एमडीआर-टीबीच्या औषधांवरील पेटंट अर्ज फेटाळला

md r-tb treatment औषध-प्रतिबंधक क्षयरोग अर्थात मल्टिड्रग-रेझिस्टंट ट्युबरक्युलोसिस (एमडीआर-टीबी) रुग्णांसाठी उपचार अधिक परवडणारे ठरण्याच्या दृष्टीने भारतीय पेटंट कार्यालयाने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. ‘ग्लोबल अलायन्स फॉर टीबी ड्रग डेव्हलपमेंट’ (टीबी अलायन्स) या संस्थेचा औषधांच्या विशिष्ट संयोजनासंदर्भातील पेटंट अर्ज कार्यालयाने फेटाळून लावला आहे. या निर्णयामुळे बीपीएएल उपचार पद्धतीत वापरल्या जाणाऱ्या औषधांची स्वस्त उपलब्धता कायम ठेवण्याच्या प्रयत्नांना बळ मिळण्याची शक्यता आहे.

 

 

‘कॉम्बिनेशन अँटीबॅक्टेरियल कंपोजिशन अँड शॉर्ट कोर्स अँटीबॅक्टेरियल रेजिमेन’ या शीर्षकाखाली संबंधित पेटंट अर्ज दाखल करण्यात आला होता. मात्र, या अर्जाला टीबी रुग्णांच्या हक्कांसाठी काम करणारे कार्यकर्ते एल्ड्रेल टेलिस आणि गणेश आचार्य तसेच ‘दिल्ली नेटवर्क ऑफ पॉझिटिव्ह पीपल’ (डीएनपी+) यांनी विरोध केला.पेटंट कायद्याच्या कलम २५(१) अंतर्गत या अर्जाविरोधात पूर्व-अनुदान आक्षेप नोंदवण्यात आला होता. त्यानंतर भारतीय पेटंट कार्यालयातील पेटंट नियंत्रकाने कायद्याच्या कलम १५ अंतर्गत अर्ज फेटाळण्याचा निर्णय घेतला.

 

 

पेटंट कार्यालयाने नवीनतेचा अभाव, संशोधनातील नावीन्य किंवा वेगळेपणाशी संबंधित निकष आणि अन्य कायदेशीर बाबींच्या आधारे हा अर्ज नाकारल्याचे वृत्तात नमूद आहे. औषधांवर पेटंट मंजूर झाल्यास त्यांची निर्मिती आणि बाजारातील उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पेटंट अर्ज फेटाळल्याने संबंधित औषधांच्या अधिक परवडणाऱ्या उपलब्धतेसाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.एमडीआर-टीबीच्या उपचारांचा खर्च अनेक रुग्णांसाठी मोठे आव्हान ठरू शकतो. अशा परिस्थितीत प्रभावी औषधे परवडणाऱ्या किमतीत उपलब्ध राहणे महत्त्वाचे आहे. मात्र, पेटंट अर्ज फेटाळल्याने औषधांच्या किमती तातडीने कमी होतीलच, असे नाही. प्रत्यक्ष किमतींवर औषधांची उपलब्धता, उत्पादन आणि वितरण यांसारख्या घटकांचाही परिणाम होतो.