेवरी वगैरे वारा प्रतिबंधक झाडे दक्षिण व पश्चिम दिशेला लावणे फायद्याचे ठरेल.मृग बहाराच्या फळांची गळ कमी करण्याकरिता उपाय ः खतांची मात्रा, पाण्याच्या पाळ्या, पाण्याचा व्यवस्थित ..

लिंबूवर्गीय फळझाडांवरील फळगळीची कारणे

१. रोगांमुळे होणारी फळगळ : लिंबूवर्गीय झाडांमध्ये फळगळ प्रामुख्याने बोट्रिओडिप्लोडिया थिओब्रोमी, कलेटोट्रिकम ग्लोअीस्पोरिऑइड्‌स व काही अंशी अल्टरनेरिया सिट्री या बुरशीमुळे होते. या बुरशी फळांच्या देठांमधून फळांमध्ये प्रवेश करतात व पूर्ण वाढ झालेल्या फळांचे नुकसान करतात. या बुरशीचे जीवाणू झाडांवर जुन्या वाढलेल्या फांद्या जास्त असतील तर मोठ्या प्रमाणात पसरतात तसेच काही कीटकांच्या प्रादुर्भावामुळे जसे काळी माशी, मावा, तुडतुडे त्याच्या शरीरातून निघालेल्या शर्करायुक्त तरल पदार्थावर वाढलेल्या बुरशीमुळे ..

कडूनिंब : शेतकर्‍यांसाठी वरदान

पर्यावरण शुद्धीकरणात कडूिंलबाचे फार मोठे योगदान आहे. कडूिंलबाचे झाड सतत प्राणवायू वातावरणात सोडत असते. त्याचप्रमाणे वातावरणातील घातक असा कार्बन डायऑक्साईड वायू शोषून घेते. या वृक्षामुळे धूळ व धूर दोन्हीही अडविले जातात. हे झाड सदैव हिरवेगार राहात असल्यामुळे आपणास नियमित घनदाट व शीत अशी सावली मिळत असते. वन विभागातर्फे सामाजिक वनीकरणासाठी ही सर्वोत्कृष्ट वनस्पती/झाड मानले जात असल्यामुळे, घरासमोरील अंगणात, रस्त्यांच्या दुतर्फा, गावठाण, रेल्वे मार्ग, नदी-नाले, कालवे, धरणे, शाळा, प्रार्थनास्थळे इ. ठिकाणी ..

वन्य प्राण्यांपासून शेती संरक्षण

अलिकडच्या काळात बेसुमार जंगलतोडीमुळे जंगलांचं क्षेत्र कमी होत असल्यामुळे त्यात वास्तव्य करणार्‍या प्राण्यांवर सुरक्षित जागेचा शोध घेण्याची वेळ आली आहे. तो घेताना हे वन्यप्राणी अनेकवेळा मानवी वस्तीत आणि शेतात शिरतात. त्यामुळे मानवी जिविताला धोका निर्माण होतो, तसंच शेतांचंही प्रचंड नुकसान होतं. उदाहरण द्यायचं तर कर्नाटक राज्यातून महाराष्ट्रात आलेल्या हत्तींमुळे आपल्याकडील शेतीचं नुकसान झाल्याच्या अनेक घटना घडल्या. कोल्ह्यांनी तसंच रान डुकरांनी शेतीचं नुकसान केल्याचंही दिसतं.   रानडुकरांप..

बियाण्यांची उगवण क्षमता

आपल्या घरचे बियाणे वापरण्यापूर्वी त्याची उगवणक्षमता तपासून घेणे आवश्यक आहे. उगवणक्षमता तपासण्याच्या पद्धती आणि उगवलेल्या रोपांच्या योग्य वर्गीकरणाची माहिती घेऊ.बियाण्याची उगवणक्षमता कशी तपासावी?   - बियाण्याची एखाद्या लॉटची उगवणक्षमता तपासण्यासाठी त्याच्या प्रतिकात्मक नमुन्यातील कमीत कमी 400 बी तपासावे लागते. - ज्या बियाण्याची उगवणक्षमता तपासावयाची आहे, त्यास कुठल्याही प्रकारची प्रक्रिया केलेली नसावी आणि ते शुद्ध बियाण्यातूनच घेतलेले असावे. - प्रयोगशाळेत उगवणक्षमता तपासण्यासाठी ..

सिंचनातून खतं

शेतीशसाठी उपलब्ध पाण्याच्या नियोजनाची गरज लक्षात घेता ठिबक, तुषार आणि सूक्ष्म फवारा सिंचनासारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर शेतकर्‍यांनी सुरू केला. परंतु खतांच्या वाढत्या किंमती लक्षात घेऊन आता खतांच्या कार्यक्षम वापराची गरज निर्माण झाली आहे. ती सिंचनातून खतं म्हणजे फर्टीगेशन या तंत्रामुळे पूर्ण होऊ शकते. याद्वारे ठिबक सिंचनातून उभ्या पिकांना खतं पुरवली जातात. ही खतं पाण्यात सहज विरघळणारी असतात.   आधुनिक सिंचनातून खतं वापरण्याचे तंत्र आपल्या शेतकर्‍यांना नवं आहे. त्यामुळे ..

ऊस कापणी, गांठी खुडण्यासाठी श्रम वाचविणारे उपकरण

उसासाठी वापरण्यात येणारी सध्याची पद्धत ही श्रमसाध्य, वेळ घेणारी आणि महाग पद्धत आहे. परंतु यात मदत करणारे एक यंत्र म्हणजे ‘उस गाठी खुडे’ असून हे जमिनीवर स्थिरावलेले आहे, त्याला एक अर्धचंद्राकार चाकू असून ते शस्त्रक्रियेद्वारे एक उच्च प्रभावी पद्धतीने उसाची गाठ कापते. यात उसाला काहीही इजा न होता ही गाठ सफाईने कापली जाते. या उपकरणाच्या वापराने एक माणूस एका तासात सुमारे १०० गाठी खुडू शकतो.   हाताळणी क्षमता : या उपकरणाचा वापर उसाचे लहान तुकडे करण्यासाठी देखील करता येतो. हे वापरण्यास ..

मातीचे नमुना परीक्षण

तभा ऑनलाईन टीम,  मातीचा नमुना पिके काढल्यानंतर किंवा पेरणीपूर्वी म्हणजे सेंद्रीय, रासायनिक खते देण्यापूर्वी किंवा खते दिल्यानंतर तीन महिन्यांनी घ्यावा. मातीचा रंग, जमिनीचा खडकाळपणा, उंच-सखलपणा, पिकातील फरक व बागायत किंवा जिरायत स्थिती लक्षात घेऊन त्याचप्रमाणे शेतीचे वेगवेगळे भाग पाडावेत व त्या प्रत्येक भागाला विशिष्ट क्रमांक द्यावेत. फारच लहान भाग पाडू नयेत. गुरे बसण्याची व झाडाखालची, खते व कचरा टाकण्याची, दलदल व घराजवळची, पाण्याच्या पाटाखालील बांधजवळची, झाडाझुडपे असणारी जागा मातीचे नमुने ..

टरबूज शेतीतून स्वयंरोजगाराचा संदेश

रवी नवलाखे मेळघाट म्हणजे समस्यांचा घाट, त्यात भर म्हणजे कुपोषण आणि बालमृत्यू, मातामृत्यू! कुपोषणावर नियंत्रण किंवा उपाययोजनांसाठी मेळघाटात ठाण मांडून बसलेले पद्मश्री डॉ. रवी व स्मिता कोल्हे केव्हा बागायतदार झाले हे त्यांनापण कळले नाही. सध्या कोल्हे परिवार पर्यटक, प्रवासी आणि आदिवासींच्या जिभेवर राज्य करत आहेत. ते फक्त नवनवीन प्रजातीच्या खरबूज आणि टरबुजांचे उत्पादन व विक्रीतून! फळांची शेती आणि विक्रीचे नवीन तंत्र विकसित करणारे कोल्हे कुटुंब आब्यांच्या झाडाखाली बसून मुस्कान, मृदुला, कुंदन, ..

