पर्यटन

मनमोहक न्यूझीलंड...

जगातील सर्वात कमी प्रदूषण असलेला देश तसेच भ्रष्टाचाराचे प्रमाणही सर्वात कमी असलेला देश, अशी न्यूझीलंडची ओळख आहे. या देशाबद्दल अधिक जाणून घेणेही मनोरंजक आहे. न्यूझीलंड हा देखणा देश आहे. म्हणूनच या देशात जगातून लाखो पर्यटक दरवर्षी येतात. त्यासाठी न्यूझीलंडच्या सरकारने अनेक ठिकाणे विकसित केली आहेत.   न्यूझीलंडची राजधानी वेलिंग्टनला तुम्ही पार्क, संग्रहालय, वेलिंग्टन किल्ला, तलाव अशी अनेक ठिकाणे भटकू शकता. वेलिंग्टनमध्ये खाण्यापिण्याची उत्तम व्यवस्था आहे. भारतीय हॉटेल्सची उपलब्धता न्यूझीलंडमध्य..

भक्तांना समृद्ध करणारी यात्रा

बाबा अमरनाथ... म्हणजे भोेळा सांब शिवशंकर. भक्तांना अनेक संकटातून तारून नेणारा हा महादेव हिमालयात वास्तव्याला येतो. हिमालयातल्या गुहेत बर्फाचं शिवलिंग साकारतं. या बाबा बर्फानीचं दर्शन घ्यायला देशाविदेशातले भक्त काश्मीरमध्ये दाखल होतात. अमरनाथ यात्रा ही अत्यंत खडतर आहे. ती सुरू होत आहे. निसर्गाचा चमत्कार मानल्या गेलेल्या या शिवलिंगाच्या दर्शनासाठी अनेक फूट उंचीवर चढाई करावी लागते. अमरनाथ यात्रा पुण्यदायी समजली जाते. त्यामुळे खडतर असूनही भक्तमंडळी मोठ्या संख्येने या यात्रेला हजेरी लावतात. काश्मीरमधली ..

ट्रेकिंगची धमाल अनुभवायची तर...

दोस्तांनो, पावसाळ्यात ट्रेकिंग करायला खूप धम्माल येते. आकाशातून कोसळणार्‍या जलधारांमध्ये चिंब भिजत आपण डोंगरमाथ्याच्या दिशेने कूच करू लागतो. हिरवाईने नटलेला आसपासचा परिसर आपल्याला खुणावत असतो. मान्सून ट्रेकिंगसाठी उत्तम ठिकाण म्हणजे कळसूबाई. कळसूबाई हे महाराष्ट्रातलं सर्वात उंच शिखर आहे. 1646 मीटर उंचीचं कळसूबाई शिखर गिर्यारोहकांना नेहमीच आकर्षित करतं. मान्सूनमध्ये तर या परिसराचं सौंदर्य खूप खुलतं.   कळसूबाई परिसरात सकाळी पक्ष्यांचा किलबिलाट ऐकू येत असतो.तो ऐकण्यासारखा ..

जंगल अनुभवायचंय? त्रिपुराला जा!

पल्लवी खताळ-जठार  भारताच्या सेव्हन सिस्टर्स म्हणून ओळखल्या जात असलेल्या अनेक राज्यांत आता पर्यटकांची गर्दी वाढू लागली असली, तरी अद्यापही त्रिपुरा हे राज्य म्हणावे तसे पर्यटननकाशावर पुढे आलेले नाही. मात्र, वाईल्ड लाईफची आवड असलेल्या पर्यटकांसाठी त्रिपुरा हे परिपूर्ण पर्यटन राज्य ठरू शकते. हे राज्य अनेक वाईल्ड लाईफ अभयारण्यांसाठी नावाजले जात आहे तसेच येथील निसर्ग विविधता, पहाडांचे सौंदर्य, अनेक नद्या, सरोवरे पर्यटकांना भुरळ घालतीलच, पण एकदा का या राज्याची सैर केली की, ती विसरणे पर्यटनप्रेमींसाठी ..

विकेंड पिकनिकसाठी बेस्ट ठिकाण

दोस्तांनो, मान्सून पिकनिकची मजा काही वेगळीच असते. या दिवसात जिकडेतिकडे धबधबे कोसळत असतात. म्हणूनच मित्रमंडळींसोबत एखाद्या धबधब्याच्या ठिकाणीच भटकंती करायला हवी. डोंगरातून अंगावर कोसळणारी पाण्याची धार अलगद झेलायला हवी. असंच एक ठिकाण म्हणजे ठोसेघर धबधबा. सातार्‍यातला हा धबधबा मान्सून वीकेंड पिकनिकसाठी बेस्ट ठिकाण आहे.    पश्चिम घाटाच्या कुशीत वसलेला हा धबधबा आपलं मन मोहवून टाकतो. निसर्गरम्य असं हे ठिकाण आपल्याला आकर्षित करतं. इथे निवांत क्षण घालवता येतात. सातार्‍याच्या ..

प्राचीन काश्मीर प्रांताचा अज्ञात इतिहास

• डॉ. अशोक नेने कल्हणचा समकालीन कवी म्हणजे राजा हर्ष याचा राजकवी बिल्हण, याने रचलेल्या ‘विक्रमदेवचरित्र’ या काव्यात राज्याची राजधानी खोनोमुशाचे (आजचे खोन्मोह गाव) वर्णन दिले आहे. ‘रत्नावली’चा नाटककार हर्ष म्हणतो की काश्मिरचे केशर रंग व चवीत जगात अद्वितिय आहे.   सांस्कृतिक इतिहास : सहाव्या शतकापर्यंत संस्कृत ही काश्मीर प्रदेशातील मुख्य भाषा होती. त्यातूनच पुढे काश्मिरी भाषेचा उगम झाला. अनेक संस्कृत ग्रंथकारांचे आश्रय स्थान म्हणजे काश्मीर. पतंजलि योगशास्त्र, ..

