तुरीवरील शेंगा पोखरणार्‍या अळ्यांचे व्यवस्थापन

    दिनांक :09-Dec-2020
|
कृषिभारत
 सद्यःस्थितीत शेंगा पोखरणार्‍या अळ्यांची (हेलीकोव्हर्पा) अंडी व पहिली अळी अवस्था दिसून येत आहे. शेतकरी बंधूंना या वर्षीच्या चांगल्या पावसामुळे तूर पिकापासून चांगले उत्पन्न मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र हवामानशास्त्र विभागाच्या अंदाजानुसार पुढील आठवड्यातील हवामान हे अंशत: ढगाळ वातावरण व रात्रीच्या वेळी तापमान 2-30 सें. ने घट होण्याची शक्यता आहे. असे हवामान तूर पिकावरील शेंगा पोखरणार्‍या अळीच्या वाढीस पोषक आहे. त्यामुळे तूर पिकाला शेंगा पोखरणार्‍या अळ्यांपासून नुकसान होण्याची शक्यता आहे. शेंगा पोखरणार्‍या अळ्यांमध्ये खालील प्रकारच्या अळ्यांचा समावेश होतो.
 

tur_1  H x W: 0 
 
1. शेेंगा पोखरणारी अळी (हेलीकोव्हर्पा) :
या किडीची मादी पतंग तुरीच्या कळ्या, फुले व शेंगा यावर अंडी घालते. अंड्यातून निघालेल्या अळ्या तुरीच्या कळ्या आणि फुले खाऊन नुकसान करतात. पूर्ण वाढ झालेली अळी 30 ते 40 मि.मी. लांब पोपटी रंगाची असून पाठीवर तुटक करड्या रेषा असतात. मोठ्या अळ्या शेंगांना छिद्र करून आतील दाणे पोखरून खातात.
 
2. पिसारी पतंग :
या पतंगाची अळी 12.5 मि.मी. लांब हिरवट तपकिरी रंगाची असते. तिच्या अंगावर सूक्ष्म काटे व केस असतात. अळी शेंगावरील साल खरडून छिद्र करते व बाहेर राहून दाणे पोखरते.
 
3. शेेंगे माशी :
या माशीची अळी बारीक गुळगुळीत व पांढर्‍या रंगाची असून तिला पाय नसतात. तोंडाकडील भाग निमुळता व टोकदार असतो. या किडीची मादी माशी शेंगेच्या आत आपली अंडी टाकते व अंड्यातून निघालेली अळी शेंगाच्या आत राहून शेंगातील दाणे अर्धवट कुरतडून खाते व त्यामुळे दाण्याची मुकनी होते.
 
एकात्मिक व्यवस्थापन:
शेतकरी बंधूंनी आपल्या पिकाची पाहणी करावी. शेंगा पोखरणारी अळी 3 प्रति झाड किंवा पिसारी पतंगाची अळी 1 ते 3 प्रति झाड किंवा 5 ते 10 टक्के शेंगांचे नुकसान आढळल्यास खालील प्रमाणे व्यवस्थापनाचे उपाय योजावेत. या किडी कळ्या, फुले व शेंगावर आक्रमण करीत असल्यामुळे त्यांच्या व्यवस्थापनाकरिता जवळ-जवळ सारखेच उपाय योजावे लागतात.
 
1. प्रति हेक्टर 20 पक्षी थांबे शेतात उभारावेत. त्यामुळे पक्षी किडींच्या अळ्या खाऊन फस्त करतात.
 
2. पहिली फवारणी
निंबोळी अर्क 5 टक्के किंवा अझाडिरेक्टीन 300 पीपीएम 50 मिली किंवा अझाडिरेक्टीन 1500 पीपीएम 25 मिली किंवा एच.ए.एन.पी.व्ही. (1.109 पीओबी/मिली) 500 एल.ई./ हे. किंवा बॉसिलस थुरिंनजिएंसिस 15 मिली किंवा क्विनॉलफॉस 25 ई.सी.,20 मि.ली. किंवा थायोडिकार्ब 75 टक्के डब्ल्युपी 20 ग्रॅम प्रति 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
 
3. दुसरी फवारणी (पहिल्या फवारणीनंतर 15 दिवसांनी)
क्लोरॅनट्रॅनीलिप्रोल 18.5 टक्के एस.सी. प्रवाही 3 मिली किंवा इंडॉक्झीकार्ब 15.8 टक्के ईसी 6.6 मिली किंवा लँब्डा सायहॅलोमेथ्रीन 5 टक्के प्रवाही 10 मिली किंवा फ्ल्युबेंडामाईड 20 टक्के डब्ल्युजी 5 ग्रॅम किंवा इमामेक्टीन बेंन्झोएट 5 टक्के एसजी 4.4 ग्रॅम किंवा क्लोरॅनट्रॅनीलिप्रोल 9.30 + लँब्डा सायहॅलोमेथ्रीन 4.60 झेडसी 4 मिली प्रति 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
 
4. कीटकनाशकांची फवारणी करताना शिफारशीत मात्रेतच फवारणी करावी अन्यथा फुलगळ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
 
5. एकाच कीटकनाशकांचा वापर सतत करू नये. कीटकनाशकांची आलटून पालटून फवारणी करावी.
 
6. फवारणी करताना सुरक्षा कीटचा वापर करूनच फवारणी करावी.
 
7. अळ्यांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर असल्यास तुरीच्या झाडाखाली पोते टाकून झाड हलवावे. त्यामुळे झाडावरील अळ्या पोत्यावर पडतील, त्या गोळा करुन नष्ट कराव्यात. 
 
- डॉ. धनराज उंदीरवाडे,  डॉ. अजय सदावर्तेे व डॉ. सुनील भलकारे
कीटकशास्त्र विभाग, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला.