धैर्य, त्याग आणि अखंड राष्ट्रभक्तीचे तेजस्वी प्रतीक

netaji subhas chandra bose नेताजी सुभाषचंद्र बोस जयंती हा भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एका अद्वितीय, तेजस्वी आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वाच्या स्मरणाचा दिवस आहे. दरवर्षी २३ जानेवारी रोजी साजरी होणारी ही जयंती केवळ एका नेत्याच्या जन्माची आठवण करून देत नाही, तर देशासाठी सर्वस्व अर्पण करण्याची वृत्ती, निर्भयता, त्याग आणि राष्ट्रनिष्ठा यांचे प्रतीक म्हणूनही ओळखली जाते. नेताजींचे जीवन हे संघर्ष, धैर्य आणि अपराजित इच्छाशक्तीचे जिवंत उदाहरण आहे.

 

 

सुभाषचंद्र बोस यांचा जन्म २३ जानेवारी १८९७ रोजी ओडिशातील कटक येथे झाला. त्यांचे वडील जानकीनाथ बोस हे नामांकित वकील होते, तर आई प्रभावती देवी धार्मिक आणि संस्कारक्षम व्यक्ती होत्या. लहानपणापासूनच सुभाषचंद्र बोस यांच्यावर घरातील शिस्त, देशभक्ती आणि नैतिक मूल्यांचा खोल प्रभाव पडला. अभ्यासात ते अत्यंत हुशार होते. कोलकात्याच्या प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये शिक्षण घेत असताना त्यांनी ब्रिटिश अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला आणि तेव्हाच त्यांच्या बंडखोर वृत्तीची ओळख संपूर्ण देशाला झाली.

 

 

उच्च शिक्षणासाठी त्यांनी इंग्लंडला जाऊन भारतीय नागरी सेवा परीक्षा उत्तीर्ण केली. त्या काळात आय.सी.एस. होणे ही अत्यंत प्रतिष्ठेची गोष्ट होती, परंतु ब्रिटिश सरकारची सेवा करणे म्हणजे देशाच्या गुलामगिरीला पाठबळ देणे, असे त्यांना वाटले. त्यामुळे त्यांनी ही नोकरी नाकारली. हा निर्णय त्यांच्या देशप्रेमाचा आणि त्यागाचा सर्वोच्च नमुना मानला जातो. त्यानंतर त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यास समर्पित केले.नेताजींचे विचार महात्मा गांधींपेक्षा काहीसे वेगळे होते. गांधीजी अहिंसेवर विश्वास ठेवत होते, तर नेताजींना वाटत होते की सशस्त्र संघर्षाशिवाय भारताला स्वातंत्र्य मिळणार नाही. या मतभेदांमुळे काँग्रेसमध्ये तणाव निर्माण झाला, तरीही नेताजी गांधीजींचा आदर करत होते. त्यांनी काँग्रेसचे अध्यक्षपद भूषवले, परंतु मतभेदांमुळे अखेर त्यांनी काँग्रेसपासून वेगळा मार्ग स्वीकारला.

ब्रिटिशांच्या नजरेतून सुटण्यासाठी नेताजींनी केलेला गुप्त पलायनाचा प्रसंग आजही थरारक मानला जातो. नजरकैदेतून पळून जाऊन त्यांनी जर्मनी आणि नंतर जपानची मदत घेतली. परदेशात असताना त्यांनी “आझाद हिंद फौज” स्थापन केली. ही फौज केवळ सैन्य नव्हे, तर भारतीय स्वातंत्र्याच्या स्वप्नाची सशस्त्र अभिव्यक्ती होती. “तुम मुझे खून दो, मैं तुम्हें आज़ादी दूँगा” हे त्यांचे शब्द आजही देशवासीयांच्या अंगावर रोमांच उभे करतात.आझाद हिंद फौजेत पुरुषांबरोबरच महिलांनाही महत्त्वाची भूमिका देण्यात आली. राणी लक्ष्मीबाई पलटण ही महिलांची स्वतंत्र सैन्यतुकडी स्थापन करून नेताजींनी स्त्रीशक्तीचा सन्मान आणि विश्वास व्यक्त केला. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय तिरंगा पहिल्यांदा परकीय भूमीवर फडकला, ही गोष्ट भारतीय इतिहासातील अभिमानास्पद घटना आहे.

 

 

नेताजींचे व्यक्तिमत्त्व अत्यंत प्रभावी होते. त्यांच्यात नेतृत्वगुण, शिस्त, आत्मविश्वास आणि देशासाठी काहीही करण्याची तयारी होती. ते अत्यंत स्पष्टवक्ते होते आणि अन्यायाशी कधीही तडजोड करत नसत. त्यांच्या जीवनातील प्रत्येक निर्णय हा देशहिताचा विचार करून घेतलेला दिसतो. त्यांनी तरुणांमध्ये आत्मसन्मान, शौर्य आणि राष्ट्रप्रेम जागवले.

 

 

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या netaji subhas chandra bose मृत्यूबाबत आजही अनेक रहस्ये आहेत. १९४५ मध्ये विमान अपघातात त्यांचे निधन झाले, असे अधिकृतपणे सांगितले जाते, परंतु याबाबत विविध मतप्रवाह आणि शंका आजही अस्तित्वात आहेत. मात्र, त्यांचे शरीर भलेही आपल्यात नसले, तरी त्यांचे विचार, त्यांची ऊर्जा आणि त्यांचे स्वप्न आजही जिवंत आहे.नेताजी सुभाषचंद्र बोस जयंती साजरी करण्यामागील खरा उद्देश म्हणजे त्यांच्या विचारांचे स्मरण करणे आणि ते आपल्या जीवनात आचरणात आणणे. देशप्रेम म्हणजे केवळ घोषणा देणे नाही, तर प्रामाणिकपणे आपली कर्तव्ये पार पाडणे, समाजासाठी काम करणे आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे होय, हे नेताजींच्या जीवनातून शिकायला मिळते.आजच्या पिढीने नेताजींच्या जीवनाकडे केवळ इतिहास म्हणून न पाहता, प्रेरणास्रोत म्हणून पाहणे गरजेचे आहे. शिस्त, धैर्य, आत्मविश्वास आणि देशासाठी निःस्वार्थपणे काम करण्याची वृत्ती ही मूल्ये आत्मसात केल्यासच त्यांच्या जयंतीचे खरे सार्थक होईल. नेताजी सुभाषचंद्र बोस हे केवळ एका दिवसापुरते स्मरणात ठेवण्याचे नाव नाही, तर प्रत्येक भारतीयाच्या मनात सदैव जिवंत राहणारे स्वातंत्र्याचे तेजस्वी प्रतीक आहेत.