शिकार्‍यांचा शिकारी, विशाल माळी
   दिनांक :07-Apr-2019
एक चिमुकला मुक्तानंद शाळेत शिकत होता. कोवळ्या वयातच टारझनच्या जंगल कथांचे सोळा भाग त्याने एका झटक्यात वाचून काढले. त्याच्या बालपणाच सार विश्वच या टारझनच्या अवती-भवती िंपगा घालणारं..! निबिड अन घनदाट जंगल, तेथील प्राणी, पक्षी अन्‌ या सर्वावर अगदी लिलया स्वार होणारा ड्रीम मॅन म्हणजेच टारझन..! या पात्रान या चिमुकल्याच्या बालमनावर पार गारुड घातलं होत. कथांच्या वर्णनाने अक्षरश: तो झपाटलाच..! झाडावर घर बांधायचं, कंदमुळे खायची, हे एकच खूळ डोक्यात होतं, या खुळापायी तो पार झपाटला होता. टारझन प्रमाणेच आपण आफ्रिकेच्या जंगलात जाऊन वाघाला पकडायचं, असं तो मनोमनी ठरवू लागला. झाडावर चढायचा तो सरावही करू लागला. चार आणे, आठ आणे करत करत गल्ला भरायला सुरवात झाली. लागलीच कोवळी बोटे जगाच्या नकाशावर फिरू लागली. वाघाच्या भूमीत समुद्रापार जाऊन वाघाला पकडायची योजना हळूहळू रंगात यायला लागली. लहान भाऊ व एक मित्रसुद्धा या दिव्य स्वप्नाच्या मोहात पडले. नाशिक जिल्ह्यातील येवल्यातील या तीन चिमुकल्यांनी एक भन्नाट प्रवासाची योजना आखली. इयत्ता सहावी मध्ये असताना गल्ला फोडून जमा झालेले 27 रुपये घेऊन तिघे निघाले टारझनच्या जंगल सफारीला..! धावत-पळत 27 किलोमीटर अंतर पार केले. मध्यरात्री झाली, लहान भाऊ पंकज रडू लागला, त्याला भूक लागली म्हणून खायचं शोधण्यासाठी या तिघांनी रवंधा बस स्थानक गाठले. तर दुसरीकडे निवडणुकीचा काळ होता, वडील मुख्याधिकारी होते. आईच्या मनात वेगळीच शंका येत होती. आपली मुले कुणी पळवली तर नाहीना या विचाराने ती व्याकुळ झाली होती. श्री. हनुमंत माळी हे लोकाभिमुक अधिकारी म्हणून प्रसिद्ध होते. त्यांचा जनसंपर्क चांगला होता. तिघेही विशेष रंगाचा हाफ पँट घालून असल्यामुळे पटकन लक्षात आले. रवंधा येथील बस स्थानकावर एका अग्निशामक कर्मचार्‍याने यांना पटकन ओळखले. मुक्तानंद शाळेत व गावात या तिघांची आजही ख्याती आहे. वाघ पकडायला गेलेली पोरं म्हणूनच ही ओळखल्या जातात. या अचाट करामती करणार्‍या माणसाचं नाव जाणून घ्यायची तुमची उत्सुकता ताणल्या गेली असेल ना..! तर ही गोष्ट आहे जिगरबाज वनाधिकारी श्री. विशाल हनुमंत माळी याची..!
 

 
 
विशाल हनुमंत माळी हे सध्या विभागीय वनाधिकारी म्हणून मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प येथे कार्यरत आहे. नावातच विशाल नाही तर कर्तुत्वही तसेच, पवनसुताप्रमाणेच हनुमंतरावांचे सुत व वाघाला आपल्या जीवाप्रमाणे जपणारे या अर्थानेसुद्धा जंगलाचे माळी म्हणूनच मी त्यांचा परिचय देईल. मेळघाट व मध्य भारतातील वाघ शिकार प्रकरणी एक नव्हे तर तब्बल 97 आरोपींच्या मुसक्या आवळण्यात त्यांचा िंसहाचा वाटा आहे. वनगुन्हे व आधुनिक तंत्रज्ञान याची त्यांनी उत्तम सांगड घातली. केंद्रीय गुप्तचर यंत्रणा व वरीष्ठ वनाधिकारी यांच्या सोबत उत्तम समन्वय साधून काम करण्याची त्यांची लकब वाखाणण्याजोगी आहे. इतकेच नव्हे तर अप्रत्यक्षरित्या जवळपास 150 चे वर शिकार व इतर प्रकरणातील आरोपी जेरबंद करण्यात त्यांची मोलाची भूमिका आहे. महाराष्ट्र वन सेवेत दाखल होताच त्याच्या कामाच्या शैलीने संपूर्ण महाराष्ट्र नव्हे तर भारत हादरून गेला. भारतातील पहिल्या व मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पाच्या वन्यजीव गुन्हे शाखेची सहायक वनसंरक्षक असतानाच धुरा लीलया सांभाळली. विशाल माळी या अवलिया वनाधिकार्‍याची कामाची िंसघम शैली पाहता पाहता प्रसिद्ध झाली. मेळघाट सारख्या दुर्गम भागात एक तर कुणी सेवा द्यायला तयार होत नाही. सहायक वनसंरक्षक म्हणून येथे काम केले अन पाहता पाहता मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पाचे कौतुक जगभर व्हायला लागले. वाघ शिकार प्रकरण म्हटलं की भल्याभल्यांची तारांबळ उडते. स्वत:च्या जीवाची अन्‌ घरदाराची पर्वा न करता वाघ शिकार प्रकरणाचा छडा लावण्यात यश मिळविले. नुसता छडाच लावला नाही तर शिक्षा होऊन त्यांची तुरुंगात रवानगी होईपर्यंत हिमतीने व चिकाटीने पाठपुरावाही करण्यात ते तरबेज आहे. मध्यप्रदेश, पंजाब, ओरिसा सारख्या भागात जाऊन आरोपींना अटक केली. अहमदनगर येथील मुळ रहिवासी असूनसुद्धा स्वगृही जाण्याची कल्पना त्याच्या डोक्याला शिवत नाही. महाराष्ट्र शासनाच्या वनविभागाचा उत्कृष्ठ वनाधिकारी म्हणून सुवर्णपदकाचेही मानकरी यासह वन्यजीव संवर्धनासाठी त्यांनी केलेल्या कार्याबद्दल कार्ल झीसचा आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार त्यांना मिळाला. न्यायालयाची तारीख असल्यामुळे ती महत्त्वाची आहे, आपण गेलो नाही तर याचा आरोपी फायदा घेतील म्हणून आपली खाते परीक्षा देऊ न शकणारा हा दुर्मिळ अधिकारी म्हणून विशेष अभिमान वाटतो.
तब्बल 90 किलो वजन असलेला हा तरुण पायी फिरण्यातसुद्धा वस्ताद आहे. मेळघाटच्या निबिड जंगलात गस्ती करताना व शिकार्‍यांची माहिती मिळताच आम्ही धावत सुटायचो. आम्ही नियमीत गस्त करायचो. जिगरबाज मित्र व शिकार्‍यांचा शिकारी विशाल माळी यांच्या सोबत केलेल्या अनेक शिकार विरोधी मोहिमेतील आठवणी आजही मेळघाटच्या कुशीत दडलेल्या आहेत. त्या सर्व आठवणी आजही मनात तरळत असतात. मेळघाटात पाय ठेवताच मला मेळघाटचं जंगल बोलू लागतं..! ऐकटाच आलास का रे..? तुझा सोबती कुठे आहे..? मी मात्र निरुत्तर होऊन जंगलाच्या रानवाटेने मार्गस्थ होतो. विभागीय वनाधीकारी विशाल माळी यांच्यासाठी सरतेशेवटी एका अनामिकाच्या एकच ओळी आठवतात की,
खुलूस और प्यार के मोती लुटाता चलता है
वो शख्स जो जंगल को अपने गलेसे लगाके चलता है
हम उसके कद का अंदाजा करे भी तो कैसे
वो आसमॉं है मगर सर झुका के चलता है..!
यादव तरटे पाटील
वन्यजीव अभ्यासक, दिशा फाउंडेशन, अमरावती.
9730900500