शेतीत व्यावसायिकता आवश्यक

आपल्या देशातल्या शेती व्यवसायासमोर अनेक समस्या आहेत. या समस्या कधी नव्हे एवढ्या गुंतागुंतीच्याही झालेल्या आहेत. त्यावर नेमका उपाय काय या बाबत उदंड चर्चा होऊन सु स्थिती सुधारण्याची चिन्हे काही दिसत नाहीत. मात्र काही सोप्या गोष्टी या दृष्टीने जरूर सांगाव्याशा वाटतात. शेतीचा सर्वात मोठा प्रश्न शेतीमालाला मिळणारा भाव हा आहे. किंबहुना वेगळ्या शब्दात सांगायचे झाले तर शेतीमालाला पर्याप्त भाव मिळत नाही ही शेतीमालाची समस्या आहे. यावर स्वामिनाथन आयोग, हमीभाव असे उपाय सांगितले जातात आणि ते उपाय प्रभावी ठरणारेसुद्धा ..

गारपिटीचे संकट

शेतकरी चांगले पीक घेतो पण पीक चांगले येऊनही तो संकटात असतो कारण जादा धान्य पिकले की त्याचे भाव कोसळतात. कमी पिकल्यास तर तो जादाच अडचणीत येतो कारण कमी पिकल्यास त्याला तोटा होतो. पिकावर केलेला खर्चही भरून निघत नाही. हा तर जमा खर्चाचा मामला असतो पण काही वेळा सारा खर्च केलेला असतो आणि पीकही चांगले आलेले असते, अशा वेळी नेमके पीक हातातोंडाशी आले असतानाच गारपिटीसारखे संकट कोसळते. तेव्हा शेतकरी मुळापासून हादरून जातो. शेतकरी अनेक प्रकारच्या नुकसानीला आणि नैसर्गिक संकटांना झेलतच जगत असतो पण आता होत असलेल्या ..

एका एकरात १३५ क्विंटल हळदीचे उत्पादन

 •अभय खेडकरएका एकरात 135 क्विंटल हळद उत्पन्न घेऊन बांबर्डा कानकिरड येथील शेतकर्‍याने परिसरातील इतर शेतकर्‍यांसमोर एक नवा आदर्श उभा केला आहे. एका एकरात 50 हजार रुपयांच्या खर्चात 3.5 लाखाचे उत्पन्न घेतल्याने एका एकरातील हळद पिकापासून जवळपास 3 लाख रुपयांचा निव्वळ नफा मिळविला आहे.   प्राप्त माहितीनुसार कांरजा तालुक्यातील बांबर्डा कानकिरड येथील शेतकरी चंद्रकांत विश्वंभर कानकिरड यांच्याकडे जवळपास 16 एकर एवढी शेती आहे. आतापर्यंत ते पारंपरिक पद्धतीने शेती करून पारंपरिक पिके ..

पाण्याचे नियोजन म्हणजे काय?

पाण्याचे नियोजन म्हणजे काय ? या विषयी दोन गोष्टी सांगायच्या आहेत. नियोजन कशाचेही असो त्यामागे कमीत कमी वापर करून जास्तीत जास्त उत्पादन करणे हा हेतू असतो. पैशाचे नियोजन असेच केले जाते. कमीत कमी पैशात जास्तीत जास्त कामे कशी होतील ? याचा विचार करणे म्हणजे पैशाचे नियोजन. ते नियोजन करण्याआधी आपल्याकडे किती पैसे आहेत हे बघावे लागते. त्यानंतर आपल्या जवळ असलेल्या पैशातून कोणते काम करायचे आहे, त्याला किती पैसे लागणार आहेत याची माहिती घ्यावी लागते. पैसे कमी असतील आणि कामाची गरज मोठी असेल तर? आता काय करावे असा ..

घरामध्ये काकड्या लावायच्या असल्यास

काकड्यांच्या वेली खरे तर घराबाहेरच्या आवारात चांगल्या येत असल्या तरी या वेली घराच्या आतमध्ये लावल्याने काकड्यांचे मुबलक उत्पन्न संपूर्ण वर्षभर मिळू शकते. घराच्या आतमध्ये काकडीचे वेल लावायचे असल्यास, त्या दृष्टीने खास तयार केल्या गेलेल्या काकडीच्या जाती विचारात घ्याव्यात. बुश या प्रकारात मोडणार्‍या काकडीचा वेल घरामध्ये मोठ्या कुंड्यांमध्ये लावता येतो, किंवा बाहेरही लावता येतो. कारण इतर काकड्यांच्या वेली जितक्या पसरतात, तितक्या बुश काकड्यांच्या वेळी पसरत नाहीत. त्यामुळे त्यांना वाढण्यासाठी माफक ..

घ्या तांदळाचा खोडवा

जगाची लोकसंख्या वाढत आहे आणि या वाढत्या संख्येला पुरेल एवढे धान्य पिकवण्याचे आव्हान जगातल्या सार्‍या संशोधकांच्या समोर उभे आहे. संकरित बियाणे, भरपूर खते, पाण्याची सोय आदी उपायांनी धान्याचे उत्पादन वाढवण्याचे प्रयत्न होत आहेत. चीनच्या युनान कृषी विद्यापीठाने याबाबत एक प्रयोग केला असून तांदळाच्या उत्पादनात मोठी वाढ करण्यात यश मिळवले आहे. तांदळाचे पीक हे खरीप हंगामात घेता येणारे किंवा पाण्याची सोय असल्यास कधीही घेता येणारे चार महिन्यांचे पीक आहे. चार महिन्यात येणारे हे पीक एकदा घेतले की त्याची ..

गरज जलसंवर्धनाची

पीक नियोजन  खरं तर आपल्या देशातील पाणी समस्या निसर्गनिर्मित नसून मानवनिर्मित आहे, हे लक्षात येईल. त्यादृष्टीने ‘रुफटॉप वॉटर हार्वेस्टिंग’ म्हणजेच छतावर पडणारं पावसाचं पाणी साठवून उपयोगात आणण्याचं तंत्र प्रत्यक्षात आल्यास पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत होऊ शकते. अशा पद्धतीनं साठवलेलं पाणी स्वच्छतागृहामध्ये, जनावरांना पिण्यासाठी वा अन्यत्र वापरता येईल. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याची बचत होऊ शकते. तसंच हे पाणी जमिनीत मुरवल्यास भूगर्भातील पाण्याची घटणारी पातळी वाढवता येईल. पाण्याचा वाढता ..

गाजर गवताच्या निर्मूलनासाठी...

पिकांच्या उत्तम उत्पादनात तणांचा मोठा अडसर असतो. त्यामुळेच वेळच्या वेळी तण नियंत्रणाकडे लक्ष देणं गरजेचं आहे. तण नियंत्रणाच्या विविध उपाययोजना उपलब्ध असल्या तरी गाजर गवताच्या समूळ उच्चाटनाचं आव्हान कायम आहे. मुख्यत्वे गाजर गवताचे निर्मूलन करण्यासंदर्भात आतापर्यंतचे मानवी आणि रासायनिक तण नाशकांचं प्रयत्न निष्फळ ठरले आहेत. तसंच आपल्या देशातील स्थानिक चित्र किडीही गाजर गवताचं नियंत्रण करू शकल्या नाहीत. या सर्व बाबी विचारात घेऊन मेक्सिकन झायगोग्रामा बायकलरॅटा या जातीचे भुंगे जैविक कीड नियंत्रण संचालनालय, ..