प्राचीन काश्मिर प्रांताचा अज्ञात इतिहास

डॉ. अशोक नेने9404082547 5 ऑगस्ट 2019 रोजी घटनेचे 370 कलम रद्द झाले व काश्मिर प्रांताची दोन केंद्रशासित भागांत विभागणी झाली. तेव्हापासून या प्रांताबद्दल लोकांत उत्सुक्तता निर्माण झाली आहे. काही विशिष्ठ अटींसह हा प्रांत भारतात विलिन झाला एवढीच जुजबी माहिती होती पण या प्रांताला सुमारे 2500 वर्षांचा समृध्द इतिहास आहे हे काही लोकांनाच माहित असावे.   1. पौराणिक इतिहास : ऋग्वेदातील नदीस्तुती सुक्तात उत्तर भारतातील ज्या दहा नद्यांचा उल्लेख आहे त्यात वितस्ता(आजची झेलम) नदी आहे. इमं मे गङगे ..

जिनिअस लोकांचा देश

निलेश जठार9823218833   आकाराने दिल्लीएवढा पण लोकसंख्येच्या बाबतीत दिल्लीच्या एक चतुर्थांश असलेला स्कॉटलंड हा देश जिनिअस लोकांचा देश म्हणून ओळखला जातो. या छोट्याशा देशाचे वैशिष्ठ असे, की जगातील जवळजवळ प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात या देशाचा काही ना काही संबंध आहे, कारण मानवतेच्या कामी येणार्‍या अनेक गोष्टींचा शोध या देशाने लावला आहे. असे शोध लावणार्‍यांना ‘जिनिअस’ असे म्हणतात. इंग्लंडचा शेजारी असलेला हा देश यूकेचा स्कॉटलंड हा भाग आहे. या ठिकाणी अनेक सुंदर ठिकाणं बघण्या ..

वॉडी रम वाळवंटातील ‘कॅम्पिंग!’

निलेश जठार  प्रवास करणे म्हणजे दरवेळी नवनवीन अनुभवांना सामोरे जाणे. मग हा प्रवास पाठीवर बॅकपॅक घेऊन मन मानेल तशी भटकंती करून केलेला असो, किंवा नवीन शहराला किंवा देशाला भेट देताना तेथील टुमदार गावांमधील सुंदर हॉटेल्समध्ये राहत केलेला असो, प्रत्येक प्रवासाचा अनुभव आपल्याला नवीन काहीतरी शिकवून जातो, हे मात्र खरे. आपल्या जगामध्ये काही पर्यटनस्थळे अशी आहेत, जिथे गेल्यावर तिथली राहण्याची व्यवस्था बघून आपण क्षणभर का होईना, पण चक्रावून जाऊ; पण हाही अनुभव खूप रोचक असेल, यात मात्र शंका नाही.   दक..

आता जा काश्मीरला...

भारत देशाच्या प्रत्येक नागरिकासाठी प्रत्यक्षरूपी स्वर्ग काश्मीर! म्हणूनच त्या स्वर्गात एकदा तरी जावं, अशी सगळ्यांनचीच इच्छा असते. पूर्वी पर्यटक खूप जायचे आणि आधी हिंदी फिल्मची तर तिथेच शूटिंग व्हायची. परंतु, गेल्या दोन दशकांपासून पर्यटकसंख्येमध्ये खूप मोठी घट झाली आहे.   पर्यटन हा नेहमी लोकांचा आवडीचा विषय असतो. शांत, सुंदर, निसर्ग आणि सुरक्षित जागेवर लोक फिरायला जातात.काश्मीर हे नेहमी पारिवारिक पर्यटकस्थान रहिले आहे आणि नेहमी राहील. आपण स्वित्झर्लंड, कॅनडाला जाऊ शकत नसाल ..

महत्त्व श्रीखंड महादेव यात्रेचं

हिंदू धर्मानुसार अनेक धार्मिक यात्रा पुण्यादायी मानण्यात आल्या आहेत. कैलास-मानसरोवर, अमरनाथ, चार धाम, नर्मदा परिक्रमा अशा यात्रा करून पुण्य पदरात पाडून घेण्याचा भाविकांचा उद्देश असतो. हिमाचल प्रदेशमधल्या श्रीखंड महादेवाच्या दर्शनासाठी जाणारी श्रीखंड महादेव यात्राही पुण्यदायी मानली जाते. जून-जुलै महिन्यात या यात्रेचं आयोजन केलं जातं. या यात्रेविषयी...  हिमाचल प्रदेशमधल्या द ग्रेट हिमायलन राष्ट्रीय उद्यानाजवळ श्रीखंड महादेवाचं मंदिर आहे. इथल्या पर्वत शिखरावर साक्षात महादेवाचा वास असल्याचं ..

शहरांना कशी मिळाली नावे?

पल्लवी जठार-खताळ आपल्या देशामधल्या काही शहरांना त्यांची नावे कशी मिळाली हा इतिहास मोठा रोचक आहे. आपल्या देशामध्ये परंपरांची आणि संस्कृतींची विविधता आहेच, पण त्याशिवाय भारताबाहेरून आलेल्या लोकांनीदेखील इथल्या शहरांना वेगळी वेगळी नावे दिली. केरळ मध्येदेखील अशी काही शहरे आहेत, ज्यांच्या नावाच्या मागचा इतिहास अगदी विशेष आहे. केरळचा सर्वप्रथम उल्लेख दिसतो तो मौर्य साम्राज्याकालीन एका शिलालेखामध्ये. त्यामध्ये केरळचे नाव तेथील केरलीयन थंबोरन या राजाच्या नावावरून मिळाले, असा उल्लेख सापडतो. थंबोरन राजा ..

सिटी ऑफ शेम

नीलेश जठार बॉलीवूड कलाकारांचा युरोपीय देशांमध्ये विशेषत: इटलीत लग्न करण्याकडे विशेष ओढा आहे. फिरण्यासाठी पर्यटकही युरोपला अधिक पसंती देतात. एकीकडे सुंदर शहरांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या युरोपात एक शहर असेही आहे ज्याला ‘सिटी ऑफ शेम’ असे म्हटले जाते. मटेरा असे या शहराचे खरे नाव आहे. पण हे शहर भुकबळी, रोगराई आणि इतर कारणांमुळे बदनाम झाले आहे. पण, आता या शहराचे रूप पुरते पालटले आहे. तसेच तुम्हाला केवळ दीड हजार रुपयांमध्ये नागरिकत्वही मिळू शकते.   जगातील सर्वात जुन्या शहरांपैकी ..

लडाख : रोमांचकारी अनुभव!

•मुक्ता राम महाजन भाग २ 1 जूनला पहाटेच प्रवासाला सुरुवात केली कारण यावेळी काहीतरी भन्नाट पहाण्यासाठी थोडी मेहनत लागणार होती. एकूण 135 किमीचा प्रवास, वेळ जवळपास 5-5.30 तास एवढा आणि तोही घाटाच्या सस्त्यातून एका पहाडावरून दुसर्‍या पहाडावर आम्ही जायला लागलो. पहाडं चढतोय्‌ म्हटल्यावर समुद्र सपाटीपासूनची उंची बदलणारचं. दोन तास प्रवास केल्यावर आम्ही 74 किमीचा प्रवास संपवला आणि चांगला पास येथे पोहोचलो. आणि बघतो तर काय, हिमाच्छादित पहाडांनी आम्हाला मिठीत घेतल होतं. बर्फच बर्फ आम्ही सध्या ..

मोनॅको आणि पर्यटन

नीलेश जठार9823218833 एखादा देश एका तासाच्या भटकंतीत फिरता येतो, असे सांगितले तर त्यावर विश्वास ठेवणे अवघड आहे. मात्र फ्रान्सला लागून असलेला ‘मोनॅको’ हा चिमुकला देश खरोखरच 1 तासात पायी फिरता येतो. विशेष म्हणजे या चिमुकल्या देशात प्रचंड संख्येने पर्यटक येतात व जगातील श्रीमंत देशात त्याची गणना होते. या देशाचे क्षेत्रफळ अवघे 1.95 चौरस किलोमीटर असून मोनॅको असेच या देशातील एकमेव शहराचे नाव आहे. हा देश फॉर्म्युला कार रेिंसग, जगप्रसिद्ध कॅसिनो व उत्तम हवामानाबद्दल जगभरात प्रसिद्ध आहे. वर्षाचे ..

लडाख : रोमांचकारी अनुभव!

 •मुक्ता राम महाजन काश्मीर झालं, दार्जिलिंग झालं, तिकडे दक्षिणेकडील भागही पाहून झाला. मग राहिलं कायं? तर राहिलं 43 डिग्रीतून 10 डिग्रीत असणारं शहर, आठ लाख लोकसंख्येतून अगदी तीस हजार एवढ्या विरळ लोकसंख्येत आणणारं शहर, आणि एवढंच काय तर खरोखरंच उंच शिखर गाठण्यास सक्ती करणार, 11,562 फुटांवर वसलेलं, जम्मू कश्मीरचा भाग असूनही आपली वेगळी ओळख निर्माण करणारा प्रदेश लडाख, शहर लेह! अकराशे फुटांवरून आम्ही अकरा हजार फुटांची स्वप्ने पाहू लागलो. बॅग भरल्या आणि नेत्रसुख मिळविण्याची धडपड सुरू झाली. &n..

सिल्व्हासाचा अप्रतिम नजराणा

सिल्व्हासा ही दादरा आणि नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशाची राजधानी. इथे पाहण्यासारखी बरीच ठिकाणं आहे. गुजरात आणि महाराष्ट्र या दोन राज्यांच्यामध्ये हे ठिकाण आहे. एकेकाळी सिल्व्हासा पोर्तुगिजांच्या ताब्यात होतं. पश्चिम घाट आणि पर्वतरांगांमुळे इथला निसर्ग खूप सुंदर दिसतो. निसर्गाचा आनंद लुटण्यासाठी इथे यायला हरकत नाही.   सिल्व्हासामध्ये वारली संस्कृती अनुभवता येते. वॉटर स्पोर्टसचा मनमुराद आनंद लुटण्यासाठीही तुम्ही इथे येऊ शकता. आदिवासी संस्कृतीचं दर्शन घडवणारं वस्तूसंग्रहालयही इथे आहे. ..

समुद्राच्या नावात ‘डेड!’

निलेश जठार   जगात कोणताही समुद्र घ्या. समुद्र आणि बुडणे अथवा वाहून जाणे यांचा संबंधही दाट आहे. यामुळे कुठेही त्यातही पर्यटनस्थळ असलेल्या समुद्राच्या किनार्‍यावर लाईफ गार्ड दिसतात. पोहता न येणारेच काय पण चांगले पोहणारेही अनेकदा समुद्रात बुडतात हेही आपण नेहमी ऐकत असतो. जॉर्डन व इस्त्रायल या देशांच्या सीमेवर असलेल्या या समुद्राच्या नावात ‘डेड’ शब्द आहे मात्र त्याचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे अजिबात पोहता न येणाराही या समुद्रात बुडत नाही म्हणजेच त्याला बुडून मृत्यू येऊ शकत नाही. ..

पर्वतराजीची राणी

वेदश्री विकास देशपांडे आमचं ध्येय होतं,‘क्वीन ऑफ हिलस्टेशन्स!’ हा मान मिळणार्‍या तामिळनाडू राज्यातील ऊटी उर्फ ‘उदगमंडलम’ या गावी पोहोचण्याचं! म्हैसूर ते उटी हा मार्ग प्रचंड वळणाचा. इथे 36 हेअरपिन वळणे आहेत. ड्रायव्हरच्या कौशल्याची खरोखरीच कसोटी लागते. मध्ये बंदीपूर गावी जंगल सफारी करण्याचीही संधी असतेच. राष्ट्रीय पक्षी असलेल्या मोराने दर्शन देऊन सर्वांच्या मनात आनंदाचे मोरपीस फुलवले जाऊ शकते. येथे गजराज आपला चित्कार करून सलामी देतो. हरणाचे समूहाचे दृश्य लोभसवाणी ..

कमलनाथ महादेव मंदिर!

अवंतिका तामस्कर   भोलेनाथ, महादेव, शंकर, शिव, नीलकंठ, अशा अनेक नावानी भारतात देवांचा देव महादेव याला पूजले जाते आणि देशात लाखोनी असलेल्या शिवालयाच्या काही खास परंपरा येथे आवर्जून पाळल्या जातात. भोलेनाथाचे अनेक परमभक्त आहेत. लंकेचा राजा रावण हा सुद्धा परम शिवभक्त होता. त्यामुळे भारतात एक शिवमंदिर असेही आहे, जेथे भोलेनाथाच्या अगोदर रावणाची पूजा केली जाते. हे मंदिर राजस्थानच्या उदयपूर शहराजवळ असून झाडोल तहसीलमध्ये आवारगढ येथे पहाडात आहे. याला ‘कमलनाथ महादेव मंदिर’ असे म्हटले ..

निसर्गसौंदर्याने नटलेले 'कौसानी'

डॉ. उदय राजहंस9049605808 निसर्गाच्या कोंदणात एखादा अनमोल हीरा असावा, असं हे कौसानी गाव! निसर्गाने सौंदर्याची लयलूट केली आहे इथे. रानीखेतच्या उत्तरेला साधारण 80 कि.मी. आणि समुद्रसपाटीपासून साधारण 1800 मीटर्स उंचीवर असणारं एक छोटंसं गाव. रानीखेतहून अल्मांडा मार्गे (हेही एक सुंदर ठिकाण) कौसानीला येतानाचा रस्ता, घाट म्हणजे निसर्गाची नुसती उधळण. हिरवेकंच पाईन, देवदारची झाडं आणि त्यात गडद लाल रंगांनी बहरलेलं होडोडेंट्रानच्या झाडांचं मिनी जंगल. अतिशय विहंगम दृश्य आहे हे.   कौसानीला ..

शांततेचं माहेरघर फौला आयलँडला

नीलेश जठार9823218833 आजकाल शहरात शांतता राहिलेली नाही, तशीच खेड्यापाड्यातूनही ती नाहिशी होत आहे. अशावेळी चार सुखाचे आणि परमशांततेचे क्षण घालवायचे असतील तर अजून एक ठिकाण जगाच्या पाठीवर आहे. म्हणजे तशी ठिकाणे अनेक आहेत, पण राहण्या-जेवण्याची तसेच निवासाची सुविधा होऊ शकते, असे ठिकाण आहे अटलांटिक महासागरात. जगाच्या एका टोकावर स्कॉटलंडच्या शेटलँड द्विपसमूहाचा भाग असलेल्या फौला आयलंडला त्यासाठी भेट द्यावी लागेल.   पाच हजार वर्षे जुने असलेल्या या बेटावर निरव शांतता आहे. नाही म्हणायला समुद्राच्य..

मध्यप्रदेशातील रायसेनच्या जंगलातील भींत

पल्लवी जठार-खताळ चीनच्या भिंतीचे नाव जागतिक आश्चर्यात कोरले गेले आहे. मात्र, याच धर्तीवर सुमारे 1 हजार वर्षांपूर्वी बांधलेली 80 किमीपेक्षा जास्त लांबीची प्राचीन भिंत भारतातही अस्तित्त्वात असल्याचे पुरातत्त्व तज्ज्ञ सांगतात. ही भिंत 10 व्या 11 व्या शतकात बांधली गेली असून ती मध्यप्रदेशाच्या रायसेन जवळच्या जंगलात आजही अस्तित्त्वात आहे. अर्थात आता ती भग्न स्वरूपात आहे, मात्र तेथे आजही अनेक दुर्मिळ मूर्ती, घरांचे अवशेष, बांधीव तलाव पाहयला मिळतात.  भोपाळपासून 200 किमी गोरखपूर गावाजवळच्या ..

ॲटलांटा : किंग आणि गांधी

•जीवन तळेगावकर9971699027 एक दिवस माझे मॅनेजर मला त्यांच्या ॲटलांटातील घरी घेऊन गेले. ही घरं गोंडस दिसतात. ते म्हणाले की, सगळी घरे बाहेरून सारखी दिसावीत असा प्रशासनाचा दंडक आहे. त्यामुळे 4-5 प्रकारांव्यतिरिक्त फारसा चॉईस घरमालकाला देण्यात येत नाही. भारतीय मूल्यामध्ये माझ्या मॅनेजरचे प्रशस्त 2 मजली घर साधारण 1 करोड रुपयांचे असेल. मागे ते मुंबईला आले असता आम्ही परळ सारख्या गजबजलेल्या भागातून टॅक्सीने प्रवास करीत होतो, मध्ये कुठेतरी चाललेल्या हाऊिंसग प्रॉजेक्टवर चर्चा करताना जेव्हा मी त्यांना 3 बेडरुम ..

गागरोणचा किल्ला

 पल्लवी खताळ-जठार  चारी बाजूंनी पाणी आणि पायाशिवाय बांधला गेलेला राजस्थानच्या वाळवंटातील झालावाड जिल्ह्यात असलेला गागरोण हा किल्ला, त्याचा शेकडो वर्षांचा गौरवशाली इतिहास आजही अभिमानाने मिरवितो आहे. अनेक कारणांनी हा किल्ला वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. एकतर तो चारी बाजूंनी पाण्याने वेढलेला आहे तसेच राजस्थानच्या इतिहासातील सर्वात मोठा जोहार (राजपूत स्त्रिया, लढाईत पराभव होतोय असे दिसताच स्वतःला चितेत जाळून घेत असत तो प्रकार) येथेच झाला आणि 14 युद्धे या किल्ल्याने झेलली. युनेस्कोच्या जागतिक वारसास्थळात ..

‘टाईम फ्री झोन’ नॉर्वेतील सोमोरॉय

निलेश जठार   नॉर्वेतील निसर्गसुंदर आणि शांत पर्यटनस्थळ असलेल्या सोमोरॉय या बेटाने त्यांना टाईम फ्री झोन म्हणून जाहीर करावे, अशी याचिका दाखल केली असून, अशी मागणी करणारे जगातील ते पहिले बेट बनले आहे. या बेटाची लोकसंख्या 500 च्या जवळपास आहे आणि त्यातील 300 लोकांनी या याचिकेवर सह्या केल्या आहेत. टाईम फ्री झोन म्हणजे घड्याळाचा जाच नसलेला भाग. म्हणजे वेळेचे बंधन नाही आणि घड्याळापासून मुक्ती. यासाठी केजले ओव हेविंग यांनी पुढाकार घेतला आहे.   हेविंग सांगतात, आमच्या येथे 18 मे ..

मेलकोटे आणि नैसर्गिक सौंदर्य

पल्लवी जठार-खताळ निसर्गसंपन्न कर्नाटक राज्यातील मैसूरपासून 60 किमीवर वसलेले ‘मेलकोटे’ हे एक सुंदर गाव नैसर्गिक सौंदर्य आणि पौराणिक स्थळांनी परिपूर्ण असे एक मस्त पर्यटन स्थळ आहे मात्र त्याचा व्हावा तितका परिचय अजून पर्यटकांना झालेला नाही. समुद्रसपाटीपासून तीन हजार फुट उंचीवर असलेले हे हिल स्टेशन अनेक अर्थानी वेगळे आहे. कन्नड भाषेत मेळूकोटे या शब्दाचा अर्थ श्रेष्ठ दुर्ग असा आहे पण आता याचा अपभ्रंश मेलकोटे असा झाला आहे. गाजलेल्या भूलभुलैय्या या बॉलिवूड चित्रपटाचे शूटिंग येथे झाले ..

