पीएम मोदींना निरोप नंतर रणसंग्राम; इराणवर कारवाईसाठी इस्रायलने हाच क्षण का निवडला?

israel-iran-war भारतातील इस्रायलचे राजदूत रुवेन अजार यांनी इराणविरुद्ध नुकत्याच झालेल्या लष्करी कारवाईबाबत महत्त्वाचे स्पष्टीकरण दिले आहे. इस्रायल आणि अमेरिकेने केलेले हल्ले पूर्वनियोजित नव्हते, तर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या इस्रायल दौऱ्यानंतर अचानक मिळालेल्या कार्यवाहीच्या संधीचा तो परिणाम होता, असे त्यांनी सांगितले. या कारवाईमागे इस्रायलने अनेक वर्षे केलेली गुप्तचर आणि लष्करी तयारी निर्णायक ठरल्याचेही त्यांनी नमूद केले.

 

 

२६ फेब्रुवारी रोजी पंतप्रधान मोदी आणि इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्यात द्विपक्षीय चर्चा झाली होती. या बैठकीत दोन्ही देशांनी परस्पर संबंधांना विशेष धोरणात्मक भागीदारीच्या पातळीवर नेण्याचा निर्णय घेत १७ महत्त्वाच्या करारांवर स्वाक्षऱ्या केल्या. या उच्चस्तरीय भेटीनंतर अवघ्या दोन दिवसांत अमेरिका आणि इस्रायलने इराणविरुद्ध व्यापक लष्करी मोहीम सुरू केली. israel-iran-war एका मुलाखतीत बोलताना अजार यांनी स्पष्ट केले की मोदी यांच्या दौऱ्यादरम्यान संभाव्य हल्ल्याबाबत इस्रायललाच ठोस माहिती नव्हती. प्रादेशिक घडामोडींवर चर्चा झाली होती, मात्र जे स्वतःलाच माहीत नव्हते ते इतरांशी कसे शेअर करणार, असे ते म्हणाले. पंतप्रधान मोदी परतल्यानंतरच ही कारवाईची संधी निर्माण झाली आणि त्यानंतर सुरक्षाविषयक मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली.

इराणकडून सातत्याने येणाऱ्या धमक्यांमुळे इस्रायलने मागील अनेक वर्षांत अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक करून आपली लष्करी आणि गुप्तचर क्षमता वाढवली. इराणी सत्ताकेंद्रांची कार्यपद्धती, त्यांची लष्करी यंत्रणा आणि निर्णयप्रक्रिया यांचा अचूक अभ्यास करण्यावर भर देण्यात आला. इराण व त्याच्या समर्थक गटांकडून डागल्या जाणाऱ्या क्षेपणास्त्रांना रोखण्यासाठी नवीन तंत्रज्ञान विकसित करण्यात आले, ज्यामुळे त्यांच्या हवाई संरक्षण व्यवस्थेत भेद करता येईल. या मोहिमेत इस्रायल आणि अमेरिकेने समन्वयाने काम केले. अब्राहम करारामुळे मध्यपूर्वेत हवाई पाहणी आणि लष्करी हालचालींसाठी सहकार्य सुलभ झाले. प्रदेशातील अमेरिकन नौदलाच्या उपस्थितीनेही या कारवाईला बळ दिले. इराणच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र प्रक्षेपकांवर, उत्पादन केंद्रांवर आणि साठवण स्थळांवर जोरदार हल्ले करण्यात आले.

इस्रायलने अत्याधुनिक लढाऊ विमाने आणि प्रगत संरक्षण प्रणालींचा वापर केला. लेझर तंत्रज्ञानावर आधारित ‘आयरन बीम’ प्रणालीने मानवरहित यंत्रे आणि रॉकेटचा धोका कमी करण्यात मदत केली. israel-iran-war तसेच ‘एरो-३’ आणि ‘डेव्हिड्स स्लिंग’ या प्रणालींद्वारे बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांना अडवण्यात आले. या सर्व यंत्रणांचे एकत्रित नियंत्रण आणि तत्काळ निर्णयप्रक्रियेसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि प्रशिक्षित अधिकाऱ्यांची मदत घेण्यात आली. तथापि, बहुतांश क्षेपणास्त्रे हवेतच निष्प्रभ करण्यात यश आले असले तरी एका बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्राने नागरी आश्रयस्थळी थेट प्रहार केल्याने नऊ जणांचा मृत्यू झाल्याची दुर्दैवी घटना घडली, असे अजार यांनी सांगितले.

इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांच्या मृत्यूनंतर इराणच्या भवितव्याबाबत विचारले असता अजार म्हणाले की पुढे इराणवर कोण राज्य करेल, हे तेथील जनतेने ठरवायचे आहे. इस्रायलने प्रामुख्याने इराणच्या लष्करी तळांवर आणि ‘बसीज’ केंद्रांवर लक्ष केंद्रित केले, जेणेकरून नागरिकांना दडपण्याची सत्तेची क्षमता कमकुवत होईल. इराणमध्ये हल्ल्यांपूर्वी झालेल्या निदर्शनांमध्ये इस्रायलच्या भूमिकेबाबत प्रश्न उपस्थित झाल्यावर अजार यांनी सांगितले की इस्रायलची साधने मर्यादित असून त्यांचा मुख्य भर स्वतःच्या सुरक्षेवर आहे. मात्र इराणी जनता स्वातंत्र्यास पात्र आहे, अशी भूमिका त्यांनी व्यक्त केली आणि परिस्थिती बदलण्यासाठी त्यांना संधी मिळावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली.