हवेत तरंगणारे सोमनाथ...लूट, नाश आणि पुनर्बांधणीची कहाणी

Somnath floating in the air गुजरातच्या काठियावाड प्रदेशातील सोमनाथ ज्योतिर्लिंग हे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी पहिले ज्योतिर्लिंग मानले जाते. हे समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेले मंदिर भगवान शिवाच्या ज्वालेच्या रूपातील प्रकटतेसाठी प्रसिद्ध आहे. पौराणिक कथांनुसार, सोमनाथ मंदिराचे शिवलिंग हवेत तरंगत असल्याचे दिसत असे. इतिहासात अनेक आक्रमकांनी या मंदिरावर हल्ला केला आणि ते लुटले. गझनीचा मुघल आक्रमक महमूद या दृश्य पाहून आश्चर्यचकित झाला. मंदिराच्या अधिकृत माहितीप्रमाणे, सोमनाथ हे भगवान चंद्रदेवाशी संबंधित असून चंद्रदेवाने येथे तपस्या करून दक्ष प्रजापतींच्या शापातून मुक्तता मिळवली होती. ब्रह्मदेवाच्या सल्ल्यानुसार चंद्रदेव प्रभास तीर्थस्थळी येऊन भगवान शिवाची कठोर तपस्या करीत होते. प्रसन्न होऊन, भगवान शिवांनी त्यांना शापमुक्त केले आणि त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी येथे लिंग ठेवले.

 

 

 

सोमनाथ मंदिराचे नाव ‘सोमनाथ’ म्हणजे चंद्राचा ईश्वर. मंदिराच्या स्थापनेत सोन्याचा, नंतर रावणाने चांदीचा आणि भगवान कृष्णाने चंदनाचा वापर केला असे मानले जाते. श्रीमद् आज जगतगुरु शंकराचार्य वैदिक संशोधन संस्थेचे अध्यक्ष स्वामी गजानन सरस्वती यांच्या माहितीनुसार, मंदिराची स्थापना स्कंद पुराणातील प्रभास परंपरेनुसार झाली होती आणि हे मंदिर प्राचीन काळापासून हिंदूंना प्रेरणास्थान मानले गेले आहे. इतिहासाच्या पानावर सोमनाथ मंदिरावर अनेकदा आक्रमण झाले. ७२५ मध्ये सिंधचे मुस्लिम गव्हर्नर अल-जुनैद यांनी पहिले मंदिर उद्ध्वस्त केले. १०२५ मध्ये क्रूर मोहम्मद गझनीने मंदिरावर हल्ला करून ७०,००० रक्षक ठार मारले, संगीतकार आणि नर्तकांची हत्या केली आणि मंदिराची संपत्ती लुटली. १२९७ मध्ये अलाउद्दीन खिलजीचा सेनापती नुसरत खान यांनी मंदिर उद्ध्वस्त केले. १३९४ मध्ये गुजरातचा सुलतान मुझफ्फर शाह आणि १४१२ मध्ये त्याचा मुलगा अहमद शाह यांनी मंदिर नष्ट केले. १६६५ मध्ये मुघल शासक औरंगजेबाने मंदिर पुन्हा उद्ध्वस्त केले आणि त्याची संपत्ती लुटली.

 

 

 

 

तथापि, मराठ्यांनी मुघलांवर विजय मिळवल्यानंतर, राणी अहिल्याबाई होळकर यांनी मंदिर पुन्हा बांधले. १९५० मध्ये तत्कालीन भारताचे गृहमंत्री सरदार वल्लभभाई पटेलांच्या संकल्पनेनुसार आधुनिक सोमनाथ मंदिराची पुनर्बांधणी झाली. १३ नोव्हेंबर १९४७ रोजी त्यांनी मंदिराचे अवशेष पाहिले आणि बांधकाम सुरू केले. हे आधुनिक मंदिर ११ नोव्हेंबर १९५१ रोजी तत्कालीन राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांनी पवित्र केले. गुजरात सरकारच्या माहितीप्रमाणे, पर्शियन विद्वान अल-बिरुनी यांनी मंदिराचे तपशीलवार वर्णन केले, ज्यामुळे ते जगभर प्रसिद्ध झाले. प्राचीन काळापासून ते आजपर्यंत सोमनाथ ज्योतिर्लिंग हिंदू धर्मातील श्रद्धास्थान म्हणून ओळखले जाते. सोमनाथ मंदिराची कहाणी फक्त धार्मिक श्रद्धेची नाही, तर लुटणे, नाश आणि पुनर्बांधणीच्या संघर्षाचीही आहे. या मंदिराच्या इतिहासातून हिंदू धर्माचे सौंदर्य, शौर्य आणि कष्टाची कहाणी अधोरेखित होते.