‘मास्टरांचे गाव’ म्हणून देशभरात ओळख

Master village India भारतातील अनेक गावे त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरांमुळे प्रसिद्ध आहेत. मात्र उत्तर प्रदेशातील बुलंदशहर जिल्ह्यातील सांखनी या गावाने शिक्षणाच्या जोरावर स्वतःची वेगळी आणि प्रेरणादायी ओळख निर्माण केली आहे. सुमारे 700 घरांच्या या गावात 400 हून अधिक शिक्षक असून 100 पेक्षा जास्त जण मुख्याध्यापक पदावर कार्यरत आहेत. त्यामुळेच या गावाला ‘मास्टरांचे गाव’ किंवा ‘शिक्षकांची फॅक्टरी’ अशी ओळख मिळाली आहे.

 

 

सांखनी गावातील शिक्षणाची परंपरा ही नव्याने निर्माण झालेली नसून तिची मुळे दीडशे वर्षांपूर्वीपर्यंत पोहोचतात. 1876 साली येथे मदरशाची स्थापना झाली आणि त्यानंतर 1880 मध्ये तुफैल अहमद यांनी गावातील पहिले शिक्षक म्हणून कार्य सुरू केले. त्या काळापासून गावात शिक्षणाची पायाभरणी झाली आणि तीच पुढे परंपरेत रूपांतरित झाली. आजही या परंपरेचा प्रभाव गावातील प्रत्येक कुटुंबावर स्पष्टपणे दिसून येतो.

सध्याच्या घडीला गावातील Master village India जवळपास प्रत्येक कुटुंबात किमान एक सदस्य शिक्षक आहे, तर अनेक कुटुंबांमध्ये दोन-दोन जण शिक्षण विभागात कार्यरत आहेत. त्यामुळे लहान वयापासूनच मुलांमध्ये शिक्षणाबद्दलची जाणीव आणि शिक्षक होण्याची प्रेरणा निर्माण होते. हीच परंपरा गावाच्या शैक्षणिक यशामागील मुख्य ताकद मानली जाते.विशेष म्हणजे, या गावातील मुलीही शिक्षणात आघाडीवर आहेत. अनेक महिला सरकारी शाळांमध्ये शिक्षक म्हणून कार्यरत असून त्यांनी विविध क्षेत्रांतही उल्लेखनीय यश मिळवले आहे. गावातील एका विद्यार्थिनीने वैद्यकीय प्रवेश परीक्षेत राज्यात अव्वल स्थान मिळवून राज्यपालांकडून सन्मान मिळवला होता, ही बाब गावासाठी अभिमानाची ठरली आहे.शिक्षणाला चालना देण्यासाठी गावात सामूहिक प्रयत्नही केले जातात. सरकारी नोकरीसाठी तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मोफत कोचिंगची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येते. या उपक्रमात गावातील शिक्षक तसेच बाहेर स्थायिक झालेले माजी विद्यार्थीही सक्रियपणे सहभागी होतात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना योग्य मार्गदर्शन Master village India आणि संसाधने सहज उपलब्ध होतात.गावातील शिक्षक हुसेन अब्बास यांनी ‘तहकीकी दस्तावेज’ हे पुस्तक लिहून सांखनीच्या शैक्षणिक परंपरेचा इतिहास जतन करण्याचा प्रयत्न केला आहे. या माध्यमातून गावाच्या यशोगाथेची माहिती व्यापक स्तरावर पोहोचत आहे.शिक्षणाच्या माध्यमातून सामाजिक आणि आर्थिक प्रगती साधता येते, याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे सांखनी गाव होय. आज हे गाव केवळ उत्तर प्रदेशातच नव्हे, तर संपूर्ण देशात शिक्षणाची प्रेरणादायी मिसाल म्हणून ओळखले जात आहे.