पीक पद्धतीत फायदेशीर बदल

 पीक नियोजन शेती व्यवसायातील विविध समस्यांवर मात करण्यासाठी अनेक देशांमध्ये विमा योजनांचा आधार घेतला जातो. आपल्याकडे मात्र जीवित व्यक्तीचा विमा उतरवणं, त्याला झालेला अपघात किंवा अवेळी होणारा मृत्यू अशा जोखमीवर विम्याच्या सहाय्यानं उपाययोजना या गोष्टींचा आवर्जून विचार केला जातो. ते योग्य असलं तरी शेतीतील पिकांच्या नुकसानीबाबत विम्याचा आधार महत्त्वाचा ठरणार आहे. नाही म्हणायला अलीकडच्या काळात विमा व्यवसायाबाबत प्रचंड जागृती झाल्याने ग्रामीण भागातील अशिक्षितांनासुद्धा विम्याचं महत्त्व ..

हरिकाच्या लागवडीविषयी महत्त्वपूर्ण माहिती मिळेल का?

अलिकडे हरिक नावाचे तृणधान्यच नामशेष होण्याची वेळ आली आहे. अर्थात काही लोकांच्या प्रयत्नांमुळे अजुनही अल्पशा प्रमाणात का होईना, हे धान्य अस्तित्त्वात आहे. साधारण 30-40 वर्षांपूर्वी लोकांच्या नियमित जेवणात हरिकाचा भात असे. मुख्य अन्न म्हणून प्रामुख्याने त्याचाच वापर जेवणात होत असे. त्यावेळी कोकणात हरिक हे पीक सर्रास घेतलं जाई. कालांतराने तांदळाच्या नवनवीन जाती विकसित झाल्या.  त्या लोकप्रिय ठरल्या. त्यामुळे हरिक मागे पडलं. इतकं की, हरिकाचं उत्पादन बंद झालं. पूर्वी जुलै महिन्यात पेरून ऑक्टोबरमध्ये ..

दूध दूध दूध... रोज प्या ग्लासभर दूध!

गायीचे दूध हे आईच्या दुधानंतर प्रथम क्रमांकावर येते. आबालवृद्धांंसाठी गायीचे दूध पौष्टिक आहार आहे. आहारविशेषज्ञांच्या मते, प्रत्येक व्यक्तीने दर दिवशी 280 ग्रॅम दूध आहारात घेतले पाहिजे. म्हणजेच आजही जेवढे दूध दर दिवशी आवश्यक आहे त्याच्या जवळपास निम्मेच दूध साधारणपणे सेवन केले जाते. दुधाचे आहारातील महत्त्व हे त्याच्या घटकांचे प्रमाणावर अवलंबून असते. दूध हे कोणत्याही प्राण्याचे असले तरी त्यातील घटक हे सारखेच असतात, फक्त घटकांचे प्रमाण कमी अधिक असते. दुधात प्रामुख्याने पाणी, स्निग्ध पदार्थ, दुग्धशर्करा, ..

बहुगुणी डाळिंब

  डाळिंब हे फळ प्रत्येकाच्या आवडीनिवडीचे असल्याने गरिबातील गरीब आवडीने खात होते. पण, आता हे फळ बागायतीने जागा घेतल्यामुळे सर्वसामान्यांना खाण्यासारखे राहिले नाही. ते फक्त श्रीमंतांचे फळ झाले आहे. तसेच या फळाला बाहेरील देशात मोठ्या प्रमाणात मागणी असल्याने व या फळापासून अनेक प्रकारची औषधे, तसेच कपड्याला रंग देण्यापासून तर अनेक प्रकार बनविले जातात. त्यामुळे या पिकाला नगदी पीक म्हणून बघितले जात असल्याने याची मोठ्या प्रमाणात शेतात लागवड केली जात आहे.   आधी लोक आवडीने परसात एक तरी ..

लकी बांबू

 घ्या काळजीआजकाल वास्तुशास्त्राला बरंच महत्त्व प्राप्त झालं आहे. या शास्त्रानुसार विविध उपाययोजनांवर भर दिला जात आहे. त्यात लकी बांबूच्या वापराचाही समावेश होतो. याला आशियाई संस्कृतीत चार हजार वर्षांपासून उज्ज्वल भविष्याचं प्रतीक समजलं जातं. चिनी भाषेत याला फू ग्वे झू म्हणजे संपत्ती-सत्ता किंवा मानमरातब बांबू म्हणतात. सध्या घर आणि कार्यालयाची सजावट करण्यासाठी विविध प्रकारची शोभेची फुलझाडे उपलब्ध आहेत. त्यात लकी बांबूला पसंती मिळत आहे. घराच्या सौंदर्यात भर घालणार्‍या लकी बांबूला उन्नती ..

