संरक्षण व आत्मसुरक्षेची नाविन्यपूर्ण संकल्पना

Viyani Vidya Niketan, विदर्भ विज्ञान उत्सव मध्ये गडचिरोली येथील व्हियानी विद्या निकेतनच्या विद्यार्थ्यांनी संरक्षण व आत्म-सुरक्षा प्रणालीवर आधारित सादर केलेल्या विज्ञान प्रतिकृतीने परीक्षकांचे व अभ्यागतांचे विशेष लक्ष वेधून घेतले. कार्तिक चपले आणि श्रेयश कुट्टारमारे या विद्यार्थ्यांनी शिक्षिका तनुजा वर्मा यांच्या मार्गदर्शनाखाली 'हायड्रॉलिक फायरिंग यंत्रणा' हा सामाजिकदृष्ट्या उपयुक्त आणि नाविन्यपूर्ण प्रकल्प सादर केला. ही प्रतिकृती भौतिकशास्त्र व यांत्रिकी अभियांत्रिकीच्या मूलभूत तत्त्वांवर आधारित असून, संकल्पनात्मक संरक्षण यंत्रणा कशा कार्य करतात हे प्रात्यक्षिक स्वरूपात स्पष्ट करते. प्रकल्प दोन प्रमुख भागांमध्ये विभागण्यात आला असून, प्रत्येक भाग वेगवेगळ्या अंतरावरील धोक्यांसाठी संरक्षणात्मक उपाय दर्शवतो.

 

 

पहिल्या भागात शत्रू दूर अंतरावर असताना वापरता येणाऱ्या हायड्रॉलिक फायरिंग यंत्रणेची संकल्पना मांडण्यात आली. एकमेकांशी जोडलेल्या सिरिंज आणि लिव्हर प्रणालीद्वारे दाब वहन, तणाव निर्मिती व ऊर्जा रूपांतरण कसे होते हे विद्यार्थ्यांनी प्रभावीपणे समजावून सांगितले. एका सिरिंजवर दाब दिल्यास जोडलेल्या प्रणालीतून नियंत्रित यांत्रिक गती निर्माण होते, हे या प्रतिकृतीतून स्पष्ट झाले. दुसऱ्या भागात जवळच्या अंतरावरील सुरक्षेसाठी अग्निवर आधारित बचावात्मक उपकरणाची संकल्पना दाखवण्यात आली. नियंत्रित इंधन प्रवाह, ठिणगी-आधारित प्रज्वलन, ऊर्जा व सर्किट्स यांचे एकत्रित कार्य कसे होते, याचे शास्त्रीय स्पष्टीकरण देण्यात आले. ही प्रतिकृती पूर्णतः शैक्षणिक स्वरूपाची असून, वास्तविक शस्त्रनिर्मितीपेक्षा वैज्ञानिक तत्त्वांवर भर देण्यात आल्याचे विद्यार्थ्यांनी स्पष्ट केले.

या प्रकल्पाचे सामाजिक महत्त्व अधोरेखित करताना विद्यार्थ्यांनी महिलांची सुरक्षा व वैयक्तिक संरक्षणासाठी अशा संकल्पनांचा जबाबदारीने आणि नैतिकतेने अभ्यास होऊ शकतो, असे मत मांडले. नाविन्य, स्पष्ट मांडणी आणि वास्तवातील सुरक्षा समस्यांशी असलेली सांगड यामुळे या प्रकल्पाला मोठी प्रशंसा मिळाली. विज्ञानाच्या साहाय्याने सामाजिक आव्हानांना सामोरे जाण्याचा हा एक प्रेरणादायी प्रयत्न दिसून आला.