अमेरिकेच्या कारवाईनंतर मॉस्को आक्रमक!

moscow-aggressive-towards-us अमेरिकेने उत्तर अटलांटिक महासागरात रशियन ध्वजाखालील तेल टँकर जप्त केल्यानंतर मॉस्कोने तीव्र प्रतिक्रिया नोंदवली असून, या घटनेमुळे अमेरिका–रशिया संबंधांमध्ये नव्या तणावाची ठिणगी पडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. रशियन परराष्ट्र मंत्रालयाने या कारवाईचा कडाडून निषेध करताना इशारा दिला आहे की अशा कृतींमुळे युरो-अटलांटिक क्षेत्रात लष्करी आणि राजकीय अस्थिरता अधिक वाढू शकते. या घटनेचा परिणाम युक्रेन युद्धाशी संबंधित सुरू असलेल्या किंवा संभाव्य शांतता चर्चांवरही होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.

 

 

 

रशियन अधिकाऱ्यांच्या मते, अमेरिकेने केलेली ही जप्ती आंतरराष्ट्रीय सागरी कायद्याचे सरळ उल्लंघन आहे. संबंधित जहाजाला डिसेंबर महिन्यात रशियन ध्वजाखाली प्रवास करण्याची अधिकृत परवानगी देण्यात आली होती, असा दावा मॉस्कोने केला आहे. अमेरिकेसह पाश्चात्य देशांनी रशियावर लादलेले एकतर्फी निर्बंध बेकायदेशीर असल्याचे सांगत, त्याच्या आधारे खुल्या समुद्रात जहाज जप्त करणे अजिबात योग्य ठरू शकत नाही, असे रशियन परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे. मात्र या प्रकरणावर रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी अद्याप सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिलेली नाही. तसेच व्हेनेझुएलाचे अध्यक्ष निकोलस मादुरो यांच्या अमेरिकाभेटीबाबतही पुतिन यांनी मौन राखले आहे. रशियन राजनयिकांनी ही कारवाई अमेरिकेची उघड आक्रमकता असल्याचे म्हटले असले, तरी पुतिन यांनी थेट डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यावर टीका टाळल्याचे दिसून येते. आंतरराष्ट्रीय घडामोडींवर भाष्य करणारे माजी अमेरिकन अधिकारी डॅनियल फ्राइड यांच्या मते, या जप्तीमुळे रशिया अडचणीत सापडला आहे. रशियन शक्तीचे जे चित्र पुतिन यांनी उभे केले होते, त्याला ही घटना साजेशी नाही, कारण मॉस्को त्या जहाजाबाबत प्रत्यक्षात काहीच करू शकत नाही, असे फ्राइड यांनी म्हटले आहे.

फ्राइड यांच्या मते, युक्रेनवर केलेल्या आक्रमणानंतर आंतरराष्ट्रीय कायद्याबाबत तक्रार करण्याचा नैतिक अधिकार रशियाकडे उरलेला नाही. शिवाय संबंधित टँकरला रशियन ध्वज फडकवण्याची परवानगी केवळ तात्पुरती देण्यात आली होती, त्यामुळे रशियाचा कायदेशीर दावा देखील कमकुवत ठरतो. धोरणात्मक दृष्टीने पाहिले असता रशिया सध्या मोठ्या दबावाखाली असून, युक्रेनमधील युद्धात अपेक्षित यश न मिळणे, अर्थव्यवस्थेवरील ताण आणि आंतरराष्ट्रीय अलगाव यामुळे तो अधिक असुरक्षित स्थितीत आहे, असेही त्यांनी नमूद केले. टँकर जप्तीला प्रत्युत्तर म्हणून रशिया अमेरिकेच्या हितसंबंधांवर प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष कारवाई करू शकतो, मात्र ट्रम्प यांना उघडपणे आव्हान देण्याचा धोका पुतिन कदाचित पत्करणार नाहीत, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.

दरम्यान, अमेरिकन युरोपियन कमांडने स्पष्ट केले आहे की ‘बेला १’ नावाचे हे व्यापारी जहाज अमेरिकेने लादलेल्या निर्बंधांचे उल्लंघन करत होते, म्हणूनच ते जप्त करण्यात आले. अमेरिकेने मागील महिन्यात या टँकरचा पाठलाग सुरू केल्यानंतर त्याचे नाव बदलून ‘मरीनेरा’ ठेवण्यात आले आणि त्यावर रशियन ध्वज फडकवण्यात आला होता. ट्रम्प प्रशासनाने व्हेनेझुएलावर कडक तेल निर्बंध लागू केले असून, अमेरिकेच्या ऊर्जा विभागानुसार व्हेनेझुएलामधून होणारी तेलवाहतूक केवळ अमेरिकन कायदे आणि राष्ट्रीय सुरक्षेच्या हितसंबंधांशी सुसंगत असलेल्या मार्गांनीच होणे आवश्यक आहे. या पार्श्वभूमीवर झालेली ही जप्ती अमेरिका–रशिया संघर्षाला आणखी धार देणारी ठरू शकते, असे संकेत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दिले जात आहेत.