उन्हाळ्याची सुट्‌टी
   दिनांक :03-May-2019
 प्रॉक्सी थॉट 
 पल्लवी खताळ-जठार
 
मे महिन्यातील परीक्षेचा काळ संपला की मुलं उन्हाळ्याच्या सुट्टीची आतुरतेनं वाट पाहात असतात. गावागावातील जत्रा, यात्रा चैत्र पौर्णिमेच्या निमित्ताने आयोजित केल्या जातात. मरीआई, जोखाई, म्हसोबा, वीर यांच्या छोट्या छोट्या चैतीच्या जत्रा महाराष्ट्रातल्या ग्रामीण भागात कुलाचार म्हणून पार पाडल्या जातात. या जत्रानिमित्ताने पै-पाहुण्यांना निमंत्रित केले जाते. कुठे पुरणपोळीचा नैवेद्य तर कुठे डाळ बाटीची मेजवानी दिली जाते. काही देवींना खार्‍या जेवणाचा नैवेद्य तर काहींना गोड जेवणाचा नैवेद्य दाखवण्याची प्रथा महाराष्ट्रात अतीप्राचीन आहे. उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमध्ये पै-पाहुणे आप्तेष्टांना निमंत्रित करणे हे प्रतिष्ठेचे मानले जाते. यात मामाच्या गावाची ओढ हे सगळ्या मुलांना लागलेली असते. 
 
 
मामाचा गाव तसा नदीच्या किनारी. गावात दाट-गर्द वडाची झाडी. त्या झाडांवर सूरपारंब्याचा खेळ खेळण्यात काही वेगळीच मजा असते. हा खेळ श्रीकृष्णाच्या काळापासून चालत आलेला आहे. गोकुळात श्रीकृष्ण आपल्या सवंगड्यांबरोबर सुरपारंब्याचा खेळ खेळायचे. आता नावारूपाला आलेला क्रिकेटसुद्धा महाभारत काळात प्रचलित असावा.
 
अशाप्रकारे खेडेगावातील खेळ हे शारीरिक कुस्तींबरोबर, मनोरंजन आणि आत्मानंदाला प्रोत्साहन देणारे ठरतात. उन्हाचा कडाका आहे, हे लक्षात येऊनही नदीमधल्या डोहात पोहण्यासाठी परगावावरून आलेला पाहुणा आणि गावात नवीन झालेले मित्र जातात.
डोहामध्ये उंचावरून उडी टाकून जमिनीचा ठाव घेणे हे पोहण्यातील कसब. कबड्डी, कुस्ती, सूरपारंब्या, शिवाशिवी, लपवाछपवी, विटीदांडू हे सुट्यांच्या काळांमधील मुलांचे आवडते खेळ होत. खेळाच्या निमित्ताने भटकंती करत असताना गावाच्या शिवापर्यंतची घनदाट झाडी, आंब्याची आमराई पायाखाली घालून ऐन पाडाला आलेल्या आंब्याच्या कैर्‍या तोडून कुणाला न दिसतील अशा ठिकाणी गोल खड्डा करून त्या खड्ड्यात गवतामध्ये कैर्‍या पुरल्या जातात. ही टाकलेली आढी आठ दिवसांच्या अंतराने पिकते. पिकल्यानंतर रानमेवा म्हणूनच सवंगडी आढीच्या आंब्यावर ताव मारतात. ही मौजमजा खास करून उन्हाळ्याच्या सुट्टीतच पाहवयास मिळते. या काळात घरातील गृहिणी गव्हाच्या चिकापासून बनविलेल्या सांड्या, तांदळाचे पापड, बाजरीच्या खारुड्या बनविण्यात मग्न असतात. खारुड्या बनवितात व विशेष करून महिलांची वेगवेगळी गाणी कानावर येतात.
 
अशाप्रकारे शेवया, कुरड्या, पापड, बनवून आमरसाच्या दिवसांमध्ये उन्हाळ्याच्या सुट्टीच्या निमित्ताने आलेल्या पाहुण्यांना गावरान मेवा म्हणून मेजवानी देतात व उन्हाळ्याच्या सुट्टीचा आनंद घेतात.

संस्कृत शिक्षिका,
महाल, नागपूर