कुठे गेला कॉंग्रेस पक्ष?

    दिनांक :06-Oct-2019
मंथन
भाऊ तोरसेकर 
सध्या सोशल मीडियात एक व्हिडीओ खूप व्हायरल झाला आहे. त्यात कॉंग्रेसचे तीन दिग्गज नेते एकमेकांशी गुफ़्तगु करीत असून, त्यातला एक पक्षातला सर्वशक्तिमान नेता मानला जातो. िंकबहुना 10 वर्षांच्या युपीएच्या कालखंडात त्याच्याच इशार्‍यावर भारत सरकार चालत असल्याच्या वदंताही होत्या. त्याचे नाव अहमद पटेल. असा नेता, दुसरे तितकेच वजनदार नेता भूिंपदरिंसग हुड्‌डा यांना विचारतोय की, ‘‘कहॉं गयी कॉंग्रेस पार्टी?’’ असा प्रश्न विचारण्याची वेळ त्याच्यावर का आली असेल? खरेतर हा प्रश्न मागील पाच वर्षांत माध्यमांनी, अभ्यासकांनी व विरोधी पक्षांनी सातत्याने विचारलेला आहे. तेव्हा हिरिरीने कॉंग्रेस पक्ष सव्वाशे वर्षांचा जुना असून तो असा एकदोन निवडणुकातल्या पराभवाने संपणार नसतो, असे अगत्याने जाणकारही म्हणत होते. पण, आता हाच प्रश्न अहमद पटेल विचारत आहेत आणि त्याचे उत्तर दुसरे दिग्गज नेते गुलाम नबी आझाद यांच्यापाशीही असल्याचे दिसत नाही. कारण त्या चित्रणात त्यांचाही समावेश असून, हरयाणात निकालाच्या वेळी कॉंग्रेसची अवस्था कशी असेल, या विषयावर त्यांचे बोलणे चाललेले आहे. कुठल्या गटाला किती उमेदवार्‍या दिल्या आणि किती आमदार निवडून येतील, या प्रश्नाला उत्तर देताना हुड्‌डा, फारतर 14, असे उत्तर देतात. त्यामुळे उद्विग्न झालेले पटेल हा सवाल करीत आहेत. त्यांचा प्रश्न अगदी योग्य आहे. कारण, पाच वर्षांपूर्वी कॉंग्रेस हाच पक्ष हरयाणामध्ये सलग 10 वर्षे सत्तेत होता आणि भजनलाल यांच्यासारखा दिग्गज नेता बाजूला झाला असताना आणि चौटालासारखा दांडगा नेता विरोधात असतानाही, दोनदा कॉंग्रेसने विधानसभेत बहुमत िंजकलेले होते. तेव्हा हरयाणात भाजपाला फारशी ताकद नव्हती, िंकवा दखल घेण्याइतकाही तो पक्ष तिथे नव्हता.
 

 
 
 
पाच वर्षांपूर्वी भाजपाने स्वबळावर विधानसभा िंजकली आणि ताज्या लोकसभा निवडणुकीत सर्व 10 जागाही पादाक्रांत केल्या. खुद्द हुड्‌डा यांनाही पराभूत व्हावे लागले आणि 2014 मध्ये एकमेव जागा िंजकलेला त्यांचा सुपुत्रही यंदा पराभूत झाला. मग कॉंग्रेसला तिथे झाले आहे तरी काय, असा प्रश्न कुणालाही पडू शकतो. पण, त्याचे उत्तर मात्र सोपे असले, तरी समजून घ्यायला अवघड आहे. तिथेच कशाला, देशभर कॉंग्रेसची अवस्था रुग्णावस्थेची झालेली आहे. 2014 मध्ये नरेंद्र मोदींनी भाजपाचे नेतृत्व पत्करल्यानंतर लोकसभा प्रचारात, कॉंग्रेसमुक्त भारत, अशी घोषणा केलेली होती. त्याची अनेक शहाण्यांनी िंटगल केली होती आणि मोदींचा उर्मटपणा ठरवलेला होता. पण, आपण कॉंग्रेस संपवणार, असे मोदी कधीच म्हणाले नव्हते. त्यांनी देश कॉंग्रेसमुक्त होईल, असे भाकीत केलेले होते आणि ते सत्कार्य कॉंग्रेसचा वारसदारच करील, अशी मोदींना खात्री होती. अर्थातच फक्त मोदी कशाला, अनेक कॉंग्रेस नेत्यांना व पुरोगामी राजकीय भाष्यकारांनाही तशीच खात्री होती. पण, ते सत्य बोलण्याची िंहमत कुणाला होत नव्हती. मोदींनी तितकेच धाडस केलेले होते. ते समजून घेण्यापेक्षा मोदींची टवाळी करण्यात राजकीय विश्लेषकांनी धन्यता मानली आणि असल्या उथळ शहाण्यांच्या विश्लेषणावर सोनियासहित अहमद पटेलही विसंबून राहिले होते. इतकेही दूर जाण्याची गरज नाही. कॉंग्रेसचेच जाणकार नेते जयराम रमेश यांनीही तेव्हा 2014 च्या निवडणुकीत, राहुल कॉंग्रेस बुडवीत असल्याचे अप्रत्यक्ष रीत्या सांगितलेले होते. पक्षाला 2014 ची लोकसभा िंजकायची आहे आणि राहुल मात्र 2019 च्या लोकसभेच्या तयारीत गुंतलेत, असा उपरोधिक शेरा तेव्हा त्यांनी मारला होता. त्याचा अर्थ, कॉंग्रेस पक्ष नामशेष होतोय, असाच होता. पण, रमेश यांची भविष्यवाणी ऐकायला अहमद पटेल यांना सवड कुठे होती? अगदी कालपरवा म्हणजे 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीपूर्वीही रमेश यांनी अशी भविष्यवाणी केलेली होती. पक्षासमोर अस्तित्वाचा गंभीर प्रश्न असल्याचे रमेश यांनी वर्तमानपत्राला दिलेल्या जाहीर मुलाखतीत म्हटले होते. पटेलांना ते ठाऊकच नाही काय?
 
 
राहुल गांधी व त्यांचे नेतृत्व कॉंग्रेस रसातळाला घेऊन चालले आहे, असाच रमेश यांनी धोक्याचा इशारा दिलेला होता ना? रसातळाला म्हणजे नरक असतो, हे पटेल वा कॉंग्रेसश्रेष्ठींना ठाऊकच नाही काय? पार्टी कहॉं गयी, असा प्रश्न विचारण्यापेक्षा पक्ष असा नामशेष कुणी केला? िंकवा पक्ष असा रसातळाला कुणी नेला, हा सवाल योग्य ठरेल. त्याचे उत्तर राहुल गांधी व सोनियांचे पुत्रप्रेम, असेच आहे. पण, ते ऐकायची िंहमत कुणा कॉंग्रेसवाल्यापाशी आहे काय? जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात, ‘भारत तेरे टुकडे होंगे...’ अशा घोषणा देणार्‍यांची पाठ थोपटायला राहुल गांधी पोहोचले, तिकडेच कॉंग्रेस पक्ष गेला आहे. तुकडे भारताचे कधी होत नसतात. असल्या वल्गना करणार्‍यांचे व त्यांचीच पाठराखण करणार्‍यांचे तुकडे होत असतात आणि झाले आहेत. कारण हरयाणा असो िंकवा महाराष्ट्र असो, तिथे आज कॉंग्रेस इतक्या गटातटात विखुरली गेली आहे, की मूळची कॉंग्रेस कुठे आहे, तेच कॉंग्रेसजनांना समजेनासे झाले आहे. तिथे हरयाणात हुड्‌डा विरुद्ध तन्वर विरुद्ध शैलजा असे अनेक गट आहेत. त्यातही सुरजेवाला िंकवा तत्सम उपगटही आहेत. त्यातला श्रेष्ठींचा आशीर्वाद असलेला गट कोणता? कारण त्यालाच कॉंग्रेस पार्टी म्हणतात ना? जे कुणी तुरुंगात जातील वा ज्यांच्यावर गुन्हेगारीचे गंभीर दखलपात्र आरोप असतील, त्यांच्या निरपराधित्वाचा डंका पिटण्याला आजकाल कॉंग्रेसचे कार्य मानले जाते. सोनिया-राहुलना कोर्टात जातमुचलका लिहून द्यायचा असला, मग तिथे जमा होऊन त्यांचा जयजयकार करण्याला कॉंग्रेसकार्य म्हणतात. रॉबर्ट वढेरा यांच्या आर्थिक गफलती वा अफरातफरीचे समर्थन करण्यालाच कॉंग्रेसचा कार्यक्रम मानला जातो. अटकेला घाबरून फरारी होणार्‍या आरोपी चिदम्बरम्‌ यांच्या समर्थनाला रस्त्यावर येण्यातून पक्ष चालविला जातो. शिवकुमार यांच्याही अटकेच्या निषेधार्थ आंदोलन पुकारण्याला कॉंग्रेसची मोहीम मानले जाते. याचा अर्थ, कॉंग्रेस पक्ष लोकांमध्ये राहिलेला नसून तुरुंगात गेला, असाच होतो ना?
 
 
 
जयंती नटराजन वा हेमंतो विश्वशर्मा अशा अनेक नेत्यांनी डबघाईला आलेल्या कॉंग्रेसला सावरण्यासाठी अनेक सूचना केल्या आणि कुणी ऐकतच नाही, म्हणून पक्षाला रामराम ठोकला. तेव्हा त्यांच्या जाण्यातून कॉंग्रेस पक्ष हळूहळू संपत चालला होता. खर्‍याखुर्‍या पक्षनिष्ठांना कॉंग्रेसमध्ये स्थान उरले नाही आणि गांधी घराण्याच्या पापांवर पांघरूण घालण्याचा एककलमी कार्यक्रम कॉंग्रेस पक्षाने स्वीकारला. तिथून जनतेतला कॉंग्रेस पक्ष संपुष्टात येऊन तो गुन्हेगार तुरुंगवासीयांचा पक्ष होऊन गेला. मग त्याचा मतदाराशी व पर्यायाने जनतेशी संपर्क संपत गेला. त्यामुळे अहमद पटेल यांच्या प्रश्नाचे साधे सोपे सरळ उत्तर असे आहे- कॉंग्रेस पार्टी राहुलनिष्ठा वा सोनियानिष्ठेत अंतर्धान पावलेली आहे. तिला बाहेरून कुणी संपवलेले नाही, तर गांधी खानदानाची गुलामीच कॉंग्रेसला नामशेष करीत गेली आहे आणि म्हणून जनतेला त्या पक्षाशी कुठले कर्तव्य उरलेले नाही. ही वास्तविकता जसजशी तळागाळापर्यंत पोहोचते आहे, तसा कॉंग्रेस पक्ष काळाच्या पडद्याआड चालला आहे. सोनियांच्या रायबरेली मतदारसंघाच्या एक तरुण कॉंग्रेस आमदार अदिती िंसग यांनीच त्याची साक्ष दिली आहे. नुसता मोदी वा भाजपाविरोध पक्षाला संपवत चालला आहे, असे सांगत त्यांनी पक्षादेश झुगारून विधानसभेच्या कामकाजात भाग घेतला. महात्माजींच्या दीडशेव्या जयंती निमित्त उत्तरप्रदेश विधानसभेचे एक खास अधिवेशन बोलावण्यात आलेले होते. त्यात प्रत्येक आमदाराने आपल्या भागात तुंबलेल्या, लांबलेल्या योजनांची जंत्री सांगावी, इतकाच कार्यक्रम होता. तर कॉंग्रेसने त्यावर बहिष्कार घातला. त्यातला विरोधाभास वा मूर्खपणा ओळखून अदिती िंसग त्याला उपस्थित राहिल्या. त्यांना सोनियानिष्ठेपेक्षा गांधीविचारांवरील निष्ठा मोठी वाटली. हा फरक आहे. अदिती या तरुणीला, कॉंग्रेस पक्ष कुठे होता व राहावा हे कळते. पण, गांधी खानदान वा त्याचे खास भाटहुजरे यांना त्याचा थांगपत्ता नाही. म्हणून तर पक्षाचे श्रेष्ठी असून पटेल विचारतात, ‘‘कहॉं गयी कॉंग्रेस पार्टी?’’