धोक्याची घंटा यंदा कमी पाऊस

IMD monsoon देशातील मान्सूनबाबत भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या नव्या दीर्घकालीन अंदाजामुळे पुन्हा एकदा शेतकरी आणि कृषी क्षेत्राची चिंता वाढली आहे. जून ते सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत देशात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली असून, काही भागांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे.

 

 

हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार यंदा देशातील एकूण पर्जन्यमान दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे ९० टक्क्यांपर्यंत राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे “सामान्यपेक्षा कमी पाऊस” हा सर्वाधिक संभाव्य कल असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. विशेषतः कृषीप्रधान ‘मॉन्सून कोअर झोन’मध्येही पावसाची तूट राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे, ज्याचा थेट परिणाम खरीप हंगामावर होऊ शकतो.मध्य भारत, दक्षिण द्वीपकल्पीय भाग आणि उत्तर-पश्चिम भारतात पावसाचे प्रमाण तुलनेने कमी राहू शकते, तर ईशान्य भारतात काही प्रमाणात सामान्य पावसाची शक्यता कायम आहे. देशातील अनेक भागांमध्ये जून महिन्यातही पावसाची कमतरता भासू शकते, असा अंदाज हवामान विभागाने वर्तवला आहे.

या पार्श्वभूमीवर उष्णतेच्या लाटांचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता असून अनेक राज्यांमध्ये तापमानाचा पारा चढलेला राहू शकतो. परिणामी जलसाठे, पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता आणि शेती उत्पादन यांच्यावर ताण निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

हवामान तज्ज्ञांच्या मते IMD monsoon  प्रशांत महासागरातील ‘एल निनो’ स्थितीचा प्रभाव भारतीय मान्सूनवर नकारात्मक परिणाम करू शकतो. त्यामुळे पावसाच्या वितरणात अनियमितता निर्माण होण्याची शक्यता आहे. याच कारणामुळे कृषी उत्पादन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि जलव्यवस्थापन यांसमोर मोठी आव्हाने उभी राहू शकतात.या अंदाजामुळे राज्यासह देशातील शेतकरी वर्गामध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. खरीप हंगामाच्या नियोजनासाठी जलसंधारण, सिंचन व्यवस्था आणि दुष्काळ व्यवस्थापन यावर तातडीने भर देण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. हवामान विभागाच्या या इशाऱ्यामुळे आगामी काही महिने शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेसाठी निर्णायक ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.