“पाकिस्तान-चीनच्या क्षेपणास्त्र वाढीमुळे भारतासमोर दोन आघाड्यांचा धोका?

नवी दिल्ली,

pakistan and china दक्षिण आशियात सामरिक तणाव वाढत असून, पाकिस्तान आणि चीन त्यांच्या क्षेपणास्त्र क्षमतेत वेगाने वाढ करत आहेत. ऑगस्ट २०२५ मध्ये पाकिस्तानने आर्मी रॉकेट फोर्स कमांड (ARFC) स्थापन करून फताह मालिकेतील लांब पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र सज्ज केले आहेत, तर चीनचे PLARF जगातील सर्वात मोठे आणि प्रगत क्षेपणास्त्र दल आहे.

पाकिस्तान-china

भारताचे क्षेपणास्त्र मजबूत असले तरी, संख्या आणि तंत्रज्ञानात चीन आणि पाकिस्तानपेक्षा काही प्रमाणात मागे आहे. जर दोन्ही देश एकत्रितपणे हल्ला करतात, तर भारताला दोन आघाड्यांवर लढावे लागेल, ज्यामुळे संरक्षणाला मोठा भार लागू शकतो.pakistan and china भारतीय लष्कराने अग्नि मालिका, ब्रह्मोस आणि हायपरसोनिक प्रकल्पांसह रॉकेट-क्षेपणास्त्र दल मजबूत करण्याचे काम सुरु ठेवले आहे, पण वाढती बाह्य धोक्यांची पार्श्वभूमी भारतासाठी सतत धोका निर्माण करते.

पाकिस्तानची नवीन ARFC:

ऑगस्ट २०२५ मध्ये आर्मी रॉकेट फोर्स कमांड (ARFC) ची स्थापना.
मुख्य लक्ष: पारंपारिक आणि लांब पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र.
प्रमुख क्षेपणास्त्रे: फताह १-५, गझनवी, शाहीन ३.
अंदाजे १००-२०० लाँचर्स, १७० अण्वस्त्रे (SIPRI २०२५).

चीनची PLARF:

जगातील सर्वात मोठे आणि प्रगत रॉकेट-क्षेपणास्त्र दल.
१२५०+ जमिनीवर आधारित बॅलिस्टिक/क्रूझ क्षेपणास्त्रे, ६००+ अण्वस्त्रे.
हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रे (DF-17), ICBM (DF-41), सायलो ३२०+.
संपूर्ण भारत आणि जवळच्या प्रदेशांना सहज लक्ष्य करण्याची क्षमता.

भारताची स्थिती:

प्रमुख क्षेपणास्त्रे: अग्नि मालिका (१-५, MIRV क्षमता), ब्रह्मोस, प्रलय.
अंदाजे २००-३०० प्रक्षेपक, १८० अण्वस्त्रे (SIPRI २०२५).
गुणवत्ता आणि अचूकतेत पाकिस्तानपेक्षा वर, परंतु संख्या आणि तंत्रज्ञानात चीनच्या मागे.

सामरिक धोके:

- पाकिस्तान: पश्चिमेकडून थेट जलद हल्ला धोका.

- चीन: उत्तर/तिबेट मार्गे संपूर्ण भारतावर प्रहार करू शकतो.

- दोन्ही आघाड्यांवर युद्ध झाल्यास, संरक्षण प्रणालीवर जास्त भार.

भारताचा प्रतिसाद:

- स्वदेशी क्षेपणास्त्रे, हायपरसोनिक प्रकल्प, S-400/S-500 संरक्षण प्रणाली विकसित.

- रॉकेट-क्षेपणास्त्र दल विस्तारावर भर.

- सामरिक संतुलन राखण्यासाठी सतत तयारी.