ट्रेवी फाऊंटन!

नीलेश जठार9823218833 जगामध्ये अनेक पर्यटनस्थळे अशी आहेत, जिथे भेट देताना पर्यटकांना काही नियमांचे पालन करणे बंधनकारक असते. असेच काही नियम इटलीतील रोम या ठिकाणी देखील काही पर्यटनस्थळी लागू करण्यात आले आहेत. यातील काही नियम विशेषतः पुरुषांसाठी लागू केले गेले आहेत. रोम येथील ऐतिहासिक ‘ट्रेवी फाऊंटन’ या ठिकाणी येणार्‍या पर्यटकांसाठी अनेक नियम अंमलात आणले गेले असून रोमच्या सिटी कौन्सिलद्वारे हे नवे नियम पारित करण्यात आले आहेत.   दरवर्षी येथे लाखोंच्या संख्येने येणार्‍..

देवभूमी- उत्तराखंड!

 डॉ. उदय राजहंस9049605808 उत्तराखंड राज्याला ‘देवभूमी’ म्हणूनही संबोधिलं जातं. उत्तराखंडचे मुख्य दोन भाग पडतात. पूर्वेकडचा कुमांऊ गढवाल आणि पश्चिमेकडील टिहरी गढवाल. जर संपूर्ण उत्तराखंड हे देवभूमी असेल, तर या देवभूमीत, देवाचं घर मात्र ‘कुमांऊ गढवाल’ या भागाला आहे, असं मानतात. तर अशा या देवाच्या घरात जाण्याचा सुरेख योग इतक्यात आला आणि सर्वांगसुंदर अनुभव घेऊन परतलो. सुरुवात तर नैनीतालपासून झाली. समुद्रसपाटीपासून 2084 मीटर उंचीवरील हे नयनरम्य ठिकाण. दक्षाच्या यज्ञात ..

विभाजनाची रेषा असलेले अटारी...

•संजय गोखले9422810501 8 जुलै 1947... सर सिरिल रेडक्लिफ पहिल्यांदाच भारतात आला. अखंड भारतावर विभाजनाच्या दोन रेषा ओढण्याची जबाबदारी त्याला सोपवण्यात आली होती. अखंड भारताच्या भौगोलिक, सांप्रदायिक आणि सामाजिक स्थितीचा अभ्यास नसलेल्या व्यक्तीला भारताचे तीन तुकडे करण्यासाठी फक्त पाच आठवड्यांचा अवधी देण्यात आला. अखंड भारतातल्या पंजाब आणि बंगालच्या नागरिकांनी भविष्यात भारताचे नागरिक असावे किंवा पाकिस्तानचे नागरिक असावे, हा त्यांच्या अस्तित्वाचा प्रश्न रेडक्लिफ याने नकाशावर ओढलेली रेष ठरवणार होती ..

चंदेरी!

पल्लवी जठार-खताळ  मध्यप्रदेशातील मालवा आणि बुंदेलखंड यांच्या सीमेवर असलेले चंदेरी हे शहर ऐतिहासिक शहर असून 11 व्या शतकातील प्रमुख व्यापारी शहर म्हणून प्रसिद्ध होते. अशोकनगर जिल्ह्यातील या शहरावर गुप्त, प्रतिहार, गुलाम, तुघलक, खिलजी, घोरी, अफगाण, राजपूत आणि सिंदिया वंशीयांनी राज्य केले होते. राणा संग याने मोम्हम्मद खिलाजीकडून हे शहर जिंकून घेतले होते, त्यावेळी बाबर हिंदुस्थानचा सम्राट होता.   या शहरात अनेक ऐतिहासिक वास्तू आहेत तसेच हे शहर तलम, अतिशय सुंदर अशा चंदेरी कापडासाठी ..

कलोपासक रघुराजपूर

संजय गोखले9422810501 ‘पंजाब, सिंध, गुजरात, मराठा, द्राविड, उत्कल बंग...’, आपल्या राष्ट्रगीतात उल्लेख झालेले उत्कल राज्य म्हणजे आजचे ओडिशा. उडिसा, उत्कल, किंलग, उद्रदेश, महाकंतरा आणि हिराखंड ही प्राचीन नावे धारण करणारे आजचे ओडिशा. हिराखंड नावावरून संबलपूर जवळच्या विशाल बांधार्‍याचे नाव ‘हिराकुंड डॅम’, ठेवले आहे. ओडिशा या नावाची उत्पत्ती ‘ओड्र’ या शब्दापासून झाली आहे. या राज्याची स्थापना भागीरथ वंशाच्या ‘ओड’ राजाने केली होती.  सम्राट अशोकाने ..

जपानमधील आरोग्य देणारे मंदिर

देवाचिया द्वारीअवंतिका तामस्कर नमस्कार मंडळी! देवाचिया द्वारीच्या पहिल्या भागात आपले सहर्ष स्वागत आहे. या सदरात माझा हा प्रामाणिक प्रयत्न असेल की जगातली जगावेगळ्या मंदिराची माहिती तुम्हाला द्यावी. अखेर धर्म कुठलाही असो सबका मलिक एकच आहे. मग तो मालिक मंदिराच्या गाभार्‍यात असो वा स्तूपामधील गाभार्‍यात असो. जिथे गेल्यावर आत्मशांती मिळते अशा सगळ्या जगातील आगळ्यावेगळ्या श्रद्धेय स्थानांची सफर परिपूर्ण माहितीसह मी या सदरात देण्याचा प्रयत्न करणार आहे. आज आपण जपानच्या एका मंदिराची आगळीवेगळी ..

राजस्थानातील गागरोण किल्ला

पल्लवी जठार-खताळ चारी बाजूंनी पाणी आणि पायव्याशिवाय बांधला गेलेला राजस्थानच्या वाळवंटातील झालावाड जिल्ह्यात असलेला गागरोण हा किल्ला त्याचा शेकडो वर्षांचा गौरवशाली इतिहास आजही अभिमानाने मिरवितो आहे. अनेक कारणांनी हा किल्ला वैशिष्ठपूर्ण आहे. एकतर तो चारी बाजूंनी पाण्याने वेढलेला आहे, तसेच राजस्थानच्या इतिहासातील सर्वात मोठा जोहर (रजपूत स्त्रिया लढाईत पराभव होतोय, असे दिसताच स्वतःला चितेत जाळून घेत असत तो प्रकार) येथेच झाला आणि 14 युद्धे या किल्ल्याने झेलली. युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांत या ..

तामिळनाडूतलं अनोखं मंदिर

भारतातल्या प्रत्येक मंदिराचं एक वैशिष्ट्य आहे. या मंदिरांबाबत बरंच काही बोललं जातं. तमिळनाडूतल्या तिरूचिरापल्लीमध्येही असंच अनोखं मंदिर आहे. थामुमाना स्वामी मंदिर या नावाने ते ओळखलं जातं. स्थानिक लोक या मंदिराला थायुमानावर असंही म्हणतात. थामुमाना स्वामी हे शंकाराचं मंदिर आहे. तमिळनाडूत भगवान शंकराला थामुमानावर असं म्हटलं जातं. याच नावाने त्याची पूजा केली जाते. थायुमानावर म्हणजे भक्तरक्षणासाठी आईचं रूप धारण करणारा.   या मंदिराबाबत एक आख्यायिका सांगितली जाते. ती अशी की, दानगुप्त नावाचा ..

लोकप्रिय पर्यटनस्थळ 'पॅले इडेआल'

निलेश जठार  फ्रांसमधील ओटरिव या ठिकाणी असलेली ‘पॅले इडेआल’ ही हटके महालवजा इमारत एखाद्या राजाने किंवा एखाद्या शाही सरदाराने बनविलेली इमारत नाही. ही इमारत बनविली आहे, फर्डिनांड शेवाल नामक एक पोस्टमनने! आणि विशेष गोष्ट अशी, की हा पोस्टमन दररोज ज्या भागांमध्ये पत्रवाटप करण्यासाठी जात असे, त्या भागांमधील दगड तो रोज उचलून आणीत असे. हे दगड बांधकामासाठी वापरत अखेर त्याने आपल्या स्वप्नातला आगळा वेगळा लहानसाच का होईना, पण महाल उभा केला. ही महालवजा इमारत म्हणजेच ‘पॅले इडेआल’ ..

हुकूमशाही असलेला सुंदर देश "तुर्कमेनीस्तान"

नीलेश जठार9823218833 इराणला लागून असलेला एक अतिशय सुरेख देश अफगाणिस्तान. जो गेली 28 वर्षे जगानं ओवाळून टाकलेला. तरीही जगभरातील पर्यटकांचे आकर्षण बनलेला देश म्हणजे मध्य आशियातील तुर्कमेनीस्तान. उत्तर कोरिया हाही जगापासून असाच तुटलेला देश आहे; पण तुर्कमेनिस्तान इतके आकर्षण त्या देशाला नाही. 1991 मध्ये हा देश सोव्हिएत युनियनचा घटक होता मात्र, आता हा स्वतंत्र देश बनला असला तरीही येथे हुकुमशाही असल्याने देशातील नागरिक खुलेपणाने बोलू शकत नाहीत. इतकेच काय त्यांच्या बोलण्या- फिरण्यावर, फोटोग्राफी करण्यावर ..

वस्तूविनिमयावर चालणार्‍या जत्रेचे गाव

•- पल्लवी जठार-खताळ कोणतीही वस्तू खरेदी करायची असेल तर त्याचा दाम मोजावा लागतो. मग भले ते रुपये असतील, डॉलर असतील, पौंड असतील नाहीतर युरो असतील. भारतातील एका राज्यात मात्र एक ठिकाण असे आहे जेथे खरेदीसाठी पैसे मोजावे लागत नाहीत. हे ठिकाण आसाम राज्यातील मोरीगाव जिल्ह्यात असून त्याचे नाव आहे जुनबील. येथे दरवर्षी माघ महिन्यातल्या तिसर्‍या आठवड्यात तीन दिवसांची जत्रा भरते आणि येथे होणारी खरेदी -विक्री वस्तूविनिमय पद्धतीने केली जाते. या जत्रेत पहाडी भागात राहणारे आदिवासी आणि अन्य जमाती ..

पुन्हा भेटू...

घुमू संगतीनं - अमान रेड्डी सकाळी एकदम आरामात उठलो. 10च्या आत खाली नाष्ट्याला जायचे एवढेच करायचे होते. त्यानुसार पावणे दहाला तिथे पोहोचलो. इथेपण सिरिअल्स होते, त्यामुळे बरे होते आणि माझा प्लास्टर मधला पाय पाहून तिथले सेवक मला जागेवर आणून देत होते. अर्थात, अतुल, अक्षय देत होतेच. एकूण चांगली सरबराई चालू होती. नंतर माझी गाडी धुवावी असे ठरले. कारण ती मनालीत धुतली गेली नव्हती. मग माझी आणि अक्षयची गाडी घेऊन निघालो. जाऊन 2 गाड्या धुवेपर्यंत अतुलला त्याचीपण गाडी धुवावी असे वाटू लागले होते. आम्ही ..

सामानाच्या गाडीत परतीचा प्रवास

घुमू संगतीनं - अमान रेड्डी  सकाळी नाष्टा केला, विशालकडे बाईकची चावी दिली. सगळ्या संघाचे एकत्र फोटो सेशन झाले. मग मी दुरुस्ती गाडीत जाऊन बसलो. गंमत अशी आहे की मी लडाखला जायचं ठरवत होतो, तेव्हा मला फक्त मनाली ते श्रीनगर एवढंच अंतर बाईक चालवायची हौस होती. मला जम्मू ते श्रीनगर किंवा चंडीगढ ते मनाली अजिबात इच्छा नव्हती. ते खूपच कंटाळवाणे असणार, असे वाटत होते. नशीब बघा! मी नेमके मनाली ते चंडीगढ अंतर गाडीत बसून जाणार होतो; पण माझी बाईक मात्र चालवली जाणार होती...   निघालो ..

‘द पर्ल ऑफ सायबेरिया’

निलेश जठार जगातील सर्वात मोठे आणि सर्वात खोल असणारे सरोवर म्हणून सायबेरियामध्ये असलेले बायकल सरोवर ओळखले जाते. याचाच उल्लेख ‘द पर्ल ऑफ सायबेरिया’, असा ही केला जातो. पृथ्वीवर जितकी सरोवरे अस्तित्वात आहेत, त्यांमध्ये या सरोवराचे पाणी सर्वात निर्मळ, निळेशार आहे. निसर्गदत्त सौंदर्य, प्राणी आणि वनस्पती यांच्या इथे आढळणार्‍या असंख्य प्रजाती आणि स्थानिक बुर्‍यात संस्कृतीने या परिसराला दिली असलेली खास ओळख यामुळे या सरोवराला 1996 साली युनेस्कोतर्फे ‘वर्ल्ड हेरीटेज साईटचा’, ..

खिद्रापूर मंदिर; एक अद्भुत पाषाणशिल्प!

शिल्पा मिराशी ‘कट्याळ काळजात घुसली’ या चित्रपटातील ‘भोला भंडारी’ हे गाणे एका अप्रतिम पाषाणपुष्पात चित्रित केले आहे. ते पाहिल्यापासूनच ती मूर्तिकला व मंदिरस्थापत्य पाहावे, अशी मनापासून इच्छा होती. ते मंदिर कोल्हापूरजवळील खिद्रापूर या गावी आहे, ही माहिती वाचतानाच मला आठवले- माझे आजोबा, महामहोपाध्याय पद्भूषण कै. वा. वि. मिराशी यांनी सुमारे 60-70 वर्षांपूवी खिद्रापूरच्या शिवमंदिरावर संशोधन केले आहे व त्याचे वर्णन त्यांनी ‘शिलाहार राजवंशाचा इतिहास व कोरीव लेख- 1974’ ..

यात्रा टांगीनाथ धामची

स्थापत्यकलेचा उत्तम नमुना असलेली अनेक मंदिरं भारतात आहेत. खजुराहोची मंदिरं वास्तूकलेला उत्तम नमुना म्हटली पाहिजे. देशातल्या प्रत्येक राज्यात वैशिष्ट्‌यपूर्ण मंदिरं आहेत. राजस्थानातील राजसमंद आणि पाली जिल्ह्याच्या सीमेवर एक मंदिर वसलंय. भगवान परशुराम..

अरुणोदयाचा अरुणाचल

 हॅपनिंग वे  पल्लवी जठार - खताळ  जगात जपानला उगवत्या सूर्याचा देश म्हटले जाते. तसेच भारताचा विचार केला तर अरुणाचल प्रदेश हे देशातील पहिली सूर्यकिरणे पडणारे राज्य असे म्हणता येईल. अरुणाचल याचा अर्थच मुळी ‘उगवत्या सूर्याचा पर्वत’, असा आहे. भूतान आणि म्यानमार आणि तिबेटला या राज्याच्या सीमा जोडलेल्या आहेत. उंच उंच पहाड, हिरवीगार वनसंपदा आणि 500 हून अधिक जातीची सुंदर आर्किड फुलणारी जंगले असलेले हे राज्य पर्यटकांचे लोकप्रिय ठिकाण आहे.   कालिका ..

जपानमधले बाहुल्यांचे गाव

फिरारे इंटरनॅशनल - निलेश जठार 9823218833  नमस्कार मंडळी जपान तसे आपले मित्र राष्ट्र आणि अतिशय सुरेख असा देश जपानची बहुतांश शहरांची पुनर्रचना करण्यात अली आहे. त्यामुळे जपानमध्ये फिरताना तुम्हाला सुनियोजित शहरांची शृंखला दिसेल. आज ‘फिरारे इंटरनॅशनल’मध्ये आपण जपानची सैर करणार आहोत आणि एका अशा शहराची माहिती घेणार आहोत जिथे लाखोंनी भावल्या तुम्हाला जागोजागी दिसेल. जपानच्या राजधानी पासून साधारण 277 किलोमीटर अंतरांत एक प्रांत आहे ज्याचं नाव आहे शिकोकू.   या ..

सफर बॉलीवूडफेम स्थळांची

      भारतात अनेक सुंदर, मनोहारी, निसर्गसंपन्न ठिकाणं आहेत. या ठिकाणांनी बॉलिवूडला आकर्षित केलं. विविध चित्रपटांमधून या स्थानांचं सौंदर्य लोकांपर्यंत पोहोचलं. ही स्थानं पर्यटनस्थळं म्हणून विकसित झाली. पुढची ट्रिप ठरवताना या ठिकाणांचा नक्कीच विचार करता येईल. बॉलिवूडला भुलवणार्‍या ठिकाणांविषयी...* केरळने पर्यटकांना नेहमीच आकर्षित केलं. हे राज्य म्हणजे सौंदर्याची खाण. ‘गॉड्‌स ओन कंट्री’ या शब्दात केरळचा गौरव करण्यात आला आहे. केरळमधल्या बॅकवॉटर्सबद्दल ..

अभिमानाचे ठिकाण!

  नीलेश जठार/9823218833   सुट्‌ट्यांचे दिवस म्हणजे मनसोक्त भटकंतीचे दिवस. जगात यासाठी अनेक सुंदर जागा आहेत. पहाड, समुद्र किनारे, जंगले, मोकळी विशाल मैदाने, वाळवंटे अशा विविध प्रकरणी आपली धरती समृद्ध आहे. याच बरोबर जगात लाखोंच्या संख्येने बेटे किंवा  आयलंड आहेत. नदी अथवा समुद्रात मध्येच उचावर असलेला जमिनीचा तुकडा म्हणजे बेट. अर्थात लोकांना माहिती नाहीत अशीही अनेक बेटे आहेत पण सध्या तरी जगातील सर्वात छोटे बेट म्हणून ‘जस्ट रूम इनफ’ नावाच्या बेटाची नोंद झाली असून ..

ह्यू रोझ आयलॅण्ड

पर्यटनाच्या दृष्टीने फार लोकप्रिय नसलेले, वस्ती नसलेले. 0.69 स्क्वेअर कि.मी. एवढा कमी भूभाग असलेले हे द्वीप आहे. ‘ह्यू रोझ’ या नावाचा भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामात एक मोठा अध्याय आहे, एवढे या आयलॅण्डचे महत्त्व आहे. अंदमानच्या पोर्टब्लेअरपासून साधारण 40 कि.मी. अंतरावर नील आयलॅण्डजवळ असलेले हे द्वीप आहे. नील द्वीपाजवळ असल्यामुळे याला छोटा नीलही म्हणतात. या द्वीपाला इथल्या समृद्ध वनश्रीमुळे वाइल्ड लाईफ सेंच्युअरीचा दर्जा देण्यात आला आहे. इथे जाण्याकरिता डेप्युटी रेंज फॉरेस्ट ऑफिसर, नील आयलॅण्डच्या ..

थंडी, बर्फ आणि तंबूतली रात्र

थंडी, बर्फ आणि तंबूतली रात्र..

प्राचीन काळापासूनची ओढ!

फिरारे इंटरनॅशनल  नीलेश जठार९८२३२१८८३३ नद्या, समुद्र, सरोवरे, जलाशय यांची ओढ मानवाला प्राचीन काळापासून आहे. नव्हे, पाणी याला दुसरे नाव मुळी जीवन असेच आहे. म्हणजे पृथ्वीतलावरचा कोणताही माणूस पाण्याशिवाय जगू शकत नाही. म्हणून तर माणसाला पाण्याची ओढ अधिक असते. त्यातूनच जीवनदायिनी नद्या, सरोवरांचा मानवी जीवनात पूजेचे स्थान मिळालेले दिसते. जगभरात किती सरोवरे, नद्या असतील, याची गणती करणे अवघड असेल. यातील अनेक सरोवरे, नद्या अतिशय सुंदरही आहेत. मात्र यातील अनेक सुंदर जलाशय माणसासाठी जीवघेणे ..

शहरांची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना!

हॅपनिंग वे   पल्लवी जठार-खताळ दक्षिण भारताच्या तमीळनाडू राज्याचा तसेच पॉंडिचेरीचा भाग असलेले ओरोविल शहर अनेक कारणांनी अद्‌भुत आहे. या शहरात कोणताही धर्म नाही, तसेच या शहरासाठी कोणतेही सरकारही नाही. मानव हाच धर्म व मानवी एकात्मता याच उद्देशाने हे शहर वसविले गेले आहे. भारत सरकारचे या शहराला समर्थन आहे व युनेस्कोने या शहराला आंतरराष्ट्रीय शहर म्हणून मान्यता दिली आहे. पहाटेचे शहर किवा ‘सिटी ऑफ डॉन’ या नावानेही ते ओळखले जाते.   या शहरात कोणत्याही देशाचा, धर्माचा ..

‘त्या’ वळणावर!

घुमू संगतीनं अमान रेड्डी  सकाळी अगदी निवांत उठलो सात वाजता! मग बाहेर चहा आला होता, तो घेतला. तिथे 2 लडाखी महिला लडाखी पोशाख घालून फोटो काढावा, असं आवतण देत होत्या. मग तो कार्यक्रम झाला. आता उत्तम नाष्टा करत गप्पा टप्पा करत बसलो. बर्‍यापैकी उशिरा, म्हणजे साडेनऊला निघालो. हे आत्तापर्यंतचे सगळ्यात उत्तम रहाणे होते. वाटेत एका उभ्या बुद्धाच्या पुतळ्यापाशी थांबलो. हे जरा टेकडीवर होते, त्यामूळे चौफेर पसरलेले रण दिसत होते. ते बघत असताना हळूहळू लांबवर धूळ उडू लागली. तो वारा हळूहळू मोठा होत ..

हेमिस उत्सव... बोऽऽअर!

घुमू संगतीनं अमान रेड्डीसकाळी आवरून समोर गेलो, तर तेव्हा पण ‘खोली १० पर्यंत खाली करा’, असं सांगितल गेल. मग परत जाऊन खोळ भरली. येऊन नाष्टा केला. आज आम्ही तिघेही बाईक काढायला तयार नव्हतो. त्यामुळे आधीच आम्ही दुरुस्ती वाहनात बसून जाणार असे ठरले होते. त्या प्रमाणे हेमिसकडे कूच केले. हेमिस उत्सव १० ला सुरू होतो, तेव्हा जागा पकडायला ९ वाजताच तिथे पोहोचा... वगैरे ऐकून होतो. त्यामुळे आज पहाटेच उठून साडेआठला हॉटेल सोडलेे. रस्ता सिंधू नदीच्या काठाने जात होता. आता समोर टेकडीवर हेमिस दिसू ..

गांधार म्हणजेच कंधार

 हॅपनिंग वे   पल्लवी जठार-खताळ महाभारत ग्रंथामध्ये अनेक राज्ये, प्रदेश यांचे वर्णन येते. ही प्राचीन शहरे, राज्ये आज कुठे आहेत, याची अनेकांना कल्पना नसेल. पण आजही हे प्रदेश अस्तित्वात असून ते वेगळ्या नावानी ओळखले जातात. महाभारतातील या प्राचीन शहरांचा परिसर आज भारत, पाकिस्तान आणि अफगानिस्तान देशात पसरलेला आहे.कौरवांची माता गांधारी ही गांधार देशाची राजकन्या होती. हा गांधार म्हणजे सध्याचे पाक अफगाण बोर्डरवरचे कंधार हे शहर आहे. त्याकाळी हे राज्य पाकिस्तानच्या रावळिंपडीपासून अफगाणिस्तानप..

पर्यटकांचा स्वर्ग : पॅरीस

 फिरारे इंटरनॅशनलनीलेश जठार९८२३२१८८३३निव्वळ पर्यटनावर राज्यातील किंवा देशातील लोकं चांगले जीवन जगू शकतात, याचे उदाहरण स्वित्झर्लंड. त्यापाठोपाठ छोट्या-छोट्या देशांनीही आपल्याकडील पर्यटनाचे मार्केिंटग करून जगातील जास्तीत जास्त पर्यटक आपल्याकडे खेचण्याचा चंगच बांधला. त्यामुळे सिंगापूर, हॉंगकॉंग, थायलंड, मलेशिया आदी राष्ट्रांची अर्थव्यवस्था सुधारली, तर इजिप्त, तुर्कस्तान किंवा दक्षिण आफ्रिकेसारख्या देशांतील अर्थकारणाला बर्‍यापैकी आधार लाभला. आपल्याकडे केरळ हे याचे उत्तम उदाहरण. काश्मीरने ..

जुनागढबद्दल बरेच काही...

जुनागढबद्दल बरेच काही.....