अतिशय दुर्मिळ मृत आकाशगंगेचा शोध

    दिनांक :29-Jun-2020
|
पुण्यातील एनसीआरएच्या खगोल शास्त्रज्ञांचे यश
 
पुणे, 
पुणे जिल्ह्याच्या जुन्नर येथील जगातल्या सर्वांत मोठ्या रेडिओ दुर्बीण प्रकल्पाच्या मदतीने राष्ट्रीय रेडिओ खगोल-भौतिकशास्त्र केंद्र अर्थात्‌ एनसीआरएच्या खगोल शास्त्रज्ञांनी अतिशय दुर्मिळ अशा मृत आकाशगंगेचा शोध लावला आहे. ‘जे 16155452’ असे या आकाशगंगेचे नाव आहे.
 
 
या आकाशगंगेच्या अवशेषांतून रेडिओ लहरींचे उत्सर्जन होत आहे. या संदर्भातील संशोधन एनसीआरएचे डॉ. सी. एच. ईश्वरचंद्र आणि आफ्रिकेतील डॉ. झारा आर. यांनी केले आहे. नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या आर्काईव्ह या शोधपत्रिकेत त्यांचा हा अभ्यास प्रकाशित झाला आहे.
 
 
संपूर्ण आकाशगंगा कृष्णविवराने गिळंकृत केल्यावर त्यातील इलेक्ट्रॉनच्या वारंवारितेमुळे रेडिओ तरंग उत्सर्जित होतात. अशा आकाशगंगेचे अवशेष सापडणे दुर्मिळ असते, तसेच तिचा अभ्यास करण्याचे आव्हानही मोठे असते. या शास्त्रज्ञांनी पुणे जिल्ह्याच्या खोडद येथील जायंट मीटरवेव्ह रेडिओ टेलिस्कोप (जीएमआरटी) आणि साऊथ आफ्रिकन अॅस्ट्रॉनॉमिकल ऑब्झव्हेटरीच्या साह्याने या मृत आकाशगंगेचा शोध लावला आहे.
 
 
 
dead galaxy found_1 
 
 
 
आकाशगंगेतील जटिल गाभा, प्रकाश आणि पदार्थाचे वेगाने होणारे उत्सर्जन तसेच उष्ण ठिकाणे आढळली नाही. काही लाख वर्षांपूर्वीच तिच्यातील इंधन संपुष्टात आले. 2017-18 मध्ये शास्त्रज्ञांनी या आकाशगंगेचा शोध घेण्यास सुरुवात केली होती. या आकाशगंगेचे वैशिष्ट्य म्हणजे, तिचा विस्तार तीन लाख प्रकाशवर्षे इतका आहे व 7.6 कोटी वर्षे तिचे वय आहे, 150 ते 1400 मेगाहर्ट्‌झ लहरींचे तिच्यातून उत्सर्जन होत आहे आणि सुमारे 30 टक्के भाग अजून नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहे, असे या अभ्यासात नमूद आहे.
 
 
या संशोधनामुळे आकाशगंगा व कृष्णविवरांच्या उत्क्रांतीचा काळ समजण्यास मदत होईल व खगोलशास्त्रातील संशोधनाला चालना मिळणार आहे. उपलब्ध खगोलीय माहितीच्या आधारे शास्त्रज्ञांनी हे संशोधन केले आहे. खोडद येथील जीएमआरटी रेडिओ दुर्बीण अतिशय संवेदनशील असल्याने, त्यातून मिळणारी माहिती अचूक व महत्त्वाची असते. यापुढील काळातही ही दुर्बीण अनेक शोध लावण्यात यशस्वी होईल, असा विश्वास जीएमआरटीचे वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी डॉ. जे. के. सोळंकी यांनी व्यक्त केला.