अळींबीची लागवड

अळींबी ही बुरशी वर्गातील विशिष्ट प्रकारच्या बुरशीचं फळ आहे. निसर्गात विशेषत: पावसाळ्यात अशी फळं पहावयास मिळतात. त्यास अळींबी, भूछत्र किंवा मशरूम असं म्हणतात. निसर्गात अळींबीचे विषारी आणि बिनविषारी तसेच विविध आकार, रंगानुसार असंख्य प्रकार आहेत. जगभरात अळींबीचे खाण्यास उपयुक्त असे २००० प्रकार असून त्यापैकी भारतात २०० प्रकारांची नोंद करण्यात आली आहे. वेगवेगळ्या देशात मिळून १० ते १२ प्रकारांच्या अळींबीची व्यावसायिक स्तरावर लागवड करण्यात येते. त्यापैकी भारतात तीन प्रकारच्या अळींबीची लागवड होते.   ..

अभियांत्रिकीच्या विद्यार्थ्यांनी फुलवली स्ट्रॉबेरी

यशोगाथा  हेमंत निखाडेदरदिवशी वेगाने विकसीत होणार्‍या तंत्रज्ञानामुळे आज सर्वांगीण विकासाच्या अपेक्षा नव्याने साकार होत आहे. प्रामुख्याने औद्योगिक क्षेत्राची होत असलेली भरभराट क्रांतीकारक ठरत असली तरी कृषी क्षेत्राला मात्र अजूनही या तंत्रज्ञानाचा पाहिजे तसा उपयोग होत नसल्याची खंत आहे. कृषीप्रधान देशात शेतीचे स्वरूप पारंपारीक व निसर्गाच्या भरवश्यावर आहे. परिणामी निसर्गाच्या लहरीपणामुळे नापीकी, कर्जबाजारी आणि पर्यायाने शेतकरी आत्महत्या असे दुष्टचक्र शासन, प्रशासन व सामजासाठी चिंतनाचा ..

मुळ्याच्या नवनवीन जाती

 मूळवर्गीय भाजीपाला पिकांमध्ये मुळा हे एक महत्त्वाचे पीक आहे. हे थंड हवामानातील पीक असून त्याची लागवड प्रामुख्याने रब्बी हंगामात केली जाते. परंतु उष्ण हवामानात वाढू शकणार्‍या मुळ्याच्या जाती विकसित करण्यात आल्यामुळे हे पीक जवळजवळ वर्षभर घेता ये..

फायदेशीर बदक पालन

   शेतीला जोडव्यवसाय म्हणून अनेक शेतकरी कुक्कुट पालनाकडे वळतात. परंतु कुक्कुट पालनाला पोषक हवामान नसतं अशा ठिकाणी बदक पालनाचा व्यवसाय उत्तम प्रकारे केला जाऊ शकतो.मुख्यत्वे हा व्यवसाय अंडी आणि मांस उत्पादनासाठी केला जातो. त्यात बदकाच्या अंड्यांना मोठ्या हॉटेलमध्ये विशेष मागणी असते. त्यादृष्टीने काही उपयुक्त माहिती जाणून घ्यायला हवी. सर्वसाधारणपणे बदकाच्या जातींचं तीन गटात वर्गीकरण होतं. 1) मांस उत्पादनाकरता बदक पालनासाठी आयलेसबरी, पेकीन, रॉउन्स, मसकोव्होस, व्हाईट इंडियन रनर्स ..

तिवशात ‘पाषाणभेद’ वनौषधीची लागवड

 पारंपरिक शेतीतून अपेक्षित असे उत्पन्न शेतकर्‍यांच्या पदरात पडत नसल्याने, आता नावीन्यपूर्ण शेतीची कास शेतकरी धरू लागले आहेत. तिवसा येथील काही तरुणांनी श्रीलंका, ब्राझील देशाच्या धर्तीवर जगभरातून मागणी असलेल्या ‘पाषाणभेद’ या वनौषधी वनस्पतीची लागवड केली. केवळ एकरभर शेतात 14 हजार झाडे तयार करून कृषिक्षेत्रात एक उल्लेखनीय कामगिरी बजावली आहे. विविध रोगांवर गुणकारी असलेल्या या पाषाणभेद वनस्पतीची लागवड ही जादा करून श्रीलंका, ब्राझीलसारख्या देशात केली जाते. या वनस्पतीची ‘मुळे̵..

मुळ्याच्या नवनवीन जाती

मूळवर्गीय भाजीपाला पिकांमध्ये मुळा हे एक महत्त्वाचे पीक आहे. हे थंड हवामानातील पीक असून त्याची लागवड प्रामुख्याने रब्बी हंगामात केली जाते. परंतु उष्ण हवामानात वाढू शकणार्‍या मुळ्याच्या जाती विकसित करण्यात आल्यामुळे हे पीक जवळजवळ वर्षभर घेता येते. महाराष्ट्रातील बहुतेक सर्व जिल्ह्यात मुळ्याची लागवड केली जाते. वाढीला लागणार्‍या तापमानानुसार मुळ्याच्या  सुधारित जातींचे दोन प्रकार आहेत - अ) शीत कटिबंधात येणार्‍या जाती : या प्रकारातील जाती झपाट्याने वाढून लवकर म्हणजे 25 ते 30 ..

शेतकरी बांधवासाठी काही महत्त्वाचे मोबाईल ॲप

 १. किसान सुविधा (भारत सरकार - कृषि मंत्रालय)भारत सरकार - (कृषि मंत्रालय) व्दारे निर्मित किसान सुविधा या ॲपव्दारे आपणास हवामान विषयक माहिती, तसेच आपल्या भागातील कृषि निविष्ठा विक्रत्याची नावे पत्ते, फोन नंबर, विविध पिकांचे बाजारभाव, कीड व रोग नियंत्रण, माती परीक्षण अहवाल, शित गृह, साठवण गोदाम, किसान कॉल सेंटरची माहिती व तसेच पशुसंवर्धन इत्यादी बद्दलची माहिती उपलब्द आहे. २. ईफको किसान (इफको)इफको किसान (ईफको) व्दारे निर्मित इफको किसान या ॲपमुळे हवामान विषयक माहिती शेती विषयक माहिती, उदयानविद्या ..

२० गुंठ्यात विदेशी भाजीपाल्याची प्रयोगशील शेती

  यशोगाथा  पवनकुमार लढ्‌ढा  चिखली काहीतरी वेगळे करण्याची इच्छा असेल, तर तुमच्या मार्गात अडथळे येऊनही यश मिळू शकते, हे येळगाव येथील शेतकरी अभिनेते विष्णू गडाख या युवकाने दाखवून दिले. विदेशी भाजीपाला पिकवून त्याला स्वतः ग..

कृषी क्षेत्रात मोबाईल ॲपचा वापर

कृषी क्षेत्रात मोबाईल अॅपचा वापर..

पाने पोखरणारी अळी

पाने पोखरणारी अळी..

सुरू ऊस लागवड

सुरू ऊस लागवड..

कांदा बीजोत्पादन प्रक्रिया

कांदा बीजोत्पादन प्रक्रिया..

सोयाबीन लागवडीपूर्वी

सोयाबीन लागवडीपूर्वी..

बिगर हंगामात करावयाच्या उपाययोजना

बिगर हंगामात करावयाच्या उपाययोजना..

उन्हाळी भुईमूग

उन्हाळी भुईमूग..

वनऔषधीने शेती केली सृदृढ

वनऔषधीने शेती केली सृदृढ..