कासवांचे रक्षण करण्यासाठी ४००० किलोमीटरचा प्रवास करणारे ‘मिस्टर सी टर्टल’ सतीश भास्कर

satish bhaskar समुद्री कासवांना नामशेष होण्यापासून वाचवण्यासाठी भारतातील सतीश भास्कर यांनी केलेला प्रवास आणि त्यांचा संवर्धन कार्य आजही प्रेरणादायी ठरते. १९७० च्या दशकात भास्कर यांनी भारताच्या ७,५१६ किलोमीटरच्या किनाऱ्यांपैकी ४,००० किलोमीटरचा प्रवास करून समुद्री कासवांचे अधिवास चिन्हांकित केले. घरटे, अंडी, त्यांची संख्या आणि वर्तन याचा अभ्यास करून त्यांनी भारतातील समुद्री कासव संवर्धनाचे पहिले व्यापक नकाशे तयार केले.

 

 

 

 

भास्करचा प्रवास खूपच धाडसी होता. १९८२ मध्ये त्यांनी लक्षद्वीपमधील सुहेली बेटावर पाच महिने एकटे राहून हिरव्या समुद्री कासवांचे निरीक्षण केले. त्यांची पत्नी आणि तीन महिन्यांची मुलगी मागे सोडून भास्कर पावसाळ्यातील घरटी काळात बेटावर स्वतःला वाहून नेले. या काळात भास्कराला ट्रायजेमिनल न्यूराल्जिया आणि खाद्यअभावाचा सामना करावा लागला, तरीही ते आपल्या ध्येयापासून मागे हटले नाही.

 

भारताच्या किनाऱ्यांपासून अंदमान-निकोबार बेटांपर्यंत, केरळ, गुजरात, आंध्र प्रदेश, ओरिसा आणि इंडोनेशियातील पश्चिम पापुआपर्यंत भास्करच्या प्रवासामुळे समुद्री कासव संवर्धनासाठी एक ठोस संशोधन आधार तयार झाला. त्यांच्या अहवालांमध्ये ५० पेक्षा जास्त निबंध आणि निरीक्षणे आहेत, जी भारतीय आणि जागतिक संवर्धन पिढ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरली आहेत.

भास्कर यांना २०१० मध्ये आंतरराष्ट्रीय समुद्री कासव सोसायटीकडून ‘सी टर्टल चॅम्पियन्स’ पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यांच्या जीवन कार्यामुळे भारताला “मिस्टर सी टर्टल” म्हणून ओळख मिळाली.satish bhaskar मार्च २०२३ मध्ये त्यांचे निधन झाले, परंतु त्यांनी समुद्री कासव संवर्धनासाठी तयार केलेले नकाशे, अहवाल आणि प्रेरणादायी प्रवास आजही पुढील पिढ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरतात.