काश्मिरी जिहाद पंजाबी पाकिस्तानच्या कुवतीपलीकडे!

    दिनांक :18-Aug-2019
विनय जोशी
92602 4146
 
सध्या पाकिस्तानात दोन शक्तिशाली, पण परस्परविरोधी गट सक्रिय आहेत. या गैरपंजाबी अशा बलुच, पश्तुन, सिंधी लोकांमध्ये पाकिस्तानी सैन्याच्या विरोधात टोकाच्या क्रोधाची भावना आहे. कोणत्याही स्थितीत पाकिस्तानच्या काश्मिरी जिहादला समर्थन देण्याच्या ते मानसिकतेत नाहीत. दुसरा गट पंजाबी लोकांचा आहे, जो टोकाचा राष्ट्रवादी आहे आणि काश्मीरच्या कलम 370 च्या मुद्यावर भारताविरोधात तत्काळ सैनिकी कारवाई करण्यासाठी सैन्यावर दबाव टाकत आहे. 

 
 
ही 1971 नंतरची पाकिस्तानी सैन्याची सर्वात मोठी आणि कठीण परीक्षा आहे. अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या काश्मीर मुद्यावर मध्यस्थी करण्याच्या प्रस्तावानंतर पाकिस्तानात काश्मीरवरून निर्माण झालेल्या आशेचा भलामोठा फुगा भारताच्या 370च्या टाचणीने अचानकपणे फुटला आहे. पाकिस्तानी सैन्यासाठी हा अनपेक्षित आणि जीवघेणा धक्का आहे. यामुळे ‘काश्मीर बनेगा पाकिस्तान’ ही घोषणा ज्या सैन्याने जनतेच्या मनात ठसवली आहे, तीच जनता आता सैन्यावर मोठ्या आणि भयंकर कारवाईसाठी दबाव टाकत आहे. पाकिस्तानी सोशल मीडियावर तर वणवा भडकला आहे. कॉर्प्स कमांडर्स कॉन्फरन्सनंतर जनरल बाजवा यांनी 370 च्या मुद्यावर कोणत्याही थराला जायला पाकिस्तान तयार आहे, अशी उघड धमकी दिली आहे.
 
पण महत्त्वाचा मुद्दा आहे की, पाकिस्तान भारताविरुद्ध थेट युद्ध करेल का? युद्ध झालंच तर पंजाबी जनरल्स आपले उद्योगधंदे सोडून लढतील का? जरा, आपण या मुद्यांचा विचार करू.
 
सामान्य भारतीय व्यक्ती, पाकिस्तानकडे 20 कोटी कट्‌टर सुन्नी लोकांचे एकजिनसी राष्ट्र म्हणून बघते. हे सर्व लोक काश्मीरसाठी आणि भारतविरोधासाठी आपले सर्वस्व अर्पण करायला तयार असतील, असा भारतीयांचा समज आहे. पण हा समज चुकीचा आहे. प्रत्यक्षात पाकिस्तान हा अनेक भाषा आणि वंशांच्या, टोकाच्या भेदभावांनी भरलेला एक देश आहे. सत्ता आणि संपत्तीचे एकत्रीकरण पंजाबी लोकांच्या हातात झालेले आहे. बलुचिस्तानने संपूर्ण पाकिस्तानला कच्चे तेल, गॅस, सोने आणि खनिज संपत्ती पुरवूनही बलुच पराकोटीचे दरिद्री राहिलेले आहेत. कारण पंजाब्यांनी त्यांना आजपर्यंत फक्त लुटलेले आहे. ही वस्तुस्थिती आहे. पश्तुनबहुल वझिरीस्तान आणि फाटा (एफएटीए) यांचा उपयोग, आजपर्यंत पाकिस्तानने अफगाणिस्तानात जिहादसाठी कट्‌टर सुन्नी मुस्लिम अतिरेकी तयार करून घुसवण्याची जागा म्हणून केला आहे.
 
पंजाबी हे पाकिस्तानचे निःसंशय नैसर्गिक मालक असल्याच्या मस्तीत वावरत आलेले आहेत. जेव्हा बंगाली पक्षाने अखंड पाकिस्तानी संसदेत पूर्ण बहुमत मिळवले तेव्हा मस्तवाल पंजाब्यांनी हा निवडणूक निकाल अमान्य करून पूर्व पाकिस्तानवर एक क्रूर युद्ध लादले आणि या युद्धात ते निर्णायक रीत्या पराभूत होऊन एक नवा देश- बांगलादेश निर्माण झाला.
 
इतकेच नव्हे, जेव्हा िंसधी नेता झुल्फीकार अली भुट्‌टो राजकीय लोकप्रियतेच्या शिखरावर पोचले तेव्हा पंजाबी जनरल झियाने त्यांना पद्धतशीर खटला चालवून फासावर चढवलं! भुट्‌टोची मुलगी बेनझीर अनेक वेळा पंतप्रधान झाली; पण प्रत्येक वेळी तिचे सरकार बरखास्त करण्यात आले आणि शेवटी तिला पाकिस्तानी सैन्याने आपले आतंकी हस्तक वापरून बॉम्बस्फोटात ठार मारले!
 
