धर्म अध्यात्म

कुलदैवत किंवा कुलदेवी म्हणजे काय?

प्रत्येक घराण्याचे एक कुलदैवत असते. बहुतेक घरामधून लग्न, मुंज, वास्तू, मंगलकार्य अशा मोठ्या कार्यक्रमानंतर कुलदैवताला जाणे हा महत्त्वाचा भाग असतो. कुलदैवत किंवा कुलदेवी म्हणजे काय? आपले कुलदैवत कुठे आहे? त्याचे महत्त्व काय? कुलदैवतासंबंधी आपलं काय कर्तव्य आहे?   हे सर्व प्रश्न दिवसेंदिवस अनुत्तरित राहतात. विभक्त कुटुंबपद्धतीमुळे याची उत्तरे सांगणारी ज्येष्ठ मंडळी जवळ नसतात आणि घरात एखादी समस्या उद्भवली की धावपळ सुरू होते. आपल्या आध्यात्मिक उन्नतीसाठी ज्या देवतेची उपासना आवश्यक असते, ..

श्राद्ध कां करायचे?

वेदांग शास्त्री भाद्रपदाच्या दुसर्‍या पंधरवड्यांत म्हणजे कृष्ण पक्षांत ज्याला पितृपक्ष, पक्ष पंधरवडा, श्राद्ध पक्ष असे म्हटले जाते त्यात मरण पावलेल्या म्हणजेच अपार्थिव झालेल्या आपल्या पितरांची कृतज्ञतेने आठवण करायची आणि त्यांची पूजा करायची... पितृपक्ष म्हणजे अशुभकाळ, स्मशानकाळ असा समज आहे. थोडे गुढाचे आणि म्हणूनच भीतीचेही वलय या संस्काराला आहे.   पितृपक्षामध्ये आपण पितरांना उद्देशून श्राद्ध करतो. त्यातून आपण त्यांच्याबद्दलची आपल्या मनात असणारी श्रद्धा व्यक्त करत असतो. श्रद्धा ..

शोध अमरनाथ गुहेचा

आपल्याकडे अमरनाथ यात्रेला मोठं महत्त्व आहे. बर्फाच्या शिवलिंगाचं दर्शन घेण्यासाठी भक्तमंडळी उत्सुक असतात. अमरनाथाच्या पवित्र गुहेत शंकराने पार्वतीला अमरकथा सांगितली होती, असे मानले जाते. अमरनाथची ही यात्रा कशी लोकप्रिय झाली? या गुहेचा शोध नेमका कोणी लावला, याविषयीची ही रंजक माहिती... अमरनाथ गुहेचा शोध सोळाव्या शतकात एका मुस्लीम मेंढपाळाने लावला, असं जाणकारांचं म्हणणं आहे. यानंतर या स्थानी भक्तमंडळींचा वावर सुरू झाला. याबाबत एक आख्यायिका सांगितली जाते. ती अशी की, हा मेंढपाळ मेंढ्यांना चरायला घेऊन ..

असे असावे घराचे कोपरे

वास्तूशास्त्रानुसार घरातल्या दिशांचं, आणि प्रत्येक कोपर्‍याचं वेगळं महत्त्व असतं. घराच्या प्रत्येक कोपर्‍याची रचना वास्तूशास्त्रानुसार करण्यात आली तर घरात समृद्धी आणि समाधान नांदतं. फक्त एवढंच नाही तर कुटुंबातल्या सदस्यांना मानसिक शांतता लाभते. म्हणूनच घरातल्या प्रत्येक कोपर्‍याची माहिती घेणं गरजेचं आहे. त्याविषयी...  घराचा उत्तर-पश्चिम कोपरा समृद्धी आणि सकारात्मकतेचं प्रतिक असतो. घराचा हा कोपरा कधीही अंधारात असू नये. हा कोपरा अंधारात असेल तर घरात नकारात्मक शक्तींचा प्रभाव ..

वास्तू शास्त्राच्या दृष्टीने गणेश पूजन

वास्तू नियमांनुसार आपण गणेशाची स्थापना ईशान्य, पश्चिम आणि वास्तूच्या ब्रह्म स्थानी करू शकता. हे शक्य न झाल्यास वास्तूच्या पूर्व ते पश्चिम या उत्तर गोलार्धात कोठे ही करू शकता. वास्तूचा दक्षिण गोलार्ध हा गणेश स्थापनेसाठी पूर्णपणे वर्ज्य आहे. गणेशाचे मुख पूर्व किंवा पश्चिम दिशेस होईल अशी व्यवस्था करावी. सर्व प्रथम ज्या ठिकाणी गणेश पूजन करणार आहात तो पसिसर मोठ्या मिठाच्या पाण्याने धुऊन घ्यावा म्हणजे त्या ठिकाणी असलेली अशुभ ऊर्जा नाहीशी होवून शुभ ऊर्जेच्या लहरीत वाढ होईल. या नंतर या परिसरातील देशी गाईचे ..

गणपती का बसवतात?

आपण सगळे दर वर्षी गणपती बसवतो; पण का बसवतो, याचे कारण कोणालाही माहीत नाही. आपल्या धर्म ग्रंथानुसार भगवान वेद व्यास ऋषी यांनी महाभारत हे महाकाव्य रचले, परंतु त्यांना त्याचे लिखाण करणे शक्य होत नव्हते म्हणून त्यांनी श्री गणेशाची आराधना केली आणि गणपतीला महाभारत लिहिण्याची विनंती केली. त्या वेळी गणपतीने होकार दिला. हे लिखाण दिवस- रात्र चालले आणि त्या मुळे गणपतीला थकवा आला आणि शरीरातील पाणीही वर्ज्य झाले.   अशावेळी गणपतीच्या शरीराचे तापमान वाढू नये म्हणून व्यास यांनी श्री गणपतीला मृत्तिकेचे ..

पिठोरी अमावास्या

प्रज्ञा जयंत बापटएका ब्राह्मणाकडे श्रावणाच्या अमावास्येला श्राद्ध असे. पण, त्याच दिवशी त्याच्या सुनेला मुलगा होई आणि मरून जाई. श्राद्धविधी होतच नसे. असं सातदा झालं. ब्राह्मण रागवला. सुनेला रानात हाकलून दिलं. सून भीतीने झाडाआड बसून राहिली. थोड्या वेळाने तिथे नागकन्या, देवकन्या, अप्सरा आल्या. त्यांनी शंकराची पूजा केली. प्रसाद घ्यायला सुनेने हात पुढे केला. ‘‘बाई, बाई, कोण तू?’’ सुनेने रडत रडत कर्मकहाणी सांगितली. नागकन्या, देवकन्यांनी तिच्याकडून योगिनींची पूजा करवून घेतली. तिची ..

वास्तुशास्त्र : घरातील देव्हारा

घरातील देव्हारा ही देवाच्या प्रार्थनेची पवित्र जागा असते. म्हणूनच तिथे सकारात्मक वातावरण आणि शांतता असणे गरजेचे असते. देव्हार्‍याची जागा वास्तुशास्त्राला अनुसरून ठरवली तर घरामध्ये सुखसमृद्धी नांदते. घरात स्वतंत्र पूजेची खोली असणे अगदी चांगले असले, तरी मोठ्या शहरांमध्ये जागेच्या उपलब्धतेअभावी ते नेहमीच शक्य होत नाही. देव्हार्‍याची जागा हा घराचा अत्यंत शांत भाग असला तर तेथे दैवीशक्ती भरून राहते. ही अशी जागा आहे जेथे आपण परमेश्वराशी लीन होतो आणि त्याची शक्ती आपल्याला प्राप्त होते. देव्हारा ..

शनीची पूजा करताना...

शनीला प्रसन्न करून घेण्यासाठी आपण पूजा करतो. परमेश्वर कृपाळू आणि दयाळू असतो. तो आपल्या भक्तांवर कृपेचा वर्षाव करतो. िंहदू धर्मात तब्बल 33 कोटी देवीदेवता असल्याचं मानलं जातं. त्यापैकी एक म्हणजे शनीदेव. शनीच्या साडेसातीच्या काळात तसंच महादशेच्या काळात अनेक विघ्न येतात अशी भीती घातली जाते. त्यामुळे पीडा मागे लागू नये यासाठी शनीची आराधना केली जाते. शनीबाबत भक्तांच्या मनात एकप्रकारची दहशत असते. पण प्रत्यक्षात शनी ही न्यायप्रिय देवता आहे. धर्माने वागणार्‍याला शनी कधीच त्रास देत नाही, उलट त्याचा उद्धारच ..

सोमवारची शिवामुठीची कहाणी

आटपाट नगर होतं. तिथं एक राजा होता. त्या राजाला चार सुना होत्या. तीन आवडत्या होत्या, एक नावडती होती. आवडत्या सुनांचा तो चांगला प्रतिपाळ करी. नावडतीला जेवायला उष्टं, नेसायला जाडंभरडं, राहायला गुरांचं बेडं दिलं. गुराख्याचं काम दिलं. पुढं श्रावणमास आला. पहिला सोमवार आला. ही रानी गेली. नागकन्या-देवकन्यांची भेट झाली. त्यांना विचारलं, बाई बाई, कुठं जाता? महादेवाच्या देवळी जातो, शिवामूठ वाहतो. यानं काय होतं? भ्रताराची भक्ती होते. इच्छित कार्य सिद्धीस जातं. मुलंबाळं होतात. नावडती माणसं आवडती होतात. वडील मनुष्यांपास..

महादेव रुद्राभिषेक

कलियुगामध्ये आपल्यावर येत असलेल्या नाना प्रकारच्या संकटातून आपली सुटका करावयाची असल्यास तसेच आपल्या वास्तूतील दोष व कलह परिहार करण्यासाठी, सर्व विघ्ने दूर होण्यासाठी, सर्व रोग नाहीसे होऊन दीर्घ आयुष्य प्राप्त व्हावे यासाठी, विद्या व लक्ष्मी प्राप्ती होण्यासाठी आणि मनातील इच्छा पूर्ण होण्यासाठी, श्रीशिवाचे आशीर्वाद मिळविण्यासाठी आपल्याला रुद्र अभिषेक हे प्रभावी अनुष्ठान आहे व रुद्राभिषेक अभिषेक आपल्या कुलदेवी अथवा श्री महादेवाला आपल्या घरीत वर्षातून एक तरी करावा. अभिषेक करून अभिषेकाचे तीर्थ पूर्ण वास्तूमध्य..

दिव्यांच्या अवसेची कहाणी...

आषाढात दिवस छोटा होत असतो. संध्याकाळी आषाढ घनांनी आभाळ भरून जातं. काळेजांभळे ढग दाटीवाटीनं जमतात आणि लवकरच दिवेलागणीची वेळ होते. आषाढातली अवस तर जास्तच काळोखी. त्या अवसेची कहाणी- दिव्यांच्या अवसेची कहाणी.    एक होता राजा. त्याची एक सून. रूपानं साजरी, गुणानं गोजरी, कामाची कम्मळजा...! लहानांना जीव लावी. मोठ्यांचा मान ठेवी. सगळे जेवल्यावर आपण जेवी. रोज घरातले दिवे-पणत्या, मिणमिणत्या समया, नंदादीप, लामणदिवे घासूनपुसून स्वच्छ ठेवी. टेंभे, पलिते जागेला लावी. तिन्ही सांजेला एक दिवा देवाला, ..

कशी करावी पूजा?

प्रत्येक धार्मिक व्यक्तीच्या घरात देवघर असतं. घरात पूजाप्रार्थनाही केली जाते. पण कळत-नकळत होणार्‍या काही चुकांमुळे आपल्याला इच्छित लाभ मिळत नाहीत. पूजा अर्चनेचं योग्य फळ मिळण्यासाठी नेमकं काय करायला हवं याविषयी...  देवघरातल्या मूर्तींचा आकार फार मोठा असू नये. देवघरातलं शिवलिंग हाताच्या अंगठ्यापेक्षा मोठं असू नयेे. शिवलिंगाचं पूजन करताना अनेक नियमांचं पालन करावं लागतं. त्यामुळे छोटं शिवलिंग योग्य ठरतं. तसंच इतर देवांच्या मूर्तीही छोट्या असायला हव्यात. पूजा करणार्‍याचं तोंड ..

माझे माहेर पंढरी...

प्रज्ञा जयंत बापटसगळ्या संतांचं, वारकर्‍यांचं प्रेमाचं गाव म्हणजे पंढरपूर! तिथल्या बापरखुमादेवीवराला संतांची मांदियाळी विठूमाउली म्हणते. जनसामान्यांच्या मनात पिढ्यान्‌पिढ्या रुजलेलं ‘विठोबा रखुमाई’चं अद्वैत 28 युगांपासून सगळ्यांचं माहेरपण करत आहे. कटीवर हात ठेवून समचरण असलेला पांडुरंग अठरापगड जातीच्या, बारा बलुतेदारांच्या पुरुषसूक्ताचं मूर्तरूप वाटतो. त्या विठ्ठलाची उभी राहण्याची पद्धतच सांगते- ‘स भूमीं विश्वतो वृत्वाऽत्य तिष्ठत्‌ दशांगुलम्‌.’  &nbs..

ज्योतिर्लिंगांची स्थाने आणि महत्त्व

राघव शास्त्री भारतातील प्रमुख शिवस्थाने म्हणजे ज्योतिर्लिंगे बारा आहेत. ती तेजस्वी रूपात प्रादुर्भूत झाली. त्यांची स्थाने पुढीलप्रमाणे आहेत.  श्री सोमनाथ, प्रभासपट्टण, वेरावळजवळ, सौराष्ट्र, गुजरातश्री मल्लिकार्जुन, श्रीशैल्य, आंध्रप्रदेशश्री महाकालेश्वर, उज्जैन, मध्यप्रदेशश्री ओंकारेश्वर, ओंकार, मांधाता, मध्यप्रदेशश्री केदारनाथ, हिमालयश्री भीमाशंकर, खेड, पुणे, महाराष्ट्रश्री विश्वेश्वर, वाराणसी, उत्तरप्रदेशश्री त्र्यंबकेश्वर, नाशिकजवळ, महाराष्ट्रश्री वैद्यनाथ, परळी, बीड, महाराष्ट्रश्री ..

श्रावणातील वार विशेष

 1 ऑगस्ट पासून हिंदू श्रावण महिना सुरू झाला आहे. हा व्रते, अनुष्ठाने, उपवास आणि सणवार या साठी अत्यंत गजबजलेला महिना आहे. चार्तुमासातला अत्यंत महत्त्वाचा असा हा महिना आहे. या महिन्यातील प्रत्येक वार हा काहीतरी विशेष असतो. आठवड्यातील सातही दिवसांना आपले एक महत्त्व आहे. ऐरवी बुधवारला तसे काही नसते मात्र श्रावणात बुधवारचेही आपले महत्त्व आहे. तर पाहुया आठवड्यातील प्रत्येक वाराचे श्रावणी महत्त्व.  रविवार : श्रावणातील प्रत्येक रविवारी गभस्ती नावाच्या सूर्याचे पूजन करण्यास सांगितले आहे. ..

अपमान झाल्यास...

अपमान झाल्यानंतर कोणालाही प्रचंड चीड येते. अपमान करणार्‍या व्यक्तीवर सूड उगवण्याचा किंवा अपमानाचा वचपा काढण्याचा विचार मनात डोकावतो. अपमानित झाल्याने दु:ख होणंं स्वाभाविक असलं तरी आततायीपणे निर्णय घेऊ नये. एका गुरुवर्याच्या या कथेतून आपण धडा घेऊ शकतो. सायंकाळच्या वेळी हे गुरु आश्रमात आपल्या स्थानी शांत बसले होते. अस्ताला जाणार्‍या सूर्याकडे ते एकटक बघत होते. त्याचवेळी एक शिष्य आला आणि म्हणू लागला, रामजी नावाच्या जमीनदाराने माझा अपमान केला आहे. तुम्ही माझ्यासोबत चला आणि त्याला त्याची जागा ..

प्रार्थनेतील शक्ती

प्रार्थनेत शक्ती असते असं म्हणतात. समूह प्रार्थनेने अशक्य गोष्टीही साध्य करता येतात. भक्ताची प्रार्थना भगवंतापर्यंत पोहोचते. प्रार्थना म्हणजे भगवंताला केलेलं आवाहन. या आवाहनामुळे परमेश्वराने स्वत:कडच्या सकारात्मक शक्तीने भक्ताच्या कार्यात किंवा इच्छित साध्य करण्यात अडथळे दूर करावे, नकारात्मक ऊर्जेचा नायनाट व्हावा, अशी अपेक्षा असते. प्रार्थनेतलं शास्त्र जाणून घेतलं तर त्यावरचा आपला विश्वास अधिक दृढ होईल.   प्रत्येक कृतीला सकारात्मक आणि नकारात्मक अशा दोन्ही प्रतिक्रिया असतात. त्यामुळे ..

का झाली राधा-कृष्णाची ताटातूट?

राधा आणि कृष्ण यांच्या प्रेमाची उदाहरणं दिली जातात. मंदिरांमध्ये राधा-कृष्णाची मूर्ती आढळते. कृष्णासोबत राधेचं नाव जोडलं जातं. कृष्ण राधेचा सखा पण कृष्णाने राधेशी विवाह केला नाही. एवढं प्रेम असूनही त्याने राधेला दूर ठेवलं. कृष्ण म्हणजे साक्षात परमेेश्वर. पण आपल्या प्रेयसीशी त्याचं मिलन झालंच नाही. कृष्णाने राधेशी विवाह का केला नाही, याचं कुतुहल भक्तांना वाटत आलंय. यामागे काही कारणं आहेत. त्याविषयी जाणून घेऊ...   श्रीकृष्णाला बांधून ठेवलेलं असताना त्याची आणि राधेची पहिली भेट झाली. या ..

कसं करावं हनुमान चालिसाचं पठण?

हनुमान ही देवता बलदायी आणि भयनाशक आहेे. मारूती स्तोत्र आणि हनुमान चालीस यांच्या नियमित पठणाने अनेक अडचणी आणि दोषांपासून मुक्ती मिळते तसंच हनुमंताची कृपा प्राप्त होते. हनुमान चालीसा पठणाचे काही नियम आहे. या नियमांचं पालन केल्यास भक्तांना अनेक लाभ होतात. हनुमान चालीसाचं पठण कसं आणि कधी करावं, याविषयी...  रात्रीच्या वेळी हनुमान चालीसा या पोथीचं पठण केल्याने अनेक दोष दूर होतात. साडेसाती मागे लागली असेल तर या उपायामुळे शनीचा नकारात्मक प्रभाव कमी होतो. मंगळवार आणि शनिवारी सकाळी हनुमान चालीसाचं ..

एकमुखाने बोला जय जय हनुमान...!

हनुमंताने आपले आयुष्य रामाच्या सेवेत घालविले. सर्वप्रथम रामदास हे हनुमंतच आहेत. नवविधाभक्तीमधील दास्यभक्ती ही त्यांनी आयुष्यभर आचरणात आणली. हनुमंताने आपली सेवक ही भूमिका उत्कृष्टपणे निभावली. जरी हनुमंत स्वत:ला सेवक समजत असत व या नात्याने प्रभू रामचंद्र त्यांचे मालक होते तरी जर आपण ‘उघडा डोळे, पाहा नीट’ या वाक्प्रचारानुसार चौकशी केली, तर भारतात जितकी मंदिरे प्रभू श्रीरामांची आहेत त्यापेक्षा खूप जास्त मंदिरे ही हनुमंताची आहेत. भक्त हा देवापेक्षा मोठा असतो, याचाच हा प्रत्यय आहे. समर्थ रामदास ..

साथ परमेश्वरी शक्तीची

माणसाच्या आयुष्यात अनेक अडचणी येतात. मनुष्याला बराच संघर्ष करावा लागतो. अपयशाचा सामना करावा लागतो. सततचं अपयश, संघर्ष यामुळे मनुष्य खचून जातो. हतबल होतो. सगळ्या आशा संपतात. स्वत:वरचा विश्वास डळमळीत होऊ लागतो. अशा वेळी मनुष्याला आधार असतो तो परमात्म्याचा. सगळं काही संपलंय असं वाटत असताना माणसाने परमेश्वरी शक्तीवर विश्वास ठेवला पाहिजे. परमेश्वरी शक्तीच्या मदतीने माणूस कोणत्याही क्षणी आश्चर्यजनक यश मिळवू शकतो. परमेश्वरी शक्तीवर विश्वास ठेवणारा मनुष्य कधीही निराश होत नाही. त्याचा आत्मविश्वास डळमळत नाही. ..

चातुर्मास कहाण्यांमागच्या कहाण्या...

दरवर्षी आषाढी एकादशीपासून चातुर्मास सुरू होतो. त्याचं सगळ्यांना अप्रूप असतं. बायकांना विशेषच. चातुर्मासात वेगवेगळे सण, पूजा, उपवास, उत्सव असतात. त्यानिमित्ताने खाणंपिणं, नटणं-मुरडणं, खेळणंसुद्धा मनसोक्त होते. या सगळ्यात आजकाल थोड्याशा दुर्लक्षित होतात त्या कहाण्या. या चातुर्मासाच्या कहाण्या आजकाल पुस्तकांमधे संकलित आणि मुद्रितरूपात सहज वाचता येतात. या कहाण्यांची भाषा जुनी आहे. कहाण्या गद्य असल्या तरी त्यात एक लय आहे, ताल आहे. शब्दांना लडिवाळपण आहे. कुणी आणि केव्हा रचल्या या कहाण्या? या कहाण्यांना ..

बदल मुलांच्या अभ्यासिकेतील

सध्या परीक्षांचा माहोल आहे. यामुळे मुलं अभ्यासात गढून गेली आहेत. परीक्षेत चांगले गुण मिळवण्यासाठी भरपूर अभ्यास केला पाहिजे. मेहनत घेतली पाहिजे. त्याशिवाय यश मिळू शकत नाही. पण काही मुलांचं अभ्यासात लक्ष लागत नाही. पाठांतर करून काही लक्षात रहात नाही. खूप अभ्यास केला तरी चांगले गुण मिळत नाहीत. अभ्यासिकेतल्या वास्तूदोषांमुळे असं होऊ शकतं. मुलांच्या अभ्यासिकेची रचना करताना या बाबी ध्यानात घेतल्या तर वास्तूदोष दूर होऊन त्यांना यश मिळू शकतं.  मुलांच्या अभ्यासाचं टेबल चौकोनी असावं. गोल किंवा अंडाकृती ..

अतर्क्य आणि अनपेक्षित

हे जग चित्रविचित्र घटनांनी भरलेलं आहेे. आपल्या आसपास विविध घटना घडत असतात. काही गोष्टींवर, घटनांवर विश्वास ठेवणं कठीण जातं. अकल्पित, अतर्क्य असं काहीतरी घडत असतं. उदाहरण द्यायचं झालं तर सुकलेलं रोपटं काढून टाकावं असा विचार आपल्या मनात अगदी सहज येतो. पण आपण कंटाळा करतो. दुसर्‍या दिवशी त्या रोपट्याला नवी पानं आलेली असतात. इवली इवली पानं आपल्याला खुणावत असतात. ट्रेनमध्ये प्रचंड गर्दी असते. अगदी चढायलाही जागा नसते. बसण्यास जागा मिळण्याची सुतराम शक्यता नसते. अशा वेळी अचानक कोणीतरी उठतं आणि बसायला ..

घरात कोणती चित्रं नसावी?

घर सजवायला कोणाला आवडत नाही? महागड्या फर्निचरसोबत घरात छानशी चित्रं लावली जातात. वेगवेगळ्या चित्रांनी भिंती सजवल्या जातात. आपल्या आसपासची प्रत्येक वस्तू आणि व्यक्ती ब्रह्मांडातल्या शक्तींना आकर्षित करत असते. आपल्या आसपास नकारात्मक ऊर्जा असेल तर विपरित परिस्थितीचा सामना करावा लागतो. म्हणूनच सकारात्मक विचार असणार्‍या व्यक्ती आणि सकारात्मकता निर्माण करणार्‍या वस्तूंना जवळ करणं गरजेचं ठरतं. वास्तूशास्त्राच्या दृष्टीने ठराविक प्रकारची चित्रं अयोग्य मानली जातात. अनावधानानेकिंवा पुरेशा माहितीअभावी ..

महादेवाच्या पिंडीबाबत महत्त्वाचे...

भगवान महादेवाच्या पूजेबद्दल काही महत्त्वाची माहिती..- घरात देवघरात महादेवांची पींड ठेवावी मूर्ती/ फोटो नाही.- घरात देवघरातील पींडीवर नाग नसावा तथा नंदीही नसावा.- पींड साधी दगडी असली तरी चालते मात्र, शक्यतो पितळेची असावी.- देवघरातील पींड 3 इंचा पेक्षा मोठी असू नये ती 3 इंच पेक्षा छोटी असावी.- भगवान महादेव हे देवाधिदेव असून हे न्यायप्रिय दैवत आहेत आणि यांचे सर्व प्रकारचे भक्त आहेत, जसे देव, दानव, यक्ष, किन्नर, भूतं, प्रेतं, पिशाच्चं आणि इतरही अनेक योनी जीव महादेवास भजतात. जिथे महादेवांची मूर्ती/फोटो ..

भुकेला चकोर...

भगवंताची भक्ती म्हणजे ईश्वराविषयीचे प्रेम. त्याकरिता मनाचे संयमन व त्याकरिता योग व भक्ती हा दुग्धशर्करेचा योग घडायला हवा.   आहारविहार, इंद्रियनिरोध, नियमित राहणे, ईश्वराच्या प्रेमाची साधने कोणती? नामस्मरण, कथा-कीर्तन, साधू-समागम व सद्गुरुकृपा. भगवंताच्या स्मरणाशिवाय जी कर्मे होतात, ती वाईट कर्मे. जो नामात प्रपंच करील त्याचा अभिमान नष्ट होतो, सुखसमाधान मिळते. अनावर मनाला नामाचे ओंडके बांधावे म्हणजे सुखसमाधानाचा लाभ होतो.‘कैवल्याच्या चांदण्याला भुकेला चकोरचंद्र व्हा हो पांडुरंगा ..

नामस्मरणभक्ती

परमेश्वराचे नामस्मरण का, कशाकरिता करायचं, असा प्रश्न बर्‍याचदा निर्माण होतो. आपण मनुष्यदेह घेऊन जन्माला आलो आहोत. प्रत्येक जिवाच्या ठिकाणी परमेश्वराची शक्ती आहे, पण ती सुप्तावस्थेत आहे. ती सुप्त असूनसुद्धा मनुष्य बुद्धिमान असू शकतो. आपण जर भगवंताचं चिंतन केलं, नामस्मरण केलं, तर मनुष्याच्या अंतरंगात असलेली ईश्वरीशक्ती जागृत होते. त्यामुळे षड्रिपूंवर ताबा मिळवता येतो. सदसद्विवेक बुद्धी निर्माण होते. वस्तूचे नाव िंकवा नाम म्हणजे वस्तूची खूण असणारा नुसता शब्द नव्हे. नाम म्हणजे त्या वस्तूच्या अंतरंगात ..

महत्त्व अखंड ज्योतीचं...

देवीची आराधना करताना अनेक घरांमध्ये अखंड ज्योत लावली जाते. या दिवसात दिवा तेवता ठेवला जातो. इतर अनेक प्रसंगांमध्येही घरात अखंड ज्योत लावली जाते. अखंड ज्योेत लावण्यामागचा उद्देश आणि महत्त्व आपण जाणून घेऊ या...  देवी दुर्गेची अनेकविध रूपं आहेत. दुर्गा देवीच्या प्रत्येक रूपाप्रतीचा भक्तीभाव या अखंड ज्योतीच्या माध्यमातून व्यक्त होतो. देवी दुर्गा प्रेमळ आहे. ती आपल्या भक्तांना जवळ घेते. मायेची ऊब देते. दुसरीकडे ती रणरागिणी, चंडिकाही बनते. दुष्टांचा संहार करण्यासाठी ती कालीमाताही होते. हा अग्नीही ..

अर्चनभक्ती

वृषाली मानेकर9527597412 परमात्म्याचा साक्षात्कार होण्यास माणसाला स्वतःमधील माणूसपणाच्या पलीकडे उडी मारावी लागते. माणसाच्या स्वभावाचा असा एक गुण आहे की, ज्याच्यावर आपले प्रेम असते त्याचा सत्कार केल्याशिवाय, पूजा केल्याशिवाय आपल्याला चैन पडत नाही. यातच अर्चनभक्तीचे मूळ सापडते. या जगात जे जे काही उत्तम व पवित्र आहे, ते ते भगवंताला अर्पण करणे, हे अर्चनभक्तीचे प्रमुख लक्षण आहे. भगवंत अत्यंत सूक्ष्म आहे म्हणून अर्चनाचेसुद्धा स्थूल व सूक्ष्म असे प्रकार आहेत. आपली उपास्यदेवता निश्चित असावी. सद्गुरूदेखील ..

पादसेवन भक्ती

पादसेवन भक्ती..

पूजनात का असतात केळी?

हिंदू धर्मातल्या प्रत्येक पूजेत केळ्याला महत्त्वाचं स्थान दिलं जातं. पूजा सत्यनारायणाची असो वा दिवाळीतली, पूजन साहित्यात केळ्याचा समावेश असतोच. सत्यनारायणाचा प्रसाद मानलं जात असल्याने केळं कधीही खराब होत नाही, असं म्हणतात. अर्थात हे पुराणात नमूद करण्यात आलंय. पण यापेक्षा वेगळा विचार कधी केलाय का? म्हणूनच केळ्याला पूजनात महत्त्वाचं स्थान का बरं दिलं गेलं असावं, हे जाणून घेणं उत्सुकतेचं ठरू शकतं. केळ्याच्या झाडात देवगुरू ब्रृहस्पतीचा वास असतो असं म्हणतात. सलग सात गुरूवार केळ्याची पूजा केल्याने सगळ्या ..

नरसिंह पीठ : नागपुरातील जडी यांचे नरसिंह मंदिर

श्री रमेश विनायक पोफळी7775900824 हिंदू प्राचीन ग्रंथसंपदेत, भगवान विष्णूंचे 10 अवतार वर्णिले आहेत. एकेक अवतार म्हणजे पृथ्वीवरील जीवांची हळूहळू होत गेलेली उत्क्रांतीच! विष्णूचा चौथा अवतार नरसिंह अवतार आहे. आधीच्या वराह अवतारातील संपूर्ण जलमय सृष्टीतून जमिनीचा भाग वर आला व 3/4 जल व 1/4 धरती अशी पृथ्वीची व्याप्ती झाली. या अवस्थेत नरसिंह अवतार झाला व प्रिमॅच्युअर्ड मानव जन्मास आला. सर्वात क्रोधी रूप भगवंताने या अवतारात धारण केले. शास्त्रीय भाषेत अवतार व त्यातील दंतकथा यांचा मथितार्थ विज्ञानाने ..

लाभ गायत्री मंत्राचे

गायत्री मंत्र हा अत्यंत शक्तीशाली मंत्र मानला जातो. या मंत्रात दैवी शक्ती असते असं मानलं जातं. गायत्री मंत्र वेदांमध्ये लिहिण्यात आला होता. या मंत्राचे शरीरावर भावनिक आणि मानसिक असे दोन्ही परिणाम होतात. गायत्री मंत्राच्या लाभांविषयी जाणून घेऊ...   गायत्री मंत्रात चमत्कारिक शक्ती असल्याचं मानलं जातं. देवाची आराधना करताना, त्याची प्रार्थना करताना, ब्रह्मज्ञान मिळवताना, भौतिक सुखासाठी तसंच पैसा मिळवण्यासाठी गायत्री मंत्र म्हटला जातो. दिवसात तीन वेळा गायत्री मंत्र म्हणता येतो. हा मंत्र ..

शंखाची उत्पत्ती भाग- २

शंख पूजा कशी करावीकासवाकृती अडणीवरील शंख कसा ठेवायचा असतो? कासवाचे मुख आपल्या दिशेने असते पण वरचा शंख कसा ठेवायचा?शंखाचा निमुळता चोचीसारखा / पन्हळीसारखा भाग उत्तर दिशेला करावा. शंख अर्थातच पोकळ बाजू वर करून ठेवावा म्हणजे त्यात पाणी राहील. वाजवण्याकरता तोंड फोडलेला शंख पाणी भरून ठेवावा. तो देवपूजेकरता घेऊ नये. तो निव्वळ शंखध्वनी करण्याकरताच वापरावा. त्याची पूजा करणे झाल्यास स्वतंत्र करावी. शंखाला हळद-कुंकू वहात नाहीत, तसेच गंधाक्षतफुले न वाहता, निव्वळ गंधफुल वहावे, शक्यतो पांढरे फुल वहावे. पूर्वी ..

कीर्तनभक्ती

वृषाली विनयराव मानेकर9527597412या जगात निर्माण होणारी प्रत्येक वस्तू नाशिवंत आहे, परंतु परमात्मा मात्र अविनाशी आणि आनंदरूप आहे. विशेष म्हणजे त्याला इतरत्र कुठे शोधण्याची गरज नाही. आपल्या अंतरस्थ हृदयात त्याचे कायम वास्तव्य आहे. हृदयात वास्तव्यात असलेल्या त्या आनंदरूप ईश्वराकडे आपले लक्ष जात नाही; परंतु या दुःखदायी प्रपंचाकडे मात्र आपला सतत ओढा असतो. त्याचे आकर्षण असते. जेव्हा जीव संसाराकडे पाठ फिरवतो आणि भगवंताची त्याला ओढ लागते तेव्हा खरे म्हणजे भक्तीचा जन्म होतो. विवेकवैराग्य असेल तर ज्ञानाची वृद्धी ..

श्री संत आप्पाजी महाराज ढुमे (वणी, जि. यवतमाळ)

प्रा. शांताराम श्रीधरराव ढुमे9049678500वैदर्भीय संत या मालिकेत वणी, जि. यवतमाळ येथील संत श्री आप्पाजी महाराज ढुमे यांचा परिचय या लेखातून देत आहे. महाराजांचे पूर्ण नाव श्रीनिवास ( आप्पाजी) निळकंठराव ढुमे. वडील निळकंठराव हे बहुश्रुत व विद्याव्यासंगी होते. त्यांनी इतिहास, भूगोल, वैद्यक, छंदशास्त्र वगैरे विषयावर अनेक ग्रंथ लिहिले आहेत. त्यातल्या त्यात ‘वणीचा इतिहास’, ‘रसराज’ व ‘श्रीकृष्ण लीलामृत कथासार’ हे ग्रंथ महत्त्वाचे आहेत. आप्पाजी महाराजांच्या आईचे नाव सुंदराबाई. ..

शंखाची उत्पत्ती

हिंदुस्थानी संस्कृतीमध्ये व हिंदू धर्मामध्ये शंखाची पूजा महत्त्वाची मानले जाते. भगवान विष्णूंनी धारण केलेल्या चार आयुधांमध्ये एक शंख आहे. इतकेच नव्हे तर शंखाची पूजा केल्याखेरीज विष्णूची पूजा केल्यास ती त्यास पोहोचत नाही, अशी मान्यता आहे. शंख ठेवण्याकरिता जे (बहुधा कासवाच्या आकाराचे) आसन असते त्याला अडणी म्हणतात.   त्वं पुरा सागरोत्पन्न: विष्णुना विधृते करे। असत: सर्वदेवानां पांचजन्य नमोस्तुते  अशी प्रार्थना करून शंखास पूजेमध्ये मानाचे स्थान दिले जाते. शंखाचे एकूण तीन भाग पडतात. ..

श्री रघुनाथ महाराज पत्तरकिने

विदर्भातील संतडॉ. राजेंद्र डोळके9422146214राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांचा अव्याहत संचार विदर्भात सुरू झाल्यापासून, त्यांच्या अलौकिक विभूतिमत्त्वाने सहस्रावधी भाविक तरुण अक्षरश: त्यांच्या भजनी लागले. रघुनाथजीसारखा आदर्शजीवी तरुण त्यांच्याकडे आकर्षित झाला नसत..

मॉंगे मिले न भीख!

कहत कबीरा    डॉ. शैलजा रानडे9420370840 देव आणि दानवांनी अमृतप्राप्तीसाठी समुद्रमंथन केले, तेव्हा समुद्रातून दिव्य रत्ने बाहेर पडू लागली. उच्चैश्रवा घोडा, कामधेनू गाय, ऐरावत हत्ती, पारिजातक वृक्ष... अशी विविध रत्ने पाहून देव आणि दानव हरखून गेले व आपापसात त्यांची वाटणी करू लागले. आणि जेव्हा समुद्रतनया लक्ष्मी प्रकट झाली, तेव्हातर प्रत्येकाच्या मनातच तिच्या प्राप्तीची इच्छा उत्पन्न झाली. तिने आपला स्वीकार करावा म्हणून सर्व देव-दानव तिच्या पुढे उभे राहिले. फक्त भगवान विष्णू तिच्यापुढे ..

का लावायचा टिळा?

हिंदू धर्मात कपाळावर टिळा लावण्याला मोठं महत्त्व आहे. शीर, मस्तक, गळा, हृदय, दोन्ही दंड, नाभी, पाठ, काखा अशा शरीरावर एकूण बारा ठिकाणी टिळा लावण्याची प्रथा आहे. टिळा लावणं लाभदायी मानलं जातं. प्रत्येक वारानुसार टिळा लावल्याने बरेच लाभ होऊ शकतात. टिळा लावण्याच्या प्रथेबद्दलची ही सविस्तर माहिती...   कपाळाच्या मध्यभागाला ललाटिंबदू असं म्हटलं जातं. भुवयांच्या मधोमध हा ललाटिंबदू असतो. शेंदूर किंवा कुंकुम उष्ण मानलं असल्याने या स्थानी टिळा लावणं आरोग्यकारक मानलं जातं. पूजा करताना देवाला ..

अर्थ शंकराच्या शरीरावरील प्रतिकांचे

 जाणून घ्या  भगवान शंकराबद्दल भक्तांच्या मनात कुतुहल आहे. तांडवनृत्य करणारी, प्रसंगी तिसरा डोळा उघडणारी ही देवता भक्तांच्या आराधनेने प्रसन्न होते. शंकराला भोळा सांब म्हटलं जातं. शंकराने आपल्या शरीरावर विविध गोष्टी धारण केल्या आहेत. त्याच्या माथ्यावर चंद्र आहे. त्याच्या हातात डमरू आहे. गळ्यात रूद्राक्षाची माळ आहे. शंकराने धारण केलेल्या प्रत्येक प्रतिकाचं वेगळं महत्त्व आहे. या प्रतिकांविषयीची ही रंजक माहिती...   शंकराने आपल्या जटेत चंद्र धारण केलाय. शिव हे तत्त्व मानसिक ..

भक्ती म्हणजे नेमके काय?

डॉ. कल्पना पांडे9822952177 दिवसातून दोन वेळा पूजा, आठवड्यातून एका मंदिरात जाऊन देवाचे दर्शन आणि अमुक एक वारी उपवास. बाकी वेळा दुसर्‍यांचा उपहास, लोकांच्या पाठीमागे बोलणे, अहंकार, गर्व, अपशब्द आणि... ही नाही भक्ती. भक्तीच्या नावाखाली सक्ती, सगळे..

ऐसा प्रसंग ओढवला...

कहत कबीरा डॉ. शैलजा रानडे9420370840  भागवत पुराणामध्ये एक प्रसंग वर्णन केला आहे की, समुद्रामध्ये मोठमोठ्या लाटा उसळायला लागल्या, त्यामुळे द्वारका समुद्रात बुडणार, हे भगवान श्रीकृष्णाने ओळखले आणि त्यांनी यादवांसह द्वारकेचा त्याग केला. ते प्रभास तीर्थक्षेत्रावर आले. तेथे यादवांनी यथेच्छ मद्यप्राशन केले आणि त्यांचे आपसातच भांडण सुरू झाले. भांडणाचा परिणाम मारामारीत आणि मारामारीचा परिणाम शस्त्राने परस्परांवर आघात हा झाला. यादवी माजली आणि यदुकाळाचा नाश झाला. आणि त्याचे कारण महर्षी व्यास सांगतात- ..

आध्यात्मिक जागृतीसाठी...

आपल्या प्रत्येकात एक शक्ती दडली आहे. प्रत्येकाने आध्यात्मिकदृष्ट्‌या जागृत होणं खूप गरजेचं आहे. आध्यात्मिक जागृतीच्या काही खुणा आहेत. या खुणा दिसत असतील तर आपली वाटचाल आध्यात्मिक जागृतीच्या दिशेने होतेय हे नक्की! या खुणांविषयी... आध्यात्मिक जागृती झाल्यानंतर आपल्या शरीरातले विविध अवयव दुखू लागतात. मान, खांदे आणि पाठीच्या वेदना वाढतात. तुमच्या डीएनएमध्ये बदल घडत असल्याने या वेदना जाणवू लागतात. कोणत्याही कारणाशिवाय आतून दु:खी असल्यासारखं वाटत राहतं. आपण आपला भूतकाळ बाहेर टाकत असल्याने दु:खाची ..

चैत्र म्हणजे रामराज्याची सुरुवात!

बबन मोहरील९७६५८४७८७४ असुरशक्तीचे निर्दालन करून प्रभू राम अयोध्येला परतले, तो गुढीपाडव्याचा दिवस. याच दिवसापासून अयोध्येत खर्‍या रामराज्याला सुरुवात झाली. त्याआधी रामाने 14 वर्षांचा संघर्षाचा काळ घालविला तो दुष्ट प्रवृत्तींचा नाश करण्यासाठी. तोपर्यंत अयोध्येत रामाच्या नावाने भरताने राज्य चालविले आणि तोही येणार्‍या हजारो वर्षांच्या पिढीसमोर आदर्शच ठरला. कोणत्याही भूमीवर रामराज्य येण्याकरिता त्याआधी त्यागाची परंपरा असलेल्या ईश्वाकू कुळाचाही जन्म व्हावा लागतो. या ईश्वाकू कुळाच्या त्याग, ..

परमेश्वरप्राप्तीसाठी...

परमेश्वरप्राप्तीसाठी.....

जन्म हाच दु:खाचे मूळ आहे

जन्म हाच दु:खाचे मूळ आहे..

मी इथेच आहे

मी इथेच आहे..