प्लाजमोडियम फाल्सिपॅरॉम मलेरिया 'राज्यासाठी गंभीर धोका'

Malaria हिवतापाच्या रुग्णांमध्ये गेल्या काही वर्षांत एक चिंताजनक ट्रेंड दिसून येत आहे. प्लाजमोडियम फाल्सिपॅरॉम (पी.एफ.) हा मलेरिया प्रकार, जो सामान्य मलेरियापेक्षा जास्त गंभीर आणि वेगाने शरीरावर परिणाम करणारा आहे, राज्यासाठी मोठा धोका बनला आहे. विशेषतः २०२३ ते २०२५ दरम्यान या प्रकाराच्या रुग्णसंख्येत वाढ झाली असून, तज्ज्ञांकडून यावर गंभीर इशारे दिले जात आहेत. जर या प्रकारावर वेळेवर उपचार न झाले, तर तो रुग्णाच्या जीवावरही बेतू शकतो.

 

 

सार्वजनिक आरोग्य विभागाने दिलेल्या आकडेवारीनुसार, २०२३ पासून हिवतापाच्या रुग्णसंख्येत सातत्याने वाढ होत आहे. यामध्ये, पी.एफ. प्रकाराचे प्रमाण ३९ टक्क्यांवरून ४२ टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे दिसून आले आहे. हा प्रकार सामान्य मलेरियापेक्षा अधिक वेगाने शरीरावर परिणाम करत असून, त्याच्या प्रभावामुळे मेंदूवर परिणाम होऊन "सेरेब्रल मलेरिया" होण्याचा धोका असतो. या गंभीर प्रकारामुळे बेशुद्धावस्था, झटके येणे, तसेच किडनी आणि लिव्हर निकामी होण्याचे गंभीर संकट निर्माण होऊ शकते. त्यामुळेच हा प्रकार ‘सायलेंट किलर’ म्हणून ओळखला जातो.

 

 

सध्याच्या वर्षात (२०२६) २१ एप्रिलपर्यंत राज्यात २७२० हिवताप रुग्ण नोंदवले गेले असून, त्यामध्ये ६३४ रुग्ण पी.एफ. प्रकाराचे आहेत. या आकडेवारीवरून, मृत्यूचे प्रमाण शून्य असले तरी धोका अजूनही टळलेला नाही, असे तज्ज्ञ सांगत आहेत. ही परिस्थिती अतिशय गंभीर आहे, कारण वेळेत उपचार न मिळाल्यास पी.एफ. मलेरिया रुग्णासाठी जीवघेणा ठरू शकतो.

 

 

राज्यातील सहा जिल्हे हिवतापाच्या Malaria  सर्वाधिक रुग्णांसाठी ओळखले जात आहेत. गडचिरोली, रायगड, सिंधुदुर्ग, सातारा, रत्नागिरी आणि चंद्रपूर या जिल्ह्यांमध्ये हिवतापाचे प्रकोप जास्त आहे. त्याचबरोबर, शहरी भागांमध्येही हिवतापाचे प्रमाण वाढले आहे. बृहन्मुंबई, ठाणे, पनवेल, कल्याण, मिराभाईंदर आणि वसई विरार यांसारख्या शहरी भागातही हिवतापाचे रुग्ण वाढले आहेत. यावरून स्पष्ट होते की, हा आजार फक्त ग्रामीण भागातच मर्यादित नाही, तर शहरी भागांमध्येही वेगाने पसरत आहे.हिवताप आणि मलेरिया नियंत्रणासाठी सर्वात महत्त्वाचा उपाय म्हणजे डासांची पैदास रोखणे. साचलेले पाणी काढून टाकणे, परिसर स्वच्छ ठेवणे आणि डास नियंत्रणाच्या उपाययोजनांना सक्रियपणे सहकार्य करणे हे अत्यंत आवश्यक आहे. भविष्यात लसींचा वापर मलेरिया नियंत्रणात महत्त्वाची भूमिका निभावू शकतो, परंतु सध्या सातत्यपूर्ण प्रतिबंधात्मक उपाय आणि वेळेवर उपचार हेच मलेरियावर मात करण्याचे सर्वात प्रभावी मार्ग ठरतात.

राज्य शासन आणि सार्वजनिक आरोग्य विभागाने मलेरिया आणि हिवतापावर प्रभावी नियंत्रण ठेवण्यासाठी कठोर उपाययोजना आणि जनजागृती सुरू केली आहे. तथापि, नागरिकांमध्ये जागरूकता वाढवणे आणि त्यांच्या सहभागातूनच या प्रकोपावर नियंत्रण मिळवता येईल.