माता दुर्गेची उपासना...

    दिनांक :28-Sep-2019
सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थ साधिके।
शरण्ये त्र्यंबके गौरी नारायणी नमोस्तुते।।
अर्थ : सर्व मंगलकारकांची मंगलस्वरूप असणारी; स्वतः कल्याणकारी शिवरूप असणारी; धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चारही पुरुषार्थ साध्य करून देणारी; शरण जाण्यास योग्य असणारी; त्रिनेत्रयुक्त असणारी; अशा हे नारायणीदेवी, तुला माझा नमस्कार असो! 
 
या देवीची रूपे अनंत आहेत. विविध शक्तिरूपांत तिची पूजा केली जाते. अगदी जगाच्या कुठल्याही कोपर्‍यात जिथे शक्तीची पूजा केली जाते, तिचे नाव काहीही असले तरीही ती देवीच असते. ती अनादी आणि अनंत आहे. हे जग निर्माण होण्याच्या आधीही ती होती. हिरण्यगर्भावस्थेच्या आधी ती स्थित होती. ती आदिमाया आहे. आदिशक्ती आहे. सर्वस्वरूपी, विश्वस्वामिनी, सर्वसामर्थ्यशाली, जगदंबा, महासरस्वती, श्रीमहालक्ष्मी, श्रीमहाकाली अशी विभिन्न रूपे तिने धारण केली. शरणागतांना तत्काळ पावणारी, जे जे मंगल आहे, ते ते प्रदान करणारी, जीवनाला परिपूर्ण करणार्‍या प्रत्येक गोष्टीचे मूर्तिमंत प्रतीक असलेली, भक्तांच्या हाकेला लवकर धावून येणारी, अशी आई जगदंबेची ख्याती आहे.
 
 
देवीचा पूजाविधी
देवीच्या कोणत्याही रूपाची पूजा करताना तिला अनामिकेने, म्हणजेच करंगळीजवळच्या बोटाने गंध लावावे. देवीला हळद-कुंकू वाहताना आधी हळद अन्‌ नंतर कुंकू, उजव्या हाताचा अंगठा आणि अनामिका यांच्या चिमटीत घेऊन देवीच्या चरणांवर वाहावे. अंगठा आणि अनामिका जोडल्याने होणार्‍या मुद्रेमुळे पूजकाच्या देहातील अनाहतचक्र जागृत होते. त्यामुळे पूजकामध्ये भक्तिभाव निर्माण होण्यास साहाय्य होते.
 
 
पुष्पार्पण
विशिष्ट देवतेला विशिष्ट गंधाची फुले विशिष्ट संख्येत वाहिल्यास, त्या फुलांकडे त्या देवतेचे तत्त्व लवकर आकृष्ट होते. या फुलांच्या गंधामुळे देवीचे तत्त्व मूर्तीत अधिक प्रमाणात आकर्षित होते आणि देवीच्या तत्त्वाचा आपल्याला लाभ होतो.
श्री दुर्गादेवी- मोगरा, श्री लक्ष्मीदेवी- कमळ, झेंडू, श्री रेणुकादेवी बकुळी, श्री भवानीदेवी- भुईकमळ, श्री सप्तशृंगीदेवी- कवठी चाफा, श्री योगेश्वरीदेवी- सोनचाफा.
 
 
देवतेच्या चरणी फुले विशिष्ट संख्येत अन्‌ विशिष्ट रचना करून वाहिल्यास, फुलांकडे त्या त्या देवतेचे तत्त्व लवकर आकृष्ट होते. या तत्त्वानुसार देवीच्या सर्व रूपांना फुले वाहताना ती नऊ किंवा नऊच्या पटीत आणि वर्तुळाकारात वाहावीत. वर्तुळाकारात फुले वाहताना वर्तुळाचा मधील भाग फुलांनी भरलेला म्हणजे भरीव नसावा. देवीला अत्तर वाहताना मोगरा या गंधाचे अत्तर वाहावे.
 
 
धूपदान
विशिष्ट देवतेचे तत्त्व विशिष्ट गंधाकडे लवकर आकृष्ट होते. चंदन, मोगरा, केवडा, चंपा, चमेली, जाई, वाळा, रातराणी आणि अंबर या गंधांकडे देवीतत्त्व लवकर आकृष्ट होते. यामुळे या गंधांच्या उदबत्त्या देवीच्या उपासनेत वापरल्यास देवीतत्त्वाचा लाभ अधिक प्रमाणात होतो.
 
 
देवीच्या सर्व रूपांना भक्तीच्या आरंभीच्या टप्प्यात, म्हणजे द्वैतात असताना देवतेला दोन उदबत्त्यांनी ओवाळणे अधिक योग्य आहे. उपासकाने भक्तीच्या पुढच्या टप्प्यात, अद्वैताकडे जाण्यासाठी एका उदबत्तीने ओवाळावे. देवतेला ओवाळताना उदबत्ती उजव्या हाताची तर्जनी म्हणजे अंगठ्याजवळचे बोट आणि अंगठा यांनी धरून ती घड्याळ्याच्या काट्याच्या दिशेने तीन वेळा ओवाळावी.
 
 
प्रदक्षिणा
देवीला प्रदक्षिणा घालताना विषम संख्येत म्हणजे 3, 7, 9, 11 अशा संख्येत घालाव्यात. प्रत्येक प्रदक्षिणेनंतर देवीला नमस्कार करून मगच पुढची प्रदक्षिणा घालावी.
 
 
कुंकुमार्चन
देवीच्या उपासनेतील कुंकुमार्चन हा एक विशेष उपासनाप्रकार होय. देवीचा नामजप करत एकेक चिमूटभर कुंकू देवीच्या चरणांपासून वाहायला आरंभ करून देवीच्या डोक्यापर्यंत वाहात येणे अथवा देवीला कुंकवाने स्नान घालणे, म्हणजे कुंकुमार्चन. कुंकू हे शक्तिरूपी आहे, म्हणजेच कुंकवामध्ये देवीतत्त्व ग्रहण करण्याची क्षमता अधिक आहे. याच कारणाने देवीला कुंकुमार्चन केल्यावर देवीच्या मूर्तीतील शक्तितत्त्व कुंकवामध्ये येते. नंतर ते कुंकू आपण आपल्याला लावल्यावर त्यातील देवीची शक्ती आपल्याला मिळते.
 
 
ओटी भरणे
लाल रंगात शक्तितत्त्व आकृष्ट करून घेण्याची क्षमता सर्वांत जास्त असल्याने, लाल रंगाचा खण आणि साडी यांनी देवीची ओटी भरावी. यामुळे अल्प कालावधीत देवीचे तत्त्व कार्यरत होते.
देवीला नऊवारी साडी अर्पण करणे अधिक योग्य असते. नऊवारी साडीतील नऊ वार किंवा स्तर हे श्री दुर्गादेवीची नऊ रूपे दर्शवतात. श्री दुर्गादेवीला नऊवारी साडी अर्पण करणे, म्हणजे तिला तिच्या नऊ अंगांसह प्रकट होऊन कार्य करण्याचे आवाहन करणे होय.
 
सुती किंवा रेशमी धाग्यांमध्ये देवीकडून येणार्‍या सात्त्विक लहरी ग्रहण करण्याची आणि धरून ठेवण्याची क्षमता इतर धाग्यांपेक्षा अधिक असल्याने देवीची ओटी भरताना तिला सुती किंवा रेशमी साडी अर्पण करावी. नारळ हा शुभसूचक म्हणून अर्पण करावा.
 
 
ओटी कशी भरावी?
देवीची ओटी भरताना ताटात साडी ठेवून त्यावर खण ठेवावा. खणावर नारळ ठेवावा आणि मग ती दोन्ही हाताच्या ओंजळीत घ्यावी. नारळाची शेंडी देवीच्या दिशेने असावी. हाताची ओंजळ छातीच्या समोर येईल, या पद्धतीने उभे राहून देवीकडून चैतन्य मिळण्यासाठी आणि साधनेत प्रगती होण्यासाठी देवीला भावपूर्ण प्रार्थना करून खण, साडी आणि नारळ देवीच्या चरणी अर्पण करावा. नारळाची शेंडी देवीच्या दिशेने ठेवल्याने, नारळाच्या शेंडीकडे देवीचे तत्त्व आकृष्ट होऊन ते खण आणि साडी यांमध्ये संक्रमित होण्यास साहाय्य होते.
 
 
ओटी भरल्यानंतर देवीच्या चरणांवरील वस्त्र देवीचा प्रसाद म्हणून परिधान करावे आणि नारळही प्रसाद म्हणून खावा. देवीचा प्रसाद म्हणून ते वस्त्र परिधान केल्याने देहाभोवती संरक्षक कवच निर्माण होऊन देहाची शुद्धी होते. देवीप्रती आपला भाव जेवढा अधिक असेल, तेवढा अधिक काळ देवीकडून मिळालेली सात्त्विकता टिकते.
(माहिती संकलीत)