पाकिस्तानी सैन्याने 1948 च्या पहिल्या काश्मीर युद्धात अफगाण-पाकिस्तान सीमेवरील पश्तुन जमातींना कट्‌टर सुन्नी इस्लामचा ‘गांजा’ पाजून भारताविरुद्ध लढवले. परत रशियाला अफगाणिस्तानमधून हाकलण्यासाठी त्याच पश्तुन लोकांना कट्‌टर सुन्नी भावनांचा वापर करून रशियाला पिटाळले आणि उलट त्यांच्यावरच आतंकवादाविरुद्धच्या लढाईच्या नावाखाली अमेरिकन डॉलर्सच्या बदल्यात 2001 आणि 2014 मध्ये अमानुष बॉम्बिंग केले.
 
1971 ला प्रथमच पंजाबी सेनाधिकारी प्रत्यक्ष युद्धात उतरले. पण बंगाली महिलांवर बलात्काराच्या धुंदीत लढाई विसरले. लाखो बंगाली महिला यांच्या वासनेच्या शिकार झाल्या. अखेर बंगाली राष्ट्रवादाच्या वणव्यात पाकिस्तानची फाळणी झाली आणि बांगलादेश नावाच्या नव्या देशाचा जन्म झाला! या पंजाबी जनरल्सनी सैनिकी इतिहासात शरणागतीचा विश्वविक्रम केला आणि 93,000 पाकिस्तानी सैनिकांनी आपली शस्त्रे भारतीय सैन्याच्या समोर खाली ठेवली.
 
व्यापार की लढाई?
पाकिस्तानी सैन्याच्या पंजाबी जनरल्सची व्यापारी प्रतिभा थक्ककरणारी आहे. त्यांनी आपली सेना एका व्यापारी साम्राज्यात बदलून टाकली आहे. आशिया टाईम्सच्या विस्तृत रिपोर्टनुसार, पाकिस्तानी सैन्याच्या मालकीच्या उद्योगांची सध्याची वार्षिक उलाढाल 10 हजार कोटी अमेरिकन डॉलर्सच्या पुढे गेली आहे. शाहीन फाऊंडेशन, फौजी फाऊंडेशन, बहारिया फाऊंडेशन आणि डिफेन्स हाऊिंसग अथॉरिटी अशा वेगवेगळ्या औद्योगिक युनिट्‌‌‌सच्या माध्यमातून पाकिस्तानी सेना इन्शुरन्स-बँिंकग, अन्नप्रक्रिया, सुपरमार्केट चेन्स, सिमेंट, रियल इस्टेट, बांधकाम, खाजगी सुरक्षा सेवा या आणि अशा अनेक उद्योगात सक्रिय आहे.
 
अशा बहुविध उद्योगात पैसे मिळवत असल्याने पंजाबी जनरल्स आपला लढाईचा मुख्य धंदा पूर्ण विसरून गेले आहेत आणि याकामी ते पाकिस्तानच्या ग्रामीण भागातून तयार झालेले दरिद्री आणि अशिक्षित कट्‌टर सुन्नी जिहादी, भारत आणि अफगाणिस्तानच्या विरोधात वापरत आले आहेत. याशिवाय जन्मजात लढाऊ आणि कट्‌टर मुस्लिम पश्तुन म्हणजे पठाणांना त्यांनी नेहमी अफगाणिस्तान आणि भारताविरुद्ध वापरले आहे. पण हे तंत्र आता पूर्वीएवढे प्रभावी राहिलेले नाही.
 
पश्तुन आणि काश्मीर
एका पश्तुन तरुणाने पाकिस्तानातील पश्तुन समाजाच्या स्थितीचे वर्णन करणारी एक अतिशय भावुक कविता टि्‌वटरवर लिहिली होती. तिचा सारांश असा-
मी भारताविरुद्ध जिहाद लढायला आता काश्मीरला नक्कीच गेलो असतो; पण मी पश्तुन असल्याने पाकिस्तानी सैन्याने माझे ओळखपत्र जब्त केलय्‌...
...तरीही...
मी माझ्या भावाला काश्मीर जिहादसाठी नक्की पाठवलं असतं, पण तो पश्तुन असल्याने त्याला पाकिस्तानी सैन्याने गायब केलय्‌ आणि तो कुठे ते मला माहीत नाही...
...तरीही...
मी माझ्या तरुण मुलाला जिहादसाठी पाठवलं असतं... पण पाकिस्तानी सैन्याने वझिरीस्तानच्या पश्तुन जमिनीवर पेरलेल्या भूसुरुंगाच्या स्फोटात तो जखमी झालाय्‌ आणि सध्या हॉस्पिटलमध्ये जीवन-मरणाची लढाई लढत आहे...
... तरीही...
मला या देशाच्या लढाईसाठी मदत म्हणून माझी जमीन विकायची इच्छा होती... पण माझ्या जमिनीवरून मला बेदखल केल्याने मी सध्या बाका खेल विस्थापित शिबिरात राहात आहे...
ही करुण कथा लाखो बलुच आणि पश्तुन लोकांची 1947 पासून आहे.
 
पाकिस्तानातील अत्यंत कडवा मुस्लिम आणि भारत-िंहदू विरोधात सतत आग ओकणार्‍या झैद हमीद या माजी जिहाद्याने टि्‌वटरवर एक पोस्ट टाकली. त्यात त्याने म्हटले होते- अब एक बार फिर हमारे घयूर (शूर) पश्तुन, काश्मीर मे जिहाद के लिए दाखिल हो जाएंगे...
 
यावर पश्तुन समाजाकडून तिखट प्रतिक्रिया आल्या. लोकांनी त्याला विचारलं, काश्मीर जिहादसाठी पश्तुन? कशाबद्दल? पंजाबमध्ये एकही लढाऊ माणूस शिल्लक नाही? आम्ही काय पंजाब्यांचे बळीचे बकरे आहोत?
 
ही सध्या पाकिस्तानातील क्रमांक दोनच्या वांशिक गटाची मानसिकता आहे. बलुच, पश्तुन, िंसधी सुन्नी मुस्लिम पाकिस्तानच्या धार्मिक भावनिक संकल्पनेपासून कोसो दूर गेले आहेत. पाकिस्तानी सेना आणि सरकार यांच्या विरोधात गैरपंजाबी समाजात टोकाची द्वेष भावना निर्माण झालेली आहे. त्यात पश्तुन तरुण त्यांच्या लोकसंख्येच्या तुलनेत कितीतरी जास्त प्रमाणात सैन्यात आहेत. त्यामुळे ही अस्वस्थतता पाक सैन्याला भारी पडू शकते.
 
संपत चाललेला पाकिस्तानी राष्ट्रवाद
जिन्नाच्या सैन्याने 27 मार्च 1948 ला बलुचिस्तानचा बळजबरीने कब्जा घेतला आणि कलातचा राजा खान याला हाकलून दिले. याशिवाय हजारो बलुच आणि पश्तुन, पाकिस्तानी सैन्याने वेगवेगळ्या कारणाने अपहरण करून मारले आहेत. आजपर्यंत एकही बलुच, पश्तुन सर्वोच्च राजकीय स्थानावर पंजाबी लोकांनी पोहचू दिला नाही. बेनझीर आणि तिचा पिता तिथे पोचले तेव्हा त्यांना ठार मारण्यात आले. एकही गैरपंजाबी राजनेता मोठा झालेला पंजाबी लॉबी सहन करत नाही.
 
पश्तुन आणि बलुच समाजाला बाहेरून चिकटवलेली पाकिस्तानी राष्ट्रवादाची संकल्पना गळून पडत आहे. 1975 ला याचे वर्णन सरहद्द गांधींचा मुलगा खान अब्दुल वली खान यांनी केले होते. एका पाकिस्तानी पत्रकाराने वली खान यांना विचारले- तुम्ही पश्तुन आहात की पाकिस्तानी? त्यावर त्यांचे उत्तर होते- मी मागील 3000 वर्षांपासून पश्तुन, मागील 1300 वर्षांपासून मुस्लिम आणि फक्त 25 वर्षांपासून पाकिस्तानी आहे!
 
अशा स्थितीत पाकिस्तानी सैन्यावर अल्लाहपेक्षा जास्त प्रेम करणार्‍या सामान्य पंजाबी पाकिस्तानी माणसासाठी सद्य:स्थिती अतिशय वेदनादायी आहे. काश्मीरसाठी पंजाबी जनरल्स आपले व्यावसायिक नुकसान करून घेऊ इच्छित नाहीत. काश्मीरचा भावनिक मुद्दा गैरपंजाबी पाकिस्तान्यांना आता आपला वाटत नाही. रिकाम्या तिजोरीमुळे पाकिस्तानी सेना भारतासोबत काश्मीरसाठी युद्ध लढू शकत नाही आणि तरीही साहसवादाच्या वेडात सैन्याने युद्धाचा जुगार खेळलाच, तर पाकिस्तानची 1971 पेक्षा वाईट अवस्था होऊन त्याचे 3-4 तुकडे होतील.
 
अशा वेळी पाकिस्तानी जनता त्यांच्या सैन्याला किती पुढे रेटत राहील? पाकिस्तानी सैन्य, जनतेच्या या वेडेपणाला बळी पडेल का? याची उत्तरे फक्त देवालाच माहीत आहेत